Tuy nhiên, quá trình tổ chức bảo đảm giao thông bằng cầu phao vẫn còn bộc lộ một số hạn chế về công tác khảo sát, chỉ huy điều hành, tổ chức hiệp đồng, ứng dụng khoa học công nghệ và xử trí các tình huống phát sinh trong điều kiện thời tiết, thủy văn phức tạp. Việc xây dựng hệ thống giải pháp nâng cao chất lượng bảo đảm giao thông bằng cầu phao trong điều kiện thiên tai, sự cố công trình giao thông có ý nghĩa hết sức cấp thiết hiện nay.
Từ khóa: cầu phao; bảo đảm giao thông; thiên tai; sự cố công trình giao thông; Công binh; chỉ huy điều hành.
1. MỞ ĐẦU
Việt Nam nằm trong khu vực khí hậu nhiệt đới, gió mùa; có đường bờ biển kéo dài từ Bắc đến Nam, hằng năm phải hứng chịu hàng chục cơn bão lớn, nhỏ gây hậu quả hết sức nghiêm trọng về người và tài sản. Hệ luỵ của các cơn bão thường gây ra các hiện tượng thời tiết cực đoan như: mưa lớn kéo dài, lũ quét, sạt lở đất, nước dâng cao, dòng chảy thay đổi bất thường, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến hệ thống kết cấu hạ tầng giao thông nói nói chung và giao thông đường thuỷ nói riêng; ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống nhân dân, hoạt động phát triển kinh tế - xã hội cũng như nhiệm vụ quốc phòng, an ninh. Để khắc phục những hậu quả do mưa, bão, lũ lụt gây ra, đòi hỏi sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị, trong đó lực lượng Công binh đã phát huy vai trò nòng cốt trong việc khảo sát, lựa chọn bến vượt, tổ chức bắc cầu phao, điều hành giao thông bảo đảm an toàn cho người và phương tiện. Tuy nhiên, quá trình thực hiện nhiệm vụ cũng bộc lộ những khó khăn nhất định đòi hỏi phải có hệ thống giải pháp đồng bộ nhằm nâng cao chất lượng bảo đảm giao thông bằng cầu phao trong điều kiện thiên tai, sự cố công trình giao thông hiện nay.
2. ĐẶC ĐIỂM CÔNG TÁC BẢO ĐẢM GIAO THÔNG BẰNG CẦU PHAO TRONG ĐIỀU KIỆN TRONG ĐIỀU KIỆN THIÊN TAI, SỰ CỐ CÔNG TRÌNH GIAO THÔNG
Việc triển khai bắc cầu phao trong điều kiện thiên tai, sự cố công trình giao thông hiện nay là tình huống bắt buộc, khẩn cấp được Chính phủ, Quân uỷ Trung ương, Bộ Quốc Phòng và Binh chủng Công Binh thực hiện nhằm bảo đảm giao thông giúp sớm ổn định đời sống nhân dân và phục vụ phát triển kinh tế xã hội của địa phương. Quá trình bảo đảm cầu phao của bộ đội Công binh nói chung và Lữ đoàn 249 nói riêng được khái quát trên một số đặc điểm chủ yếu sau:
Một là, quá trình bảo đảm cầu phao thường diễn ra trong thời gian ngắn và cơ động hết sức nhanh chóng cả người và phương tiện, trang bị. Thực tế đã chứng minh, trong cơn bão Yagi diễn ra vào ngày 09/9/2024 gây hậu quả sập cầu Phong Châu của tỉnh Phú Thọ gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến tình hình giao thông của nhân dân. Thực hiện ý kiến chỉ đạo của Thủ tướng chính phủ và Thủ trưởng Bộ Quốc Phòng, Lữ đoàn 249, Binh chủng Công binh đã lập tức cơ động lực lượng người và hàng trăm lượt phương tiện có mặt để khảo sát địa hình và kịp thời triển khai bắc cầu phao bảo đảm giao thông cho người dân vào ngày 29/9/2024. Ngày 14/02/2026 cầu sông Lô bị hư hỏng, không bảo đảm an toàn giao thông cho bà con nhân dân đi lại trong dịp tết Nguyên đán Bính Ngọ, Lữ đoàn 249, Binh chủng Công binh nhận được lệnh đã cơ động lực lượng và hàng trăm phương tiện trang bị kỹ thuật có mặt ngay trong đêm để khảo sát địa hình và triển khai bắc cầu phao. Chỉ sau hai ngày với cường độ làm việc khẩn trương, quyết liệt, cầu phao đã được thông trong niềm vui mừng của bà con nhân dân. Như vậy có thể thấy rằng, dù điều kiện thời tiết có khắc nghiệt đến đâu, khi có lệnh, lực lượng bộ đội Công binh luôn có mặt bảo đảm giao thông bằng cầu phao trong thời gian ngắn và cơ động lực lượng người và phương tiện nhanh chóng, an toàn, chính xác.
Hai là, quá trình bảo đảm giao thông bằng cầu phao luôn diễn ra trong điều kiện thời tiết khắc nghiệt, khó khăn, phức tạp, nguy hiểm, tiềm ẩn nguy cơ cao mất an toàn về người và phương tiện, trang bị kỹ thuật. Điều kiện thời tiết, khí hậu và thủy văn là yếu tố có ảnh hưởng lớn nhất đến việc triển khai và khai thác cầu phao. Khi xảy ra mưa lớn kéo dài, lưu lượng nước tăng nhanh, vận tốc dòng chảy lớn, mực nước biến động liên tục sẽ làm gia tăng tải trọng tác động lên hệ thống neo giữ, ảnh hưởng đến độ ổn định của cầu phao, đồng thời làm phát sinh nhiều nguy cơ mất an toàn trong quá trình tổ chức giao thông. Bên cạnh đó, sự xuất hiện của vật thể trôi nổi, cây gỗ, rác thải hoặc các chướng ngại vật trên sông cũng có thể gây va đập vào kết cấu cầu, làm tăng nguy cơ hư hỏng hoặc buộc phải tạm dừng khai thác để bảo đảm an toàn. Những khu vực có lòng sông ổn định, bờ sông bảo đảm khả năng cơ động phương tiện, nền đất có sức chịu tải tốt sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho việc triển khai cầu phao và tổ chức giao thông. Ngược lại, những khu vực có bờ sông dốc, nền đất yếu, dòng chảy xiết hoặc thường xuyên thay đổi luồng lạch sẽ làm tăng khó khăn trong công tác khảo sát, lắp ghép và duy trì hoạt động của cầu.
Ba là, quá trình triển khai bắc cầu phao trong điều kiện thiên tai, sự cố công trình giao thông đòi hỏi sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị trong đó lực lượng nòng cốt là bộ đội Công binh. Để cầu phao được bắc theo đúng tiến độ thời gian, bảo đảm an toàn giao thông cho bà con nhân dân đòi hỏi sự hiệp đồng hết sức chặt chẽ, chi tiết, cụ thể của lực lượng trực tiếp bắc cầu là bộ đội Công binh với chính quyền địa phương cấp Tỉnh và cấp Xã trong việc giải phóng mặt bằng tạo đường lên, xuống bến; điều tiết giao thông đường thuỷ, đường bộ; bảo đảm trật tự, an toàn xã hội nơi bắc cầu. Bên cạnh đó còn là sự phối hợp, hiệp đồng với các lực lượng, đơn vị vũ trang trên địa bàn như: Ban chỉ huy quân sự cấp xã, Công an xã, Phòng Cảnh sát giao thông tỉnh… trong việc đảm bảo trật tự, điều tiết, phân luồng giao thông theo đúng quy định, tránh xảy ra hiện tượng ùn tắc, mất an toàn giao thông. Phối hợp, hiệp đồng với các tổ chức quần chúng trên địa bàn nhằm phát huy tốt công tác dân vận, tuyên truyền, vận động bà con nhân dân chấp hành tốt mọi chủ trương đường lối của Đảng, pháp luật Nhà nước và bảo đảm an toàn khi tham gia giao thông trên cầu phao.
3. MỘT SỐ GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG BẢO ĐẢM GIAO THÔNG BẰNG CẦU PHAO TRONG ĐIỀU KIỆN THIÊN TAI, SỰ CỐ CÔNG TRÌNH GIAO THÔNG
Từ những đặc điểm nêu trên, để nâng cao chất lượng bảo đảm giao thông bằng cầu phao trong điều kiện thiên tai, sự cố công trình, đòi hỏi cấp uỷ, chỉ huy các cấp; chính quyền địa phương cần quán triệt và thực hiện tốt một số giải pháp sau:
Một là, tăng cường sự lãnh đạo, chỉ đạo của cấp ủy, chỉ huy các cấp; nâng cao nhận thức, ý thức trách nhiệm và quyết tâm thực hiện nhiệm vụ của cán bộ, chiến sĩ trong bảo đảm giao thông bằng cầu phao. Đây là giải pháp giữ vai trò nền tảng, quyết định chất lượng và hiệu quả thực hiện nhiệm vụ. Cấp ủy, chỉ huy các cấp cần quán triệt đầy đủ các nghị quyết, chỉ thị, mệnh lệnh của cấp trên; cụ thể hóa thành kế hoạch, phương án phù hợp với đặc điểm nhiệm vụ, địa bàn và lực lượng, bảo đảm chỉ huy tập trung, thống nhất, chủ động trong mọi tình huống. Cấp uỷ các cấp cần tăng cường giáo dục chính trị, tư tưởng, nâng cao nhận thức cho cán bộ, chiến sĩ về ý nghĩa của nhiệm vụ bảo đảm giao thông bằng cầu phao đối với phát triển kinh tế - xã hội, phòng chống thiên tai và bảo đảm quốc phòng, an ninh. Chú trọng bồi dưỡng kiến thức chuyên môn, ý thức chấp hành quy trình kỹ thuật, quy định an toàn và khả năng xử trí tình huống trong điều kiện thời tiết, thủy văn phức tạp. Phát huy vai trò nêu gương của đội ngũ cán bộ chỉ huy; tăng cường kiểm tra, giám sát, sơ kết, tổng kết, rút kinh nghiệm sau mỗi nhiệm vụ; kịp thời biểu dương, khen thưởng tập thể, cá nhân có thành tích, nhân rộng các mô hình, cách làm hiệu quả. Qua đó, xây dựng bản lĩnh chính trị, ý thức trách nhiệm và quyết tâm cao cho cán bộ, chiến sĩ, tạo nền tảng thực hiện hiệu quả các giải pháp nâng cao chất lượng bảo đảm giao thông bằng cầu phao trong tình hình mới. Chỉ huy các cấp cần thường xuyên tổ chức trinh sát, bổ sung phương án bảo đảm giao thông tại các khu vực trọng điểm có nguy cơ xảy ra thiên tai, sự cố; chuẩn bị đầy đủ lực lượng, phương tiện, khí tài, vật tư và phương án hiệp đồng với các lực lượng liên quan nhằm nâng cao khả năng sẵn sàng cơ động, triển khai nhiệm vụ nhanh chóng, hiệu quả.
Hai là, tăng cường công tác phối hợp, hiệp đồng giữa lực lượng công binh với chính quyền địa phương, công an, giao thông vận tải và các lực lượng chức năng trong chuẩn bị, tổ chức bắc cầu, điều hành giao thông, tuyên truyền và kết thúc nhiệm vụ. Công tác phối hợp, hiệp đồng giữa lực lượng Công binh với chính quyền địa phương, công an, ngành giao thông vận tải và các lực lượng chức năng là yếu tố quan trọng quyết định hiệu quả bảo đảm giao thông bằng cầu phao trong điều kiện thiên tai, sự cố công trình giao thông. Thực tiễn cho thấy, nếu thiếu cơ chế phối hợp thống nhất sẽ dễ dẫn đến bị động, chồng chéo trong tổ chức bắc cầu, điều hành giao thông và xử trí các tình huống phát sinh. Cần xây dựng quy chế phối hợp, phân công rõ chức năng, nhiệm vụ và trách nhiệm của từng lực lượng trong các giai đoạn: chuẩn bị, khảo sát, tổ chức bắc cầu, điều hành giao thông, bảo đảm an ninh trật tự, tuyên truyền, cứu hộ cứu nạn và kết thúc nhiệm vụ. Đối với các địa bàn trọng điểm có nguy cơ chia cắt giao thông, cần chủ động khảo sát, xây dựng phương án hiệp đồng, xác định vị trí bắc cầu, tuyến cơ động, khu vực tập kết khí tài và phương án phân luồng giao thông từ trước. Trong quá trình khai thác cầu phao, các lực lượng cần duy trì chế độ trao đổi thông tin, cập nhật kịp thời tình hình thời tiết, thủy văn, lưu lượng phương tiện và các nguy cơ mất an toàn để thống nhất chỉ huy, điều hành. Đồng thời, phối hợp chặt chẽ trong tuyên truyền, hướng dẫn nhân dân chấp hành các quy định về tải trọng, tốc độ, khoảng cách và phương án phân luồng; kịp thời thông báo khi tạm dừng khai thác hoặc cắt cầu do điều kiện khách quan.
Ba là, đổi mới nội dung, phương pháp huấn luyện, diễn tập bảo đảm cầu phao theo hướng sát thực tế, sát địa bàn, sát điều kiện thời tiết, khí hậu, thủy văn phức tạp; nâng cao năng lực cứu hộ, cứu nạn và xử trí tình huống đột xuất. Đổi mới nội dung, phương pháp huấn luyện và diễn tập là giải pháp quan trọng nhằm nâng cao năng lực tổ chức bảo đảm giao thông bằng cầu phao trong điều kiện thiên tai, sự cố công trình giao thông. Nội dung huấn luyện cần chuyển từ chú trọng kỹ thuật lắp ghép cầu phao sang rèn luyện toàn diện năng lực khảo sát, tổ chức khai thác, điều hành giao thông, phối hợp liên ngành, cứu hộ, cứu nạn và xử trí các tình huống phát sinh trong điều kiện thực tế. Huấn luyện phải bám sát đặc điểm địa bàn, điều kiện sông nước và các tình huống có khả năng xảy ra như mực nước dâng nhanh, dòng chảy lớn, vật thể, phương tiện thủy trôi dạt va vào cầu, ùn tắc giao thông, phương tiện hỏng trên cầu hoặc phải cắt, nối cầu khẩn cấp. Đồng thời, tăng cường huấn luyện năng lực trinh sát bến vượt, đánh giá điều kiện thủy văn, chỉ huy điều hành và phối hợp với chính quyền địa phương, công an, ngành giao thông vận tải và các lực lượng chức năng trong quá trình thực hiện nhiệm vụ. Phương pháp huấn luyện cần theo hướng tăng cường thực hành, huấn luyện theo tình huống, huấn luyện ban đêm, trong điều kiện thời tiết bất lợi và diễn tập tổng hợp có sự tham gia của các lực lượng liên quan. Chú trọng lồng ghép các nội dung cứu hộ, cứu nạn, sơ cứu ban đầu, bảo đảm an toàn cho người và phương tiện, đồng thời đưa các bài học kinh nghiệm từ thực tiễn triển khai cầu phao tại Phong Châu, Đoan Hùng vào chương trình huấn luyện.
Bốn là, nghiên cứu, ứng dụng các giải pháp bảo đảm kỹ thuật nhằm nâng cao độ ổn định, khả năng neo giữ, chống trôi dạt và bảo đảm an toàn khai thác cầu phao trong điều kiện dòng chảy lớn, mực nước biến động và nhiều vật trôi trên sông. Bảo đảm kỹ thuật là yếu tố quyết định đến khả năng duy trì ổn định và khai thác an toàn cầu phao trong điều kiện thiên tai, sự cố công trình giao thông. Do cầu phao chịu tác động trực tiếp của dòng chảy, mực nước, tải trọng phương tiện và vật thể, phương tiện thủy trôi dạt nên cần nghiên cứu, hoàn thiện các giải pháp kỹ thuật nhằm nâng cao khả năng neo giữ, chống trôi dạt và duy trì trạng thái kỹ thuật ổn định trong suốt quá trình khai thác. Trọng tâm là rà soát, hoàn thiện phương án neo giữ phù hợp với từng điều kiện địa hình, thủy văn; kết hợp gia cố bến, đường dẫn và hệ thống neo để bảo đảm ổn định cầu khi mực nước và lưu tốc dòng chảy thay đổi. Đồng thời, tăng cường kiểm tra, bảo dưỡng định kỳ các bộ phận chịu lực, hệ thống liên kết, cáp, neo, phương tiện hỗ trợ và kịp thời sửa chữa, thay thế khi phát hiện hư hỏng.
Năm là, tăng cường công tác kiểm tra, giám sát, dự báo và cảnh báo sớm những biến đổi về địa chất, khí tượng, thủy văn tại khu vực bến vượt để chủ động điều chỉnh phương án khai thác, tạm dừng hoặc cắt cầu khi cần thiết. Đây là giải pháp quan trọng nhằm nâng cao tính chủ động trong chỉ huy, điều hành bảo đảm giao thông bằng cầu phao. Trong điều kiện mưa lũ, mực nước, lưu tốc dòng chảy, vật thể, phương tiện thủy trôi dạt và tình trạng bờ sông có thể thay đổi nhanh, nếu không nắm chắc diễn biến thực tế sẽ dẫn đến bị động, chậm điều chỉnh phương án khai thác, ảnh hưởng trực tiếp đến an toàn cho người, phương tiện và khí tài. Trước hết, cần tổ chức kiểm tra, giám sát thường xuyên khu vực bến vượt trước, trong và sau quá trình khai thác cầu phao; tập trung theo dõi các yếu tố như địa chất bờ sông, mực nước, lưu tốc dòng chảy, tình trạng sạt lở, hệ thống neo giữ, đường dẫn và vật thể, phương tiện thủy trôi dạt. Đồng thời, kết hợp chặt chẽ giữa quan sát thực địa với thông tin dự báo của cơ quan khí tượng thủy văn, phòng chống thiên tai, quản lý hồ chứa và chính quyền địa phương để kịp thời đánh giá tình hình, dự báo xu hướng và tham mưu cho người chỉ huy điều chỉnh phương án khai thác. Cùng với đó, cần ứng dụng các phương tiện, thiết bị kỹ thuật như thiết bị đo mực nước, đo lưu tốc, camera giám sát, hệ thống thông tin liên lạc và các phần mềm cập nhật dữ liệu khí tượng, thủy văn nhằm nâng cao hiệu quả theo dõi, cảnh báo sớm. Trên cơ sở các thông tin thu thập được, cần xây dựng ngưỡng cảnh báo và tiêu chí cụ thể làm căn cứ quyết định duy trì khai thác, hạn chế phương tiện, tạm dừng hoặc cắt cầu khi điều kiện an toàn không bảo đảm.
Sáu là, xây dựng, hoàn thiện quy trình chuẩn trong chỉ huy, điều hành bảo đảm giao thông bằng cầu phao, từ công tác chuẩn bị, trinh sát, bắc cầu, phân luồng giao thông, khai thác sử dụng đến xử trí tình huống và kết thúc nhiệm vụ. Đây là giải pháp quan trọng nhằm thống nhất phương pháp tổ chức thực hiện, nâng cao tính chủ động, an toàn và hiệu quả trong mọi tình huống. Quy trình cần bao quát toàn bộ các giai đoạn từ chuẩn bị lực lượng, trinh sát bến vượt, cơ động xe máy, khí tài, tổ chức bắc cầu phao, khai thác sử dụng, phân luồng giao thông, xử trí sự cố đến thu hồi khí tài và kết thúc nhiệm vụ; đồng thời quy định rõ trách nhiệm, thẩm quyền của từng lực lượng, từng bộ phận. Trên cơ sở kết quả trinh sát, người chỉ huy phải lựa chọn phương án bắc cầu phù hợp với điều kiện địa hình, thủy văn và nhu cầu giao thông; chuẩn bị các phương án dự phòng, phương án tạm dừng, cắt cầu và nối lại cầu khi điều kiện an toàn không bảo đảm. Trong quá trình khai thác, cần thực hiện nghiêm quy trình kiểm tra kỹ thuật, điều hành giao thông, phân luồng phương tiện, duy trì thông tin liên lạc và chế độ báo cáo, bảo đảm cầu phao luôn vận hành an toàn, thông suốt.
4. KẾT LUẬN
Bảo đảm giao thông bằng cầu phao trong điều kiện thiên tai, sự cố công trình giao thông là nhiệm vụ đặc thù của lực lượng Công binh, có ý nghĩa quan trọng đối với việc duy trì giao thông thông suốt, phục vụ phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh và hỗ trợ nhân dân khắc phục hậu quả thiên tai. Thực tiễn triển khai cầu phao tại một số địa bàn thời gian qua cho thấy, bên cạnh những kết quả đạt được vẫn còn nhiều khó khăn, thách thức do tác động của điều kiện thời tiết, khí hậu, thủy văn ngày càng diễn biến phức tạp, yêu cầu phối hợp nhiều lực lượng và áp lực bảo đảm giao thông liên tục trong thời gian dài. Để khắc phục những khó khăn nêu trên, bài báo đã đề xuất sáu giải pháp. Để phát huy có hiệu quả các giải pháp trong thực tiễn, cần có sự quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo thống nhất của cấp uỷ, chỉ huy các cấp; sự phối hợp, hiệp đồng chặt chẽ với chính quyền địa phương và các cơ quan chức năng; đồng thời tiếp tục nghiên cứu, tổng kết thực tiễn, bổ sung, hoàn thiện quy trình, trang bị và phương pháp tổ chức thực hiện nhiệm vụ./.
Thượng tá Đào Văn Hưng
Phó Lữ đoàn trưởng – Tham mưu trưởng, Lữ đoàn 249, Binh chủng Công binh
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Công điện 89/CĐ-TTg ngày 09/9/2024 của Thủ tướng Chính phủ về việc tập trung khắc phục sự cố sập nhịp cầu Phong Châu, tỉnh Phú Thọ và ứng phó, khắc phục hậu quả mưa lũ, sạt lở đất, lũ ống, lũ quét tại các tỉnh miền núi, trung du Bắc Bộ.
2. Công văn số 3876/BQP-TM ngày 18/9/2024 của Bộ Quốc phòng về việc triển khai cầu phao để bảo đảm giao thông, khắc phục sự cố sập nhịp cầu Phong Châu.
3. Chỉ thị số 7386/CT-BCCB ngày 19/9/2024 của Tư lệnh Binh chủng Công binh về việc tổ chức bắc cầu phao bảo đảm giao thông, khắc phục sự cố sập nhịp cầu Phong Châu qua sông Thao, tỉnh Phú Thọ.
4. Nguyễn Văn Tú. Một số kinh nghiệm từ hoạt động bảo đảm hậu cần, kỹ thuật cho nhiệm vụ bắc cầu phao Phong Châu. Tạp chí Hậu cần – Kỹ thuật, số Đặc biệt, tháng 3/2026, trang 38-39.
5. Quy chế số 7604/QC-CB-ĐTNĐ-GTVT-CA-QS-TN-LT ngày 28/9/2024 về phối hợp giữa Binh chủng Công binh với Cục đường thủy nội địa Việt Nam, Sở Giao thông Vận tải tỉnh Phú Thọ, Công an tỉnh Phú Thọ, Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh Phú Thọ, UBND huyện Tam Nông, UBND huyện Lâm Thao trong thực hiện nhiệm vụ bảo đảm giao thông qua cầu phao Phong Châu tại tỉnh Phú Thọ.
6. Báo cáo số 1680/BC-LĐ ngày 28/10/2025 của Lữ đoàn 249. Báo cáo kết quả thực hiện nhiệm vụ tại Phong Châu, tỉnh Phú Thọ của Lữ đoàn 249.