Trong bối cảnh chuyển đổi số, việc thực hiện chính sách thông tin, truyền thông đứng trước những yêu cầu mới. Sự phát triển của internet, mạng xã hội, các nền tảng số tạo điều kiện mở rộng phạm vi, nâng cao tốc độ cung cấp thông tin, nhưng cũng đặt ra yêu cầu về hạ tầng kỹ thuật, năng lực số của đội ngũ cán bộ và khả năng tiếp cận, khai thác thông tin của người dân. Đối với vùng đồng bào dân tộc thiểu số, khác biệt về địa hình, điều kiện kinh tế, trình độ dân trí, ngôn ngữ và tập quán sinh hoạt càng đòi hỏi phương thức truyền thông phải linh hoạt, phù hợp với đặc điểm của từng cộng đồng.
Tại xã Đông Giang, nơi có đông đồng bào Cơ Tu sinh sống, công tác thông tin, truyền thông về văn hóa- xã hội đã được quan tâm triển khai với nhiều nội dung và hình thức khác nhau. Tuy nhiên, kết quả khảo sát 50 cán bộ và 50 người dân cho thấy, bên cạnh những kết quả tích cực, vẫn còn khoảng cách giữa hoạt động cung cấp thông tin với khả năng tiếp nhận, hiểu và vận dụng thông tin của người dân. Đặc biệt, điểm trung bình về mức độ hiểu thông tin của người dân đạt 3,54/5 điểm, trong khi mức độ thay đổi hành vi và vận dụng thông tin vào thực tiễn lần lượt chỉ đạt 3,22 và 3,18 điểm. Từ thực tiễn đó, việc nghiên cứu, đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả thực hiện chính sách thông tin, truyền thông về văn hóa – xã hội cho đồng bào dân tộc thiểu số tại xã Đông Giang có ý nghĩa thiết thực, góp phần bảo đảm chính sách được triển khai đồng bộ, phù hợp và phát huy hiệu quả trong điều kiện chuyển đổi số hiện nay.
Nội dung
1. Thực trạng thực hiện chính sách thông tin, truyền thông về văn hóa- xã hội tại xã Đông Giang
Những năm qua, công tác thông tin, truyền thông về văn hóa- xã hội tại xã Đông Giang đã được cấp ủy, chính quyền quan tâm triển khai, từng bước đáp ứng nhu cầu thông tin của đồng bào dân tộc thiểu số. Theo Báo cáo số 490/BC-UBND ngày 22/9/2026 của UBND xã Đông Giang, nội dung truyền thông tập trung vào phổ biến chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc; xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư; vận động học sinh đến trường; chăm sóc sức khỏe, phòng, chống dịch bệnh và bảo đảm an sinh xã hội. Một số hoạt động cụ thể được triển khai như tuyên truyền mô hình "Khu dân cư đoàn kết, an toàn, ấm no, hạnh phúc" tại thôn La Bớ, tổ chức giao lưu văn hóa, văn nghệ, thông tin về tiêm chủng cho trẻ em, cảnh báo thiên tai và các chương trình đưa hàng Việt về miền núi.
Về tổ chức thực hiện, vai trò của cấp ủy, chính quyền, Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị- xã hội, trưởng thôn, già làng và người có uy tín từng bước được phát huy. Kết quả khảo sát cán bộ cho thấy, mức độ tham gia của các chủ thể và công tác phối hợp trong thực hiện chính sách đạt điểm trung bình 4,13/5 điểm. Trong đó, phối hợp giữa các cơ quan đạt 4,38 điểm; mức độ tham gia của Đảng ủy xã đạt 4,28 điểm và UBND xã đạt 4,26 điểm. Đây là điều kiện thuận lợi để tổ chức triển khai chính sách và đưa thông tin đến cộng đồng.
Phương thức truyền thông, xã Đông Giang đã kết hợp hệ thống loa truyền thanh IP, họp thôn, tuyên truyền trực tiếp với các nền tảng số như Zalo, Facebook và trang thông tin điện tử. Trong 50 cán bộ được khảo sát, có 41 người (82%) lựa chọn loa truyền thanh là hình thức đang sử dụng; 40 người (80%) lựa chọn Zalo; 39 người (78%) lựa chọn họp dân và 31 người (62%) lựa chọn tuyên truyền trực tiếp. Đáng chú ý, khi đánh giá về hình thức truyền thông có hiệu quả cao nhất, tuyên truyền trực tiếp được lựa chọn nhiều nhất với 14/50 ý kiến (28%), tiếp đến là Zalo với 12 ý kiến (24%) và họp dân với 10 ý kiến (20%). Kết quả này cho thấy, mặc dù công nghệ số tạo điều kiện mở rộng phạm vi truyền tải, hình thức giao tiếp trực tiếp vẫn có ưu thế trong giải thích chính sách, trao đổi và giải đáp những vấn đề người dân chưa hiểu rõ.
Ứng dụng chuyển đổi số trong công tác thông tin, truyền thông cũng từng bước được đẩy mạnh. Zalo được 43/50 cán bộ lựa chọn (86%), Facebook có 38/50 người (76%), trang thông tin điện tử có 27/50 người (54%). Có 88% cán bộ đánh giá mức độ ứng dụng chuyển đổi số trong truyền thông đạt mức cao và rất cao. Bên cạnh đó, xã đã trang bị 07 máy tính và 07 máy in tại 07 nhà sinh hoạt cộng đồng của các thôn, đồng thời phát huy vai trò của Tổ công nghệ số cộng đồng trong hỗ trợ người dân tiếp cận các tiện ích số.
Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được,thực hiện chính sách thông tin, truyền thông về văn hoá- xã hội cho ĐBDTTS xã Đông Giang còn bộc lộ một số hạn chế. Nội dung và phương thức truyền thông chưa thực sự đáp ứng đồng đều nhu cầu của các nhóm đối tượng. Các nội dung về sức khỏe, giáo dục và giữ gìn bản sắc văn hóa được người dân tiếp nhận tương đối thường xuyên, song còn 52% người được khảo sát cho rằng hình thức, cách thức tuyên truyền chưa hấp dẫn, 46% chưa quan tâm hoặc chưa thấy thông tin cần thiết đối với bản thân. Điều này cho thấy việc cung cấp thông tin cần gắn chặt hơn với nhu cầu, đặc điểm văn hóa và điều kiện sinh hoạt của đồng bào; khả năng tiếp cận và tham gia các kênh truyền thông số của người dân chưa tương xứng với mức độ ứng dụng công nghệ của cán bộ. Trong khi 88% cán bộ đánh giá việc ứng dụng chuyển đổi số trong công tác truyền thông đạt mức cao và rất cao, kết quả khảo sát người dân cho thấy chỉ có 19/50 người (38%) tham gia nhóm Zalo của thôn hoặc xã; 31 người (62%) chưa tham gia. Mức độ sử dụng internet của người dân đạt 3,84/5 điểm, khả năng sử dụng điện thoại thông minh đạt 3,64 điểm. Sự khác biệt này cho thấy việc triển khai các nền tảng số chưa đồng nghĩa với việc mọi người dân đều có thể tiếp cận và khai thác hiệu quả thông tin trên môi trường mạng; mức độ hiểu và vận dụng thông tin của người dân còn hạn chế. Điểm trung bình về mức độ hiểu thông tin đạt 3,54/5 điểm, trong đó, chỉ 52% người được khảo sát cho biết hiểu phần lớn hoặc hiểu hoàn toàn nội dung truyền thông. Mức độ thay đổi hành vi đạt 3,22 điểm và khả năng vận dụng thông tin vào thực tiễn đạt 3,18 điểm. Kết quả này phản ánh quá trình chuyển hóa từ tiếp nhận thông tin sang thay đổi nhận thức và hành động vẫn chưa thực sự rõ nét; năng lực số của đội ngũ cán bộ và điều kiện bảo đảm chưa đồng đều, điểm trung bình chung về các nguồn lực thực hiện chính sách đạt 3,8/5 điểm, trong đó kinh phí đạt 3,96 điểm, nhân lực đạt 3,92 điểm, trang thiết bị đạt 3,88 điểm và hạ tầng kỹ thuật đạt 3,86 điểm. Tuy nhiên, trình độ và kỹ năng số của cán bộ truyền thông chỉ đạt 3,34 điểm, thấp nhất trong các tiêu chí được đánh giá. Điều này cho thấy hạn chế không chỉ nằm ở việc trang bị phương tiện mà còn ở khả năng khai thác, vận hành và sử dụng công nghệ để phục vụ hoạt động truyền thông.
Những hạn chế trên là do đặc điểm địa hình miền núi, dân cư phân bố phân tán, khoảng cách giữa các khu dân cư và điều kiện tiếp cận công nghệ không đồng đều đã ảnh hưởng đến khả năng tổ chức truyền thông thường xuyên, nội dung, cách thức truyền tải ở một số trường hợp chưa đủ hấp dẫn, kỹ năng số của một bộ phận cán bộ và người dân còn hạn chế, công tác đánh giá đôi khi chưa phản ánh đầy đủ trải nghiệm và khả năng vận dụng thông tin của đối tượng thụ hưởng.
2. Một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả thực hiện chính sách thông tin, truyền thông về văn hóa- xã hội cho đồng bào dân tộc thiểu số xã Đông Giang
Một là, nâng cao trách nhiệm của cấp ủy, chính quyền, tăng cường phối hợp giữa các chủ thể trong tổ chức thực hiện chính sách. Mặc dù công tác chỉ đạo và phối hợp tại Đông Giang được đánh giá tương đối tích cực, song các khâu phân công nhiệm vụ, hướng dẫn thực hiện, kiểm tra, giám sát vẫn cần tiếp tục hoàn thiện. Vì vậy, cấp ủy, chính quyền xã cần xác định công tác thông tin, truyền thông về văn hóa- xã hội là nhiệm vụ thường xuyên, gắn với thực hiện chính sách dân tộc, phát triển kinh tế - xã hội và chuyển đổi số tại địa phương.
Hai là, đổi mới nội dung thông tin, truyền thông theo hướng thiết thực, dễ hiểu và phù hợp với đặc điểm văn hóa của đồng bào DTTS. Từ thực tế có 52% người dân cho rằng hình thức truyền thông chưa hấp dẫn và 46% chưa thấy thông tin phù hợp với nhu cầu, việc đổi mới nội dung cần được xem là giải pháp có tính ưu tiên. Xã Đông Giang cần tăng cường khảo sát, nắm bắt nhu cầu thông tin của từng nhóm dân cư để lựa chọn chủ đề phù hợp, tránh truyền thông dàn trải, thiếu trọng tâm.
Nội dung cần tập trung vào những vấn đề gắn trực tiếp với đời sống đồng bào như chính sách dân tộc, chăm sóc sức khỏe, giáo dục, giảm nghèo, bảo tồn văn hóa truyền thống, bình đẳng giới, phòng, chống bạo lực gia đình, tảo hôn và kỹ năng nhận diện thông tin sai lệch trên môi trường mạng. Mỗi chủ đề, cần lựa chọn thông điệp rõ ràng, ngắn gọn, sử dụng ngôn ngữ phổ thông dễ hiểu, kết hợp hình ảnh, video, tình huống thực tế, gần gũi với đời sống.
Chú trọng yếu tố ngôn ngữ và văn hóa Cơ Tu trong quá trình xây dựng nội dung. Đối với những vấn đề liên quan đến phong tục, tập quán hoặc chính sách khó hiểu, có thể kết hợp tiếng phổ thông với tiếng Cơ Tu thông qua người am hiểu ngôn ngữ địa phương, già làng và người có uy tín. Qua đó, giúp thông tin không chỉ được truyền tải mà còn được cộng đồng hiểu đúng, tiếp nhận phù hợp và chủ động thực hiện.
Ba là, đổi mới phương thức truyền thông, kết hợp hài hòa giữa truyền thông truyền thống và các nền tảng số. Kết quả khảo sát cho thấy loa truyền thanh, Zalo và họp dân là những phương thức được sử dụng phổ biến, trong khi tuyên truyền trực tiếp được cán bộ đánh giá có hiệu quả cao nhất. Điều này đặt ra yêu cầu không nên tuyệt đối hóa một hình thức truyền thông mà cần phát huy ưu thế của từng kênh theo đặc điểm nội dung và đối tượng tiếp nhận.
Theo đó, hệ thống loa truyền thanh IP cần tiếp tục được duy trì, khai thác hiệu quả để phổ biến thông tin rộng rãi, nhất là tại các khu dân cư có điều kiện tiếp cận internet còn hạn chế. Các cuộc họp thôn, sinh hoạt cộng đồng và tuyên truyền trực tiếp cần được tăng cường đối với những nội dung cần giải thích, trao đổi hoặc hướng dẫn cụ thể. Đối với Zalo, Facebook và trang thông tin điện tử, cần duy trì việc cập nhật thông tin chính thống, kịp thời, có tính tương tác, sử dụng hình ảnh và video ngắn để tăng khả năng thu hút người xem. Mặt khác, cần tổ chức truyền thông theo hướng kết hợp giữa cung cấp thông tin trên môi trường số với hướng dẫn, giải thích trực tiếp tại cộng đồng. Chẳng hạn, sau khi đăng tải thông tin về một chính sách mới trên Zalo hoặc Facebook, cán bộ thôn và các đoàn thể có thể lồng ghép giải thích trong các buổi họp dân, sinh hoạt chi hội hoặc đến trực tiếp các hộ gia đình cần hỗ trợ. Cách làm này vừa phát huy ưu thế của công nghệ số, vừa bảo đảm người dân có điều kiện trao đổi, phản hồi và hiểu rõ nội dung chính sách.
Bốn là, nâng cao năng lực số của đội ngũ cán bộ và khả năng tiếp cận, sử dụng thông tin của người dân. Điểm đánh giá về trình độ và kỹ năng số của cán bộ truyền thông chỉ đạt 3,34/5 điểm, thấp hơn đáng kể so với các điều kiện nguồn lực khác. Vì vậy, xã cần chú trọng bồi dưỡng năng lực cho đội ngũ trực tiếp thực hiện chính sách, nhất là kỹ năng xây dựng nội dung số, quản trị các kênh truyền thông trực tuyến, sử dụng công cụ công nghệ, kiểm chứng thông tin và tương tác với người dân trên môi trường mạng.
Cần phát huy vai trò của Tổ công nghệ số cộng đồng tại các thôn trong hướng dẫn sử dụng điện thoại thông minh, truy cập các kênh thông tin chính thống, tra cứu thông tin chính sách, sử dụng dịch vụ công trực tuyến và nhận diện tin giả. Đồng thời, mở rộng khả năng tham gia của người dân vào các nhóm Zalo, kênh thông tin chính thức của thôn và xã. Đối với những người chưa có điều kiện sử dụng thiết bị thông minh hoặc chưa thành thạo công nghệ, cần duy trì các kênh truyền thông truyền thống và hỗ trợ trực tiếp để bảo đảm quyền tiếp cận thông tin của mọi nhóm dân cư.
Năm là, bảo đảm nguồn lực, tiếp tục hoàn thiện hạ tầng và nâng cao hiệu quả khai thác trang thiết bị phục vụ truyền thông. Địa phương cần chủ động rà soát nhu cầu thực tế, lồng ghép các nguồn lực hợp pháp từ chương trình, kế hoạch và chính sách liên quan để đầu tư, nâng cấp hạ tầng thông tin, viễn thông, thiết bị phục vụ hoạt động truyền thông tại cơ sở. Cần khai thác hiệu quả 07 máy tính và 07 máy in đã được trang bị tại các nhà sinh hoạt cộng đồng của 07 thôn; gắn việc đầu tư thiết bị với phân công người quản lý, hướng dẫn sử dụng và duy trì hoạt động thường xuyên. Ưu tiên hỗ trợ những khu vực khó khăn về kết nối, nhóm dân cư hạn chế về điều kiện tiếp cận công nghệ và các hoạt động truyền thông có tác động trực tiếp đến đời sống người dân.Bên cạnh đó, cần quan tâm bảo đảm kinh phí cho việc xây dựng nội dung truyền thông, biên soạn tài liệu, sản xuất sản phẩm truyền thông bằng hình ảnh, video và tổ chức các hoạt động tuyên truyền trực tiếp. Việc sử dụng nguồn lực cần gắn với yêu cầu tiết kiệm, hiệu quả, tránh đầu tư dàn trải hoặc trang bị phương tiện nhưng thiếu nhân lực và kỹ năng khai thác.
Kết luận
Thực tiễn thực hiện chính sách thông tin, truyền thông về văn hóa- xã hội tại xã Đông Giang cho thấy, địa phương đã đạt được những kết quả tích cực trong tổ chức triển khai, đa dạng hóa nội dung, phương thức truyền thông và từng bước ứng dụng công nghệ số. Tuy nhiên, những hạn chế về tính hấp dẫn của nội dung, khả năng tiếp cận các nền tảng số, năng lực tiếp nhận và vận dụng thông tin của người dân, cũng như kỹ năng số của đội ngũ cán bộ cho thấy hiệu quả thực hiện chính sách vẫn cần tiếp tục được nâng cao. Vì vậy, cần triển khai đồng bộ các giải pháp, trong đó tập trung nâng cao trách nhiệm của cấp ủy, chính quyền; đổi mới nội dung và phương thức truyền thông; kết hợp hài hòa giữa truyền thông truyền thống với nền tảng số; nâng cao năng lực của đội ngũ cán bộ và người dân; bảo đảm nguồn lực và đổi mới công tác kiểm tra, đánh giá. Các giải pháp cần được cụ thể hóa phù hợp với đặc điểm địa bàn, ngôn ngữ, văn hóa và nhu cầu của đồng bào DTTS, đồng thời phát huy vai trò của cộng đồng trong quá trình tổ chức thực hiện.
ThS. Nguyễn Thị Hiệp
Trường Chính trị thành phố Đà Nẵng
Tài liệu tham khảo chính
Đảng uỷ xã Đông Giang (2026): Báo cáo tổng kết 10 năm thực hiện Chỉ thị số 07-CT/TW, ngày 05/9/2016 của Ban Bí thư về "Đẩy mạnh công tác thông tin cơ sở trong tình hình mới"(giai đoạn 2016- 2026), Số 339 -BC/ĐU, ngày 22 tháng 8 năm 2026
Uỷ ban nhân dân xã Đông Giang (2026), Báo cáo Thực trạng thực hiện chính sách thông tin, truyền thông về văn hoá xã hội cho đồng bào dân tộc thiểu số tại xã Đông Giang trong bối cảnh chuyển đổi số giai đoạn từ 2021-2026, số: 490/ BC-UBND, ngày tháng 9 năm 2026
Kết quả xử lý phiếu điều tra 50 cán bộ và 50 người dân xã Đông Giang