Bên cạnh những thuận lợi do khoa học, công nghệ mang lại, các yếu tố như thông tin xấu độc, chủ nghĩa cá nhân và lối sống thực dụng đang đặt ra những thách thức đối với việc giữ vững vai trò điểm tựa chính trị tinh thần cho cán bộ, chiến sĩ. Trên cơ sở phân tích những thách thức đó, bài viết đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác hậu phương quân đội, góp phần tăng cường sức mạnh chính trị tinh thần và đảm bảo yên tâm công tác cho đội ngũ cán bộ, chiến sĩ trong quân đội.
1. Đặt vấn đề
Quân đội nhân dân Việt Nam là công cụ bạo lực chính trị sắc bén của Đảng, đồng thời là lực lượng chính trị tuyệt đối trung thành, tin cậy của Đảng, Nhà nước và Nhân dân trong sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc. Sức mạnh của Quân đội không chỉ được quyết định bởi trình độ vũ khí, trang bị kỹ thuật hiện đại, mà còn là hòa quyện tổng hợp giữa sức mạnh vật chất với sức mạnh chính trị tinh thần. Trong đó, sức mạnh chính trị tinh thần giữ vai trò nền tảng, xuyên suốt, chi phối trực tiếp đến ý chí, bản lĩnh, động cơ và khả năng hoàn thành nhiệm vụ của mỗi cán bộ, chiến sĩ. Một trong những nhân tố quan trọng cấu thành và nuôi dưỡng sức mạnh này chính là việc bảo đảm tốt chính sách hậu phương quân đội.
Thực tiễn lịch sử cách mạng Việt Nam đã chứng minh, hậu phương quân đội vững mạnh là điều kiện trực tiếp củng cố niềm tin, ý chí chiến đấu và sự ổn định tư tưởng của bộ đội. Khi đời sống vật chất và tinh thần của gia đình quân nhân được quan tâm, bảo đảm, cán bộ, chiến sĩ sẽ yên tâm công tác, gắn bó với đơn vị, sẵn sàng nhận và hoàn thành tốt mọi nhiệm vụ được giao. Vì vậy, chính sách hậu phương quân đội không chỉ mang ý nghĩa xã hội đơn thuần, mà còn là một nội dung có tính chiến lược trong xây dựng Quân đội vững mạnh về chính trị, góp phần nâng cao chất lượng tổng hợp và sức mạnh chiến đấu.
Tuy nhiên, trong bối cảnh hiện nay, sự phát triển nhanh chóng của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, nhất là công nghệ số, cùng với những tác động đa chiều của nền kinh tế thị trường, đang đặt ra những yêu cầu và thách thức mới đối với việc giữ vững vai trò "điểm tựa" của hậu phương quân đội. Những mặt trái của kinh tế thị trường như xu hướng đề cao chủ nghĩa cá nhân, lối sống thực dụng, sự phân hóa xã hội và áp lực kinh tế ngày càng gia tăng đã và đang ảnh hưởng không nhỏ đến đời sống gia đình quân nhân. Những tác động này không chỉ dừng lại ở phạm vi hậu phương mà còn có sự lan tỏa, ảnh hưởng gián tiếp đến tư tưởng, tình cảm và sự ổn định của đội ngũ cán bộ, chiến sĩ trong quân đội.
Vì vậy, công tác hậu phương quân đội hiện nay đang chịu tác động mang tính "kép": vừa có những điều kiện thuận lợi mới, vừa đối mặt với không ít khó khăn, thách thức. Nếu không được nhận diện đầy đủ và có giải pháp ứng phó kịp thời, hiệu quả, những yếu tố tiêu cực có thể làm suy giảm vai trò của hậu phương với tư cách là "điểm tựa tinh thần", từ đó ảnh hưởng đến chất lượng tổng hợp và sức mạnh chiến đấu của quân đội.
2. Nội dung nghiên cứu
2.1. Những thách thức từ không gian mạng
Sự bùng nổ của công nghệ số và các nền tảng mạng xã hội đã hình thành một không gian thông tin đa chiều, tốc độ lan truyền nhanh, vượt qua mọi giới hạn không gian và thời gian. Về phương diện lý luận, không gian mạng hiện nay không chỉ là môi trường truyền thông mà đã trở thành một "không gian quyền lực mềm", nơi diễn ra sự cạnh tranh, đấu tranh gay gắt về tư tưởng, nhận thức và niềm tin xã hội. Trong điều kiện đó, các thế lực thù địch, phản động triệt để lợi dụng đặc tính mở, ẩn danh và khó kiểm soát của môi trường số để tiến hành "diễn biến hòa bình" trên lĩnh vực tư tưởng – văn hóa, tập trung xuyên tạc chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, trong đó có các chính sách đối với quân đội và hậu phương quân đội. Thủ đoạn của chúng ngày càng tinh vi, không chỉ dừng lại ở việc tung tin giả mà còn sử dụng kỹ thuật cắt ghép, "bán sự thật", tạo dựng các tình huống giả định, thậm chí khai thác những vụ việc có thật nhưng bóp méo bản chất nhằm dẫn dắt dư luận theo hướng tiêu cực. Những thông tin này thường đánh trực tiếp vào yếu tố tình cảm gia đình, lợi ích thiết thân và tâm lý xã hội, từ đó gây hoài nghi, làm xói mòn niềm tin, thậm chí kích thích tâm lý so sánh, bất mãn trong một bộ phận cán bộ, chiến sĩ và thân nhân quân nhân.
Về phương diện thực tiễn, cùng với sự gia tăng nhanh chóng của người dùng Internet và mạng xã hội, mức độ tiếp cận và chịu tác động của thông tin trên không gian mạng đối với quân nhân và gia đình ngày càng sâu rộng. Không ít trường hợp thông tin sai lệch, chưa được kiểm chứng đã gây nhiễu loạn nhận thức, tạo áp lực tâm lý, làm nảy sinh những băn khoăn, dao động trong đời sống tinh thần của hậu phương quân đội. Đặc biệt, trong bối cảnh các vấn đề kinh tế – xã hội có nhiều biến động, những thông tin tiêu cực liên quan đến chính sách, chế độ hoặc đời sống quân nhân càng dễ bị lợi dụng để "khoét sâu" mâu thuẫn, chia rẽ mối quan hệ gắn bó quân – dân. Nếu không được định hướng, quản lý và đấu tranh hiệu quả, kịp thời, những tác động này không chỉ dừng lại ở phạm vi cá nhân mà còn có nguy cơ lan tỏa, ảnh hưởng đến nền tảng tư tưởng, sự ổn định chính trị – tinh thần và sức mạnh chiến đấu của quân đội. Điều này hoàn toàn phù hợp với nhận định trong Văn kiện Đại hội XIV của Đảng khi khẳng định: "Chiến tranh mạng và các thách thức an ninh phi truyền thống diễn ra gay gắt ở nhiều khu vực với nhiều đặc điểm mới" [1].
2.2. Những tác động của mặt trái nền kinh tế thị trường
Trong điều kiện phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, bên cạnh những thành tựu to lớn về tăng trưởng và nâng cao đời sống nhân dân, cũng xuất hiện những hệ lụy mang tính khách quan cần được nhận diện đầy đủ. Về phương diện lý luận, kinh tế thị trường với cơ chế cạnh tranh, đề cao lợi ích cá nhân và giá trị trao đổi dễ dẫn tới khuynh hướng tuyệt đối hóa lợi ích vật chất, từ đó làm nảy sinh chủ nghĩa cá nhân, lối sống thực dụng, coi nhẹ các giá trị tinh thần, đạo đức và trách nhiệm xã hội. Đảng ta cũng chỉ rõ: "Trong những thập niên gần đây, bất bình đẳng về thu nhập đã có xu hướng tăng nhanh ở Việt Nam, cuộc Cách mạng này lại càng làm khuếch đại thêm xu hướng trên, từ đó dẫn đến sự gia tăng bất bình đẳng, gia tăng chênh lệch về thu nhập và tài sản giữa các nhóm trong xã hội" [2].
Đối với môi trường quân sự là nơi đề cao tính kỷ luật, tinh thần tập thể và lý tưởng cống hiến nhưng những tác động này nếu không được kiểm soát sẽ tạo ra sự lệch chuẩn trong nhận thức và hành vi, làm suy giảm động cơ phấn đấu, ảnh hưởng đến bản lĩnh chính trị của cán bộ, chiến sĩ. Đồng thời, tạo ra sự phân hóa giàu, nghèo và chênh lệch mức sống giữa các nhóm xã hội, từ đó tác động đến tâm lý của gia đình quân nhân, làm nảy sinh sự so sánh, thậm chí cảm giác thiệt thòi, từ đó gián tiếp ảnh hưởng đến tư tưởng của người quân nhân.
Trên phương diện thực tiễn, những biểu hiện tiêu cực của kinh tế thị trường đã và đang len lỏi vào đời sống xã hội, trong đó có môi trường sư phạm quân sự và gia đình quân nhân. Một số tệ nạn xã hội, lối sống lệch chuẩn, xu hướng chạy theo giá trị vật chất có nguy cơ tác động đến một bộ phận thân nhân quân nhân, nhất là trong bối cảnh hội nhập và giao thoa văn hóa mạnh mẽ. Những yếu tố này, nếu không được định hướng kịp thời bằng công tác giáo dục chính trị, tư tưởng và xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh, có thể làm xói mòn các giá trị truyền thống tốt đẹp của "Bộ đội Cụ Hồ", ảnh hưởng đến mối quan hệ gia đình và xã hội. Từ đó tác động ngược trở lại đến nhận thức, tình cảm và trách nhiệm của cán bộ, chiến sĩ. Do đó, việc nhận diện đúng và chủ động khắc phục mặt trái của kinh tế thị trường là yêu cầu quan trọng nhằm giữ vững nền tảng tư tưởng, đạo đức và lối sống trong quân đội hiện nay.
2.3. Những áp lực đời sống của hậu phương quân đội
Trong bối cảnh kinh tế xã hội có nhiều biến động, áp lực đời sống đối với hậu phương quân đội ngày càng gia tăng cả về chiều rộng và chiều sâu. Về phương diện khách quan, sự biến động của thị trường, đặc biệt là xu hướng gia tăng của giá cả hàng hóa, chi phí sinh hoạt … đã làm cho gánh nặng chi tiêu của nhiều gia đình quân nhân trở nên lớn hơn. Trong khi đó, thu nhập của một bộ phận gia đình quân nhân còn ở mức trung bình, cơ hội việc làm của thân nhân, nhất là ở khu vực nông thôn, vùng sâu, vùng xa chưa thật sự ổn định, dẫn đến những khó khăn nhất định trong bảo đảm đời sống. Ngoài ra, những người hậu phương quân đội vừa đảm nhiệm "vai trò của người mẹ, vừa là vai trò của người cha" trong giáo dục con trẻ và xây dựng gia đình. Điều này tạo ra khoảng cách giữa nhu cầu thực tế và khả năng đáp ứng, từ đó làm nảy sinh áp lực kinh tế kéo dài đối với hậu phương quân đội.
Về phương diện tác động, những khó khăn trong đời sống không chỉ dừng lại ở yếu tố vật chất mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến tâm lý, tình cảm của gia đình quân nhân và cán bộ, chiến sĩ. Sự lo toan, áp lực mưu sinh của hậu phương có thể làm gia tăng nỗi băn khoăn, trăn trở của người quân nhân khi đang thực hiện nhiệm vụ, đặc biệt ở các địa bàn chiến lược, biên giới, hải đảo, nơi điều kiện công tác còn nhiều gian khổ, xa gia đình. Nếu không được quan tâm, hỗ trợ kịp thời, những yếu tố này có thể tác động đến sự ổn định tư tưởng, mức độ yên tâm công tác và khả năng tập trung hoàn thành nhiệm vụ của cán bộ, chiến sĩ. Do đó, việc giảm thiểu áp lực đời sống cho hậu phương quân đội không chỉ mang ý nghĩa bảo đảm an sinh xã hội, mà còn là giải pháp trực tiếp củng cố sức mạnh chính trị tinh thần và nâng cao chất lượng tổng hợp của quân đội trong tình hình mới.
3. Những giải pháp giữ vững điểm tựa hậu phương trong tình hình mới
Một là, nâng cao "sức đề kháng" chính trị tinh thần trong không gian mạng.
Trong bối cảnh chuyển đổi số, không gian mạng vừa mở ra nhiều cơ hội tiếp cận thông tin, vừa tiềm ẩn những nguy cơ tác động tiêu cực đến nhận thức, tư tưởng của cán bộ, chiến sĩ và thân nhân quân nhân. Các thế lực thù địch ngày càng gia tăng hoạt động chống phá bằng nhiều thủ đoạn tinh vi như phát tán thông tin giả, xuyên tạc chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách của Nhà nước và Quân đội. Vì vậy, nâng cao "sức đề kháng" chính trị tinh thần trong không gian mạng là yêu cầu quan trọng nhằm giữ vững niềm tin, bản lĩnh chính trị và vai trò điểm tựa của hậu phương quân đội trong tình hình mới.
Để thực hiện hiệu quả giải pháp này, cần tiếp tục đổi mới công tác giáo dục chính trị, tư tưởng theo hướng gắn với thực tiễn môi trường số; chủ động cung cấp thông tin chính thống, kịp thời, chính xác để định hướng nhận thức cho cán bộ, chiến sĩ và gia đình quân nhân. Đồng thời, tăng cường trang bị kiến thức, kỹ năng nhận diện, sàng lọc và kiểm chứng thông tin trên không gian mạng, nâng cao khả năng tự bảo vệ trước các thông tin xấu độc, sai trái. Cùng với đó, phát huy vai trò của các cơ quan chức năng và lực lượng nòng cốt trong đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch, góp phần bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng.
Đặc biệt, cần gắn việc nâng cao "sức đề kháng" chính trị tinh thần với việc phát huy giá trị văn hóa "Bộ đội Cụ Hồ" thời kỳ mới, thực hiện hiệu quả Nghị quyết số 35 của Bộ Chính trị và Nghị quyết số 847 của Quân ủy Trung ương. Khi mỗi quân nhân và mỗi gia đình quân nhân có bản lĩnh chính trị vững vàng, khả năng "tự miễn dịch" trước các tác động tiêu cực từ không gian mạng, hậu phương quân đội sẽ thực sự trở thành điểm tựa tinh thần vững chắc, góp phần nâng cao chất lượng tổng hợp và sức mạnh chiến đấu của Quân đội nhân dân Việt Nam.
Hai là, tiếp tục hoàn thiện hệ thống chính sách hậu phương quân đội theo hướng đồng bộ, công bằng, bền vững.
Trong điều kiện phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, việc hoàn thiện hệ thống chính sách hậu phương quân đội có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong việc bảo đảm đời sống vật chất, tinh thần cho gia đình quân nhân, đồng thời củng cố niềm tin, ý chí và sự yên tâm công tác của cán bộ, chiến sĩ. Đây không chỉ là yêu cầu mang tính an sinh xã hội mà còn là giải pháp chiến lược góp phần xây dựng Quân đội vững mạnh về chính trị, nâng cao chất lượng tổng hợp và sức mạnh chiến đấu. Đây là giải pháp trực tiếp tác động sâu sắc tới đời sống vật chất, tinh thần và nhận thức, tư tưởng, tình cảm của người cán bộ, chiến sĩ, hậu phương quân đội. Đảng ta chỉ rõ: "Quan tâm chăm lo thực hiện tốt chính sách đối với lực lượng vũ trang và chính sách hậu phương quân đội, công an" [3].
Theo đó, cần tiếp tục nghiên cứu, bổ sung và hoàn thiện các chế độ, chính sách đối với quân nhân và gia đình quân nhân theo hướng phù hợp với điều kiện phát triển kinh tế - xã hội của đất nước và đặc thù hoạt động quân sự. Trong đó, chú trọng các chính sách về tiền lương, phụ cấp, nhà ở, bảo hiểm, chăm sóc sức khỏe, giáo dục và giải quyết việc làm cho thân nhân quân nhân; ưu tiên hỗ trợ các gia đình có hoàn cảnh khó khăn, quân nhân công tác ở vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo và các địa bàn đặc biệt khó khăn. Đồng thời, tăng cường công tác kiểm tra, giám sát việc thực hiện chính sách, bảo đảm đúng đối tượng, công khai, minh bạch và kịp thời.
Bên cạnh đó, cần thường xuyên nắm chắc tình hình đời sống, tâm tư, nguyện vọng của hậu phương quân đội để kịp thời tham mưu, đề xuất các giải pháp phù hợp với thực tiễn. Việc thực hiện tốt chính sách hậu phương quân đội không chỉ góp phần giảm bớt những khó khăn, áp lực trong cuộc sống của gia đình quân nhân mà còn tạo dựng điểm tựa tinh thần vững chắc cho cán bộ, chiến sĩ, giúp họ yên tâm công tác, sẵn sàng nhận và hoàn thành tốt mọi nhiệm vụ được giao trong tình hình mới.
Ba là, thực hiện đẩy mạnh chuyển đổi số trong công tác hậu phương quân đội.
Trong bối cảnh chuyển đổi số quốc gia đang được triển khai mạnh mẽ, việc ứng dụng các thành tựu của khoa học, công nghệ vào công tác hậu phương quân đội là yêu cầu khách quan nhằm nâng cao hiệu quả quản lý, điều hành và thực hiện chính sách. Chuyển đổi số không chỉ tạo điều kiện đổi mới phương thức quản lý theo hướng hiện đại, minh bạch, chính xác mà còn góp phần tăng cường sự kết nối giữa đơn vị với gia đình quân nhân, qua đó củng cố vai trò của hậu phương quân đội trong tình hình mới.
Theo đó, cần đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong quản lý, cập nhật và khai thác dữ liệu về quân nhân và gia đình quân nhân; từng bước xây dựng cơ sở dữ liệu số đồng bộ, phục vụ hiệu quả công tác tham mưu, giải quyết chế độ, chính sách. Đồng thời, phát triển các nền tảng số và kênh tương tác trực tuyến giữa đơn vị với hậu phương quân đội nhằm bảo đảm việc trao đổi thông tin được kịp thời, thuận tiện và chính xác. Việc ứng dụng các công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data) cũng cần được nghiên cứu khai thác phù hợp để hỗ trợ dự báo, phân tích và nắm bắt tâm tư, nguyện vọng của quân nhân và gia đình.
Bên cạnh đó, quá trình chuyển đổi số trong công tác hậu phương quân đội cần gắn chặt với yêu cầu bảo đảm an toàn thông tin, an ninh mạng và bảo vệ bí mật quân sự. Các cơ quan, đơn vị cần nâng cao trình độ số cho đội ngũ cán bộ làm công tác chính sách, đồng thời xây dựng quy trình quản lý, khai thác và sử dụng dữ liệu khoa học, chặt chẽ. Thực hiện tốt giải pháp này sẽ góp phần hiện đại hóa công tác hậu phương quân đội, nâng cao chất lượng phục vụ, tạo dựng niềm tin của gia đình quân nhân đối với Quân đội và các chính sách của Đảng, Nhà nước trong giai đoạn hiện nay.
Bốn là, phát huy sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị trong chăm lo hậu phương quân đội.
Giữ vững vai trò điểm tựa của hậu phương quân đội trong bối cảnh hiện nay không chỉ là trách nhiệm của các cơ quan, đơn vị trong Quân đội mà cần có sự tham gia của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội. Đây là yêu cầu có tính khách quan xuất phát từ vị trí, vai trò của công tác hậu phương quân đội đối với sự nghiệp xây dựng nền quốc phòng toàn dân và bảo vệ Tổ quốc. Việc huy động sức mạnh tổng hợp của các cấp, các ngành và các tổ chức xã hội sẽ tạo điều kiện thuận lợi để giải quyết hiệu quả những khó khăn, vướng mắc trong đời sống của gia đình quân nhân, góp phần củng cố niềm tin và sự gắn bó của hậu phương đối với Quân đội.
Theo đó, cần tăng cường sự phối hợp giữa các đơn vị quân đội với cấp ủy, chính quyền địa phương, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội trong thực hiện chính sách hậu phương quân đội. Đồng thời, đẩy mạnh các hoạt động "Đền ơn đáp nghĩa", "Uống nước nhớ nguồn", hỗ trợ phát triển kinh tế, tạo việc làm, chăm lo đời sống vật chất và tinh thần cho gia đình quân nhân, nhất là những trường hợp có hoàn cảnh khó khăn. Bên cạnh đó, cần phát huy vai trò của cộng đồng, doanh nghiệp và các tổ chức xã hội trong việc huy động các nguồn lực hỗ trợ hậu phương quân đội, tạo nên sức mạnh tổng hợp trong thực hiện các chính sách an sinh xã hội.
Thực hiện tốt giải pháp này không chỉ góp phần nâng cao hiệu quả công tác hậu phương quân đội mà còn củng cố mối quan hệ đoàn kết gắn bó quân - dân, xây dựng thế trận lòng dân vững chắc. Đây là cơ sở quan trọng để cán bộ, chiến sĩ yên tâm công tác, sẵn sàng nhận và hoàn thành tốt mọi nhiệm vụ, góp phần xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại trong tình hình mới.
4. Kết luận
Giữ vững "điểm tựa" hậu phương quân đội có vai trò to lớn trong bảo đảm sức mạnh chính trị tinh thần, nhân tố quyết định đến chất lượng tổng hợp và sức mạnh chiến đấu của Quân đội nhân dân Việt Nam. Trong bối cảnh những tác động phức tạp của công nghệ số và mặt trái của nền kinh tế thị trường, nhiệm vụ này càng trở nên cấp thiết, đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ, quyết liệt của toàn Đảng, toàn dân và toàn quân.
Quán triệt sâu sắc tinh thần các văn kiện của Đại hội XIV của Đảng, cần xác định rõ việc, xây dựng Quân đội hiện đại không chỉ bắt đầu từ hiện đại hóa vũ khí, trang bị, mà trước hết và quan trọng hơn là chăm lo, phát triển con người, là chủ thể trung tâm của sức mạnh quân đội. Do đó, thực hiện tốt chính sách hậu phương quân đội chính là giải pháp căn bản, lâu dài nhằm củng cố niềm tin, ý chí, bản lĩnh và sự gắn bó của cán bộ, chiến sĩ, qua đó góp phần xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại, đáp ứng yêu cầu bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới.
Lê Sĩ Mạnh - Trường Sĩ quan Lục quân 1
Chú thích
[1]. Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, Tập II, Nxb Chính trị quốc gia sự thật, Hà Nội, tr.12.
[2]. Đảng Cộng sản Việt Nam (2026), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, Tập II, Nxb Chính trị quốc gia sự thật, Hà Nội, tr.254.
[3]. Đảng Cộng sản Việt Nam (2026), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, Tập II, Nxb Chính trị quốc gia sự thật, Hà Nội, tr.278.
Tài liệu tham khảo:
1. Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, Nxb Chính trị quốc gia sự thật, tập I, Hà Nội.
2. Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, Nxb Chính trị quốc gia sự thật, tập II, Hà Nội.
3. Tổng Cục Chính trị, Công văn số 1528/CT-TS về việc tiếp tục đẩy mạnh thực hiện chính sách hậu phương quân đội, Hà Nội, ngày 13/9/2022.
4. Tổng Cục Chính trị, Hướng dẫn số 194/HD-CS về công tác chính sách năm 2023, Hà Nội, ngày 18/01/2023.
5. Nguyễn Văn Quang, Tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng và phát huy vai trò hậu phương quân đội, Tạp chí cộng sản, https://www.tapchicongsan.org.vn/web/guest/nghien-cu/-/2018/17926/tu-tuong-ho-chi-minh-ve-xay-dung--va-phat-huy-vai-tro-hau-phuong-quan-doi.aspx, ngày 24/9/2012.