Hệ thống 105 khu, gần 80 tỷ USD và yêu cầu nâng hiệu quả sử dụng đất
Hồ sơ dự thảo nghị quyết về chuyển đổi khu chế xuất (KCX), khu công nghiệp (KCN) đang hoạt động thành khu chức năng mới đặt ra yêu cầu tái cấu trúc không gian công nghiệp của TP.HCM sau hợp nhất.
Tờ trình nêu Thành phố có hệ thống 105 KCX, KCN với tổng diện tích hơn 50.288 ha. Trong đó, 67 khu đã được thành lập, thu hút trên 5.300 dự án đầu tư, tổng vốn đăng ký gần 80 tỷ USD. Những con số này phản ánh quy mô toàn hệ thống, chưa phải danh sách hoặc diện tích các khu được chọn chuyển đổi.
Báo cáo đánh giá tác động nhận định, sau hơn 30 năm phát triển, mô hình công nghiệp theo chiều rộng đã bộc lộ hạn chế: sử dụng nhiều quỹ đất nhưng hiệu quả khai thác chưa cao; công nghệ của nhiều doanh nghiệp đã cũ, thâm dụng lao động; nguy cơ ô nhiễm và chi phí logistics gia tăng.
Mục tiêu được đặt ra là nâng giá trị gia tăng trên mỗi héc-ta đất công nghiệp, thông qua đổi mới công nghệ và nâng cấp hạ tầng. Tờ trình xác định chính sách tập trung tái cấu trúc, nâng hiệu quả khai thác quỹ đất hiện hữu, không nhằm mở rộng diện tích đất công nghiệp.
Bối cảnh thu hút đầu tư cũng đặt ra yêu cầu nâng chất lượng phát triển. Giai đoạn 2026–2030, HEPZA phấn đấu thu hút 20–21 tỷ USD, với suất đầu tư bình quân 8–10 triệu USD/ha và tỷ lệ giải ngân trên 70% tổng vốn đăng ký.
4 mô hình mới: Từ công nghệ cao đến công nghiệp số
Dự thảo nêu bốn loại hình cụ thể gồm KCN công nghệ cao, KCN chuyên ngành, KCN hỗ trợ và khu công nghệ số tập trung. Ngoài ra, hồ sơ còn đề cập các loại hình khu chức năng khác phù hợp với quy hoạch tổng thể Thành phố và pháp luật.
Với KCN công nghệ cao, tiêu chí được dẫn chiếu từ Nghị định 35/2022/NĐ-CP. Loại hình này thu hút dự án công nghệ cao, công nghệ thông tin thuộc danh mục được khuyến khích, dự án chuyển giao công nghệ thuộc danh mục khuyến khích chuyển giao và cơ sở ươm tạo công nghệ, doanh nghiệp khoa học công nghệ. Tối thiểu 30% diện tích đất công nghiệp được sử dụng để thu hút những dự án này.
KCN chuyên ngành tập trung dự án trong một ngành, nghề cụ thể; tối thiểu 60% diện tích đất công nghiệp phục vụ thu hút dự án thuộc ngành, nghề đó. Trong khi đó, KCN hỗ trợ chuyên sản xuất sản phẩm công nghiệp hỗ trợ và cung ứng dịch vụ phục vụ sản xuất các sản phẩm này, với ngưỡng diện tích tương ứng cũng tối thiểu 60%.
Hướng thứ tư là khu công nghệ số tập trung, có chức năng nghiên cứu, phát triển và chuyển giao công nghệ số; sản xuất phần mềm, phần cứng, điện tử; nghiên cứu, thiết kế, sản xuất, đóng gói và kiểm thử chip bán dẫn. Theo Nghị định 354/2025/NĐ-CP, khu được tổ chức thành nhóm phân khu công nghiệp công nghệ số và nhóm phân khu dịch vụ. Nhóm hoạt động công nghiệp công nghệ số phải chiếm tối thiểu 50% diện tích đất toàn khu.
Như vậy, lựa chọn loại hình chuyển đổi sẽ gắn với cơ cấu ngành nghề và tỷ lệ đất phục vụ hoạt động tương ứng. Dự thảo này không áp dụng đối với KCN sinh thái; nội dung chuyển đổi sinh thái được xây dựng trong một dự thảo riêng.
Khu Công nghệ cao TP.HCM. Ảnh: Duy Khánh
Lộ trình tối đa 8 năm gắn với điều chỉnh quy hoạch phân khu
Theo dự thảo, chuyển đổi KCX, KCN bao gồm thay đổi mục tiêu, ngành nghề thu hút đầu tư, quy hoạch xây dựng, công nghệ sản xuất và quản lý vận hành để đáp ứng tiêu chí khu chức năng mới.
Nhà đầu tư hạ tầng phải lập hồ sơ điều chỉnh dự án, giải trình sự phù hợp với quy hoạch Thành phố; đăng ký ngành nghề thu hút đầu tư và xây dựng phương án tổ chức các phân khu chức năng. Tỷ lệ đất công nghiệp dành cho dự án thuộc ngành nghề thu hút phải đáp ứng tiêu chí từng loại hình.
Thời gian cam kết đáp ứng tiêu chí không quá 8 năm, đồng thời không vượt thời hạn hoạt động của KCX, KCN. Đây là lộ trình của khu thực hiện chuyển đổi, không phải thời hạn chuyển đổi đồng loạt toàn bộ hệ thống của Thành phố.
Sau khi điều chỉnh dự án đầu tư, nhà đầu tư hạ tầng phải rà soát, thực hiện thủ tục điều chỉnh tổng thể hoặc cục bộ quy hoạch phân khu theo quy định. Hồ sơ còn phải có phương án đầu tư hạ tầng kỹ thuật, logistics, công trình bảo vệ môi trường và dịch vụ dùng chung phù hợp với ngành nghề mới.
Nhà máy chuyển đổi hoặc di dời, quyền lợi thuê đất được xử lý ra sao?
Việc sắp xếp lại hoạt động sản xuất phải đi kèm phương án di dời, bồi thường, giải phóng mặt bằng và huy động vốn nếu có. Địa điểm tiếp nhận doanh nghiệp di dời phải là khu, cụm công nghiệp trên địa bàn TP.HCM đã được đầu tư hoàn chỉnh hạ tầng, có ngành nghề phù hợp, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp.
Doanh nghiệp trong khu tham gia chuyển đổi phải điều chỉnh dự án, cam kết chuyển đổi ngành nghề, công nghệ theo lộ trình và có phương án sử dụng lao động. Dự thảo cũng quy định trường hợp dự án không phù hợp quy hoạch phân khu điều chỉnh và không tham gia lộ trình chuyển đổi thì được hoạt động đến hết thời hạn thuê lại đất với nhà đầu tư hạ tầng.
Tờ trình kỳ vọng quá trình chuyển đổi thu hút trung tâm nghiên cứu và phát triển, trung tâm dữ liệu, sản xuất công nghệ lõi; đồng thời cải thiện chất lượng việc làm và phát triển nhà lưu trú công nhân, nhà ở xã hội cùng tiện ích y tế, giáo dục tại hoặc lân cận các khu.
Hồ sơ hiện là dự thảo, dự kiến trình HĐND Thành phố xem xét vào cuối tháng 12/2026. Các tài liệu chưa kèm danh sách khu được chọn chuyển đổi hay bản đồ cụ thể. Phạm vi được đề xuất là chuyển đổi mô hình công nghiệp; hồ sơ chưa xác định khu nào sẽ chuyển thành khu đô thị hoặc đất ở.
Đăng Thy