1. Mở đầu
Không gian mạng không còn là hạ tầng trao đổi dữ liệu, mà đã trở thành môi trường tác động trực tiếp đến nhận thức, cảm xúc và hành vi chính trị. Trên môi trường đó, thông tin chính thống, tin giả, nội dung xuyên tạc, sản phẩm deepfake, clip cắt ghép và các luận điệu phủ nhận vai trò lãnh đạo của Đảng cùng cạnh tranh ảnh hưởng rất nhanh. Đối với quân đội, nhất là các nhà trường quân đội có cường độ sử dụng công nghệ cao, mặt trận tư tưởng trên không gian mạng là một bộ phận của quá trình xây dựng bản lĩnh chính trị và năng lực thực hiện nhiệm vụ trong điều kiện số hóa. Đối với Trường Sĩ quan Thông tin, vấn đề này càng trực tiếp. Nhà trường vừa đào tạo cán bộ chỉ huy - tham mưu thông tin, vừa đào tạo sĩ quan chỉ huy - tham mưu tác chiến không gian mạng; vì vậy, học viên thường xuyên học tập, nghiên cứu và tương tác trong môi trường số [4]. Từ đó xuất hiện yêu cầu kép: vừa phải bảo vệ người học trước các sản phẩm truyền thông xấu độc, vừa phải chuyển hóa niềm tin chính trị thành năng lực nhận diện, phản bác và lan tỏa thông tin tích cực.
2. Học viên sĩ quan thông tin là chủ thể trung tâm của mặt trận tư tưởng số
Thứ nhất, học viên sĩ quan thông tin là nhóm quân nhân trẻ sống, học tập và rèn luyện trong môi trường truyền thông số có cường độ cao. Họ tiếp nhận tri thức qua cổng thông tin, nền tảng học tập, học liệu điện tử, mô phỏng và nhiều hình thức tương tác trực tuyến. Mọi biến động của môi trường số, từ tốc độ lan truyền thông tin đến khả năng ngụy tạo nội dung, đều tác động trực tiếp đến người học. Điều này khiến học viên vừa là đối tượng chịu tác động, vừa có thể trở thành mắt xích phát tán thông tin nếu thiếu bản lĩnh và kỹ năng xác minh.
Thứ hai, học viên sĩ quan thông tin cần có nền tảng chuyên môn khiến họ không thể đứng ngoài mặt trận tư tưởng số. Chương trình đào tạo của Trường Sĩ quan Thông tin cho thấy chuyên ngành chỉ huy - tham mưu tác chiến không gian mạng yêu cầu học viên có bản lĩnh chính trị vững vàng, tuyệt đối trung thành với Tổ quốc, nhân dân, với Đảng và Nhà nước; tích cực tham gia bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng và đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch [4]. Ở bình diện kỹ năng, người học còn phải nhận diện được các luận điệu, phương thức, thủ đoạn phản động, chống phá, xuyên tạc trên không gian mạng.
Thứ ba, học viên sĩ quan thông tin mang trách nhiệm chính trị đặc thù của quân đội. Hiến pháp năm 2013 xác định lực lượng vũ trang nhân dân tuyệt đối trung thành với Tổ quốc, nhân dân, với Đảng và Nhà nước [2]. Trong quân đội cách mạng, tính Đảng là nguyên tắc bảo đảm cho quân đội giữ vững bản chất, mục tiêu chiến đấu và sự thống nhất ý chí, hành động. Vì vậy, yêu cầu đối với học viên tuyệt đối "không để bị lôi kéo" bởi các thế lực thù địch, phản động; phải tiến tới khả năng chủ động nhận diện, phân tích, phản bác và giữ vững trận địa tư tưởng trong chính môi trường công nghệ mà mình đang hoạt động.
Thứ tư, thực tiễn Trường Sĩ quan Thông tin cho thấy đã có những điều kiện quan trọng để học viên trở thành lực lượng nòng cốt trên mặt trận này. Năm 2022, Đảng ủy Nhà trường triển khai hoạt động Ban Chỉ đạo 35 và Lực lượng 47; đồng thời yêu cầu tăng cường giáo dục, tuyên truyền xây dựng bản lĩnh chính trị, nâng cao nhận thức và bồi dưỡng phương pháp, kỹ năng đấu tranh cho lực lượng nòng cốt trên không gian mạng [5]. Như vậy, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng ở Nhà trường không phải hoạt động thời vụ, mà đã được xác định là nhiệm vụ chính trị có tổ chức và cơ chế chỉ đạo.
Thứ năm, môi trường học thuật và đổi mới sáng tạo của Nhà trường tạo ra nguồn lực thực tế để hình thành năng lực chính trị số cho học viên. Giai đoạn 2022 - 2025, tuổi trẻ Nhà trường có hơn 1.400 cán bộ, đoàn viên thanh niên; trong đó có 17 công trình đạt Giải thưởng "Tuổi trẻ sáng tạo" toàn quân [6]. Tại Hội thi sáng tạo khoa học công nghệ năm 2025, Trường Sĩ quan Thông tin có 15 đầu mối tham gia với 48 sản phẩm, trong đó 10 sản phẩm do học viên nghiên cứu, chế tạo; nhiều sản phẩm ứng dụng AI, IoT, mô phỏng 3D và phát hiện mã độc [7]. Những số liệu này cho thấy học viên đang dần trở thành chủ thể sáng tạo công nghệ trong chính môi trường đào tạo của mình.
Thứ sáu, định hướng phát triển của Nhà trường tiếp tục khẳng định vị trí trung tâm của học viên. Đại hội đại biểu Đảng bộ Trường Sĩ quan Thông tin lần thứ XVII xác định ba khâu đột phá nhiệm kỳ 2025 - 2030, trong đó có phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, xây dựng "Nhà trường thông minh, hiện đại"; đồng thời nhấn mạnh việc hình thành hệ sinh thái giáo dục số, triển khai hiệu quả phong trào "Bình dân học vụ số" và xây dựng đội ngũ "quân nhân số" [8].
Cần nhấn mạnh rằng học viên sĩ quan thông tin không tiếp cận công nghệ như công cụ kỹ thuật thuần túy, mà trong tư cách người chỉ huy và người tổ chức nhiệm vụ sau này. Vì vậy, nhận thức lệch lạc nếu không được xử lý từ giai đoạn đào tạo sẽ chuyển hóa thành điểm yếu trong năng lực chỉ huy, quản lý thông tin và xử lý tình huống. Theo nghĩa này, xây dựng bản lĩnh tư tưởng số cho học viên là chuẩn bị nền tảng để bảo đảm độ tin cậy chính trị của nguồn cán bộ tương lai sau này.
3. Nhận diện ba mũi tiến công chủ yếu trên mặt trận tư tưởng số
3.1. Phi chính trị hóa quân đội, tách quân đội khỏi sự lãnh đạo của Đảng
Đây là mũi tiến công trực diện vào bản chất, mục tiêu và nguyên tắc tổ chức của Quân đội nhân dân Việt Nam. Trên không gian mạng, luận điệu này thường xuất hiện dưới các vỏ bọc như quân đội chỉ nên trung lập, quân đội chỉ phục vụ quốc gia chứ không cần đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng, hoặc hiện đại hóa quân đội phải đi kèm phi ý thức hệ. Về thực chất, đó là sự đánh tráo khái niệm nhằm phủ nhận tính giai cấp, tính nhân dân và tính dân tộc của quân đội cách mạng.
Đối với học viên sĩ quan thông tin, thủ đoạn này dễ gây tác động vì người học trong lĩnh vực công nghệ, tác chiến mạng thường tiếp cận lượng thông tin lớn và nhiều mô hình tổ chức quân sự khác nhau. Nếu thiếu nền tảng lý luận vững vàng, họ rất dễ tiếp nhận mô hình từ bối cảnh khác một cách máy móc. Vì vậy, "phi chính trị hóa" quân đội phải được nhận diện như một thủ đoạn tư tưởng có tính chiến lược.
3.2. Lợi dụng dân chủ, nhân quyền, tự do ngôn luận để kích động hoài nghi chính trị
Mũi tiến công thứ hai mềm hơn nhưng lan nhanh hơn. Thủ đoạn cơ bản là mượn những khái niệm vốn có ý nghĩa tích cực như dân chủ, nhân quyền, tự do ngôn luận, rồi lồng ghép vào đó nội dung xuyên tạc, quy chụp hoặc dựng lên sự đối lập giả tạo giữa quyền cá nhân và kỷ luật quân đội, giữa phản biện xây dựng và chống phá nền tảng chế độ. Nhiều nội dung không nhằm thuyết phục bằng lập luận đầy đủ, mà chủ yếu kích thích cảm giác bất bình và hoài nghi.
Nguy hiểm ở chỗ, kiểu tấn công này rất phù hợp với mạng xã hội, nơi câu chữ ngắn, cảm xúc mạnh và khả năng chia sẻ nhanh thường lấn át sự kiểm chứng. Nếu không được trang bị rõ ràng về ranh giới giữa quyền, nghĩa vụ, kỷ luật và lợi ích quốc gia - dân tộc, học viên rất dễ xuất hiện trạng thái hoài nghi về chính trị.
3.3. Tin giả, deepfake, ngụy tạo nội dung bằng AI và thao túng cảm xúc số
Nếu hai mũi tiến công trên chủ yếu tác động vào nền tảng nhận thức chính trị, thì mũi thứ ba tác động trực tiếp vào cấu trúc tiếp nhận thông tin của con người trong môi trường số. Sự phát triển của AI, công cụ chỉnh sửa ảnh, âm thanh, video cùng với thuật toán gợi ý của các nền tảng làm cho việc sản xuất và lan truyền nội dung ngụy tạo trở nên dễ dàng hơn nhiều so với trước. Một thông tin giả mạo có thể được thiết kế sao cho giống phong cách cơ quan chính thống; một video cắt ghép có thể tạo cảm giác như "chứng cứ trực quan".
Điểm đáng lo ngại là loại nội dung này chủ yếu nhằm chiếm lĩnh cảm xúc, tạo sốc, tạo sợ hãi, tạo phẫn nộ hoặc kích thích tò mò để người tiếp nhận phản ứng trước, kiểm chứng sau. Trong điều kiện học viên thường xuyên sử dụng thiết bị số, chỉ cần vài giây đến vài phút mất cảnh giác, một nội dung sai lệch đã có thể lan rộng. Vì vậy, đấu tranh trên mặt trận tư tưởng số còn là cuộc đấu tranh với kỹ thuật ngụy tạo và thao túng tâm lý.
4. Yêu cầu mới về năng lực của học viên sĩ quan thông tin trên mặt trận tư tưởng số
Trước hết, học viên phải có bản lĩnh chính trị số. Nội hàm của bản lĩnh này là trung thành về nhận thức, là khả năng đứng vững trước các luồng thông tin trái chiều, không dao động trước thủ đoạn ngụy biện tinh vi và không bị dẫn dắt bởi hiệu ứng đám đông số. Người học phải biết đặt mỗi thông tin vào đúng bối cảnh và giữ được sự điềm tĩnh khi xử lý tình huống tư tưởng trên không gian mạng.
Hai là, học viên phải có năng lực xác minh số. Trong điều kiện nội dung giả mạo ngày càng tinh vi, phản xạ đầu tiên không thể là tin hoặc bác bỏ ngay, mà phải là kiểm chứng. Năng lực này bao gồm xác định nguồn phát, đối chiếu thời gian, địa điểm, ngữ cảnh, so sánh với nguồn chính thống, nhận biết dấu hiệu cắt ghép và sử dụng ở mức cơ bản các công cụ hỗ trợ thẩm tra.
Ba là, học viên phải có năng lực phản bác số. Phản bác không đồng nghĩa với tranh cãi cảm tính. Một phản bác có chất lượng phải dựa trên cơ sở lý luận đúng, bằng chứng rõ, ngôn ngữ chừng mực, đúng đối tượng, đúng thời điểm và phù hợp kỷ luật quân đội. Có vấn đề cần bác bỏ trực diện bằng lập luận; có vấn đề cần giải thích, làm rõ bối cảnh; có vấn đề cần lấy cái đúng đẩy lùi cái sai bằng thông tin chính xác, kịp thời.
Bốn là, học viên phải có năng lực lan tỏa tích cực. Nghị quyết số 35-NQ/TW nhấn mạnh yêu cầu vừa "chống", vừa "xây" trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng [1]. Trong môi trường số, nếu thông tin tích cực chậm, khô và thiếu sức hấp dẫn thì khoảng trống truyền thông rất dễ bị nội dung xấu độc chiếm lĩnh. Vì vậy, người học còn phải biết tạo dựng ảnh hưởng tích cực bằng các sản phẩm số ngắn gọn, chính xác, phù hợp với công chúng, Quân đội, với lý tưởng, lẽ sống tốt đẹp, giá trị văn hóa "Bộ đội Cụ Hồ".
5. Mô hình và giải pháp phát huy vai trò của học viên sĩ quan thông tin trên mặt trận tư tưởng số hiện nay
5.1. Mô hình "nhận thức đúng, nhận diện nhanh, phản bác trúng, lan tỏa mạnh"
Có thể vận dụng mô hình bốn khâu: nhận thức đúng, nhận diện nhanh, phản bác trúng và lan tỏa mạnh. Nhận thức đúng là nắm chắc nền tảng tư tưởng của Đảng, bản chất quân đội cách mạng và vị trí của mình trong hệ sinh thái truyền thông số của Nhà trường. Nhận diện nhanh là phát hiện sớm dấu hiệu sai trái, xuyên tạc hoặc ngụy tạo. Phản bác trúng là xử lý đúng vấn đề, đúng bằng chứng, đúng phương pháp và đúng kỷ luật. Lan tỏa mạnh là chủ động tạo nguồn thông tin tích cực, xây dựng "miễn dịch số" cho tập thể. Mô hình này phù hợp với đặc điểm của Trường Sĩ quan Thông tin [8].
5.2. Chuẩn hóa nội dung đào tạo theo hướng hình thành bản lĩnh chính trị số
Giải pháp đầu tiên là tích hợp có hệ thống nội dung bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trên không gian mạng vào quá trình đào tạo và rèn luyện. Cần tránh hai khuynh hướng: chỉ nhấn mạnh lý luận mà thiếu tình huống số cụ thể, hoặc chỉ dạy kỹ năng công nghệ mà tách khỏi nền tảng chính trị. Nội dung phù hợp phải kết hợp giữa nhận diện thủ đoạn "phi chính trị hóa" quân đội, lợi dụng dân chủ - nhân quyền, xét lại lịch sử, ngụy tạo bằng AI với các kỹ năng kiểm chứng nguồn, phân tích nội dung và xử lý tình huống truyền thông.
Việc tích hợp có thể thực hiện qua học phần khoa học xã hội và nhân văn, chuyên đề giáo dục chính trị, sinh hoạt đơn vị, diễn đàn thanh niên, hoạt động công tác đảng, công tác chính trị và các bài tập mô phỏng trong chuyên ngành công nghệ thông tin, tác chiến không gian mạng. Khi người học được đặt vào những kịch bản cụ thể, việc tiếp thu sẽ sâu hơn và gắn với thực hành nghề nghiệp hơn.
5.3. Tổ chức lực lượng nòng cốt trong học viên theo hướng linh hoạt, đúng kỷ luật
Giải pháp thứ hai là tổ chức lực lượng học viên nòng cốt tham gia mặt trận tư tưởng số. Mục đích không phải hành chính hóa người học, mà chuyển từ trạng thái tự phát sang trạng thái có định hướng, có huấn luyện, có phân công và có cơ chế kiểm tra. Dựa trên đặc thù chuyên môn, có thể hình thành các nhóm theo thế mạnh như xác minh kỹ thuật, biên tập - viết, thiết kế sản phẩm truyền thông số, hỗ trợ vận hành các chuyên mục tích cực của đơn vị; theo đó nhân rộng những mô hình điển hình tiên tiến trong toàn xã hội.
Khi tổ chức lực lượng như vậy, Nhà trường phải gắn chặt với nền nếp chính quy và kỷ luật quân đội. Mọi hoạt động trên không gian mạng của học viên cần được quán triệt rõ về chuẩn mực phát ngôn, quy tắc bảo mật, chế độ báo cáo và giới hạn trách nhiệm. Mục tiêu không phải tăng mức độ "tương tác" trên mạng, mà nâng chất lượng và tính định hướng của hoạt động tư tưởng số.
5.4. Phát triển môi trường số, công cụ số và cơ chế đánh giá đồng bộ
Giải pháp thứ ba là tận dụng lợi thế chuyển đổi số của Nhà trường để tạo môi trường hỗ trợ cho hoạt động tư tưởng số. Đại hội Đảng bộ Nhà trường nhiệm kỳ 2025 - 2030 xác định rõ hướng phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, xây dựng "Nhà trường thông minh, hiện đại". Cùng với đó, hệ sinh thái giáo dục số và phong trào "Bình dân học vụ số" tạo điều kiện thuận lợi để phát triển học liệu và chuyên mục phục vụ giáo dục chính trị số [8]. Cần xây dựng ngân hàng tình huống về tin giả, clip cắt ghép, tài khoản mạo danh, luận điệu xuyên tạc; chuẩn hóa kho dữ liệu hình ảnh, infographic, video ngắn phục vụ tuyên truyền; đồng thời khai thác các sản phẩm sáng tạo của học viên vào giáo dục và huấn luyện [7].
Giải pháp thứ tư là lượng hóa và đánh giá đúng kết quả hoạt động của học viên trên mặt trận tư tưởng số. Đối với học viên sĩ quan thông tin, cần từng bước hình thành bộ tiêu chí gắn với năng lực chính trị số như khả năng xác minh nguồn tin, chất lượng lập luận phản bác, tinh thần tuân thủ kỷ luật phát ngôn, khả năng thiết kế và lan tỏa thông tin tích cực, mức độ tham gia nghiên cứu, sáng tạo công cụ hỗ trợ nhiệm vụ. Kết quả đánh giá phải được kết nối với học tập, rèn luyện, nghiên cứu khoa học, công tác đoàn, phong trào thanh niên và bình xét thi đua, qua đó biến hoạt động tư tưởng số thành một bộ phận hữu cơ của quá trình đào tạo toàn diện.
Kết luận
Không gian mạng đã trở thành địa bàn đấu tranh trực tiếp về nhận thức, niềm tin và hệ giá trị. Trong bối cảnh đó, học viên sĩ quan thông tin phải được xác định là lực lượng nòng cốt trên mặt trận tư tưởng số, bởi họ đồng thời là đối tượng chịu tác động, là chủ thể được đào tạo trong môi trường công nghệ cao và là nguồn cán bộ tương lai trực tiếp thực hiện nhiệm vụ trong điều kiện chuyển đổi số quân đội. Cơ sở chính trị - pháp lý của vấn đề được xác lập từ Nghị quyết số 35-NQ/TW, Hiến pháp năm 2013, Nghị quyết số 3488-NQ/QUTW và chuẩn đầu ra của chương trình đào tạo tại Trường Sĩ quan Thông tin.
Vấn đề còn lại không phải là có cần đặt học viên sĩ quan thông tin ở trung tâm của mặt trận tư tưởng số hay không, mà là tổ chức quá trình đó như thế nào cho đúng trọng tâm, đúng phương pháp và đúng đặc thù quân đội. Muốn vậy, phải đồng thời chuẩn hóa đào tạo theo hướng hình thành bản lĩnh chính trị số, xây dựng lực lượng nòng cốt, phát triển môi trường và công cụ số, đồng thời hoàn thiện cơ chế đánh giá gắn với rèn luyện toàn diện. Khi niềm tin chính trị được chuyển hóa thành năng lực số, bản lĩnh số và hành động số, học viên sĩ quan thông tin sẽ thực sự trở thành lực lượng xung kích, đáng tin cậy trên mặt trận tư tưởng số hiện nay.
Tài liệu tham khảo
[1] Bộ Chính trị (2018), Nghị quyết số 35-NQ/TW ngày 22/10/2018 về tăng cường bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trong tình hình mới, Hà Nội.
[2] Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (2013), Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 2013, Hà Nội.
[3] Quân ủy Trung ương (2025), Nghị quyết số 3488-NQ/QUTW ngày 29/01/2025 về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong Quân đội, Hà Nội.
[4] Trường Sĩ quan Thông tin (2026), "Chương trình đào tạo", Cổng thông tin điện tử Trường Sĩ quan Thông tin, ngày 12/01/2026, Khánh Hòa.
[5] Báo Quân đội nhân dân (2022), "Trường Sĩ quan Thông tin tăng cường bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng", ngày 05/04/2022.
[6] Báo Quân đội nhân dân (2025), "Trường Sĩ quan Thông tin tổng kết công tác Đoàn và phong trào thanh niên giai đoạn 2022-2025", ngày 25/10/2025.
[7] Trường Sĩ quan Thông tin (2025), "Nhiều sản phẩm hữu ích trong Hội thi sáng tạo Khoa học công nghệ năm 2025 tại Trường Sĩ quan Thông tin", Cổng thông tin điện tử Trường Sĩ quan Thông tin, ngày 10/05/2025, Khánh Hòa.
[8] Trường Sĩ quan Thông tin (2025), "Đảng bộ Trường Sĩ quan Thông tin tổ chức thành công Đại hội đại biểu lần thứ XVII, nhiệm kỳ 2025-2030", Cổng thông tin điện tử Trường Sĩ quan Thông tin, ngày 21/06/2025, Khánh Hòa.
Nguyễn Hoàng Phú, Phan Văn Thiện, Đặng Xuân An
Tiểu đoàn 28, Trường Sĩ quan Thông tin