Ngày 22/9/2026 tại Athens (Hy Lạp), ca sĩ Nguyễn Thị Huyền Trang – Quán quân dòng nhạc Dân gian Sao Mai 2013 – được trao chứng nhận "Nghệ sĩ tiên phong gìn giữ và phát huy âm nhạc dân gian 2026" (Pioneering Artist in Safeguarding and Promoting Folk Music 2026).
Sự kiện diễn ra trong khuôn khổ Hội nghị quốc tế "Khúc ca Hòa Bình - Đối thoại Văn hóa và Tri thức", do Liên đoàn các Hội UNESCO châu Âu và Bắc Mỹ tổ chức, nhân dịp lễ ký kết thỏa thuận hợp tác giữa Liên hiệp các Hội UNESCO Việt Nam và Liên đoàn các Hội UNESCO châu Âu và Bắc Mỹ.
Ông Ioannis Maronitis - Chủ tịch Liên đoàn các Hội UNESCO khu vực châu Âu và Bắc Mỹ (European and North American Federation of UNESCO Clubs and Associations – EFUCA), đồng thời là Chủ tịch Hiệp hội Câu lạc bộ UNESCO Piraeus và Quần đảo (Hy Lạp) trao Giải thưởng cho Huyền Trang.
Tại đây, Liên hiệp các Hội UNESCO Việt Nam đã tổ chức vinh danh và trao chứng nhận cho Huyền Trang, ghi nhận quá trình hoạt động nghệ thuật cũng như những đóng góp của nữ ca sĩ trong việc bảo tồn, sáng tạo và lan tỏa các giá trị âm nhạc dân gian.
Việc một nghệ sĩ theo đuổi dòng nhạc dân gian được ghi nhận tại một diễn đàn quốc tế về hòa bình, văn hóa và tri thức cũng mở ra một không gian để những giá trị âm nhạc truyền thống của Việt Nam được giới thiệu, kết nối với cộng đồng UNESCO và công chúng quốc tế.
13 năm không rời một lựa chọn
Với Huyền Trang, dấu mốc tại Athens đến sau 13 năm hoạt động nghệ thuật chuyên nghiệp. Năm 2013, cô giành Quán quân dòng nhạc Dân gian tại Sao Mai. Nhưng nếu danh hiệu của một cuộc thi là điểm khởi đầu thì chặng đường sau đó mới cho thấy lựa chọn nghề nghiệp của nữ ca sĩ.
Sinh ra tại Nghệ An – vùng đất giàu truyền thống văn hóa, quê hương của dân ca ví, giặm – Huyền Trang sớm được tiếp xúc với những làn điệu dân gian. Cùng với quá trình đào tạo thanh nhạc chuyên nghiệp, nền tảng văn hóa ấy hình thành ở cô cách xử lý âm nhạc kết hợp giữa kỹ thuật thanh nhạc và cảm xúc, giữa tính học thuật và sự mềm mại của dân gian.
Sau Sao Mai 2013, thay vì lặp lại công thức đã tạo nên thành công tại cuộc thi, Huyền Trang từng bước tìm kiếm cách biểu đạt riêng.
Năm 2015, cô phát hành album "Lời trái tim" với những ca khúc mang đậm âm hưởng quê hương, dân gian như Đôi bờ sông quê, Điệu ví dặm là em, Thương ơi điệu ví, Mơ quê, Ca dao em và tôi…
Điểm đáng chú ý trong những sản phẩm này là nỗ lực làm mới từ cách hát đến hòa âm, phối khí. Dân gian không chỉ được giữ ở giai điệu hay ca từ mà được đặt trong một không gian âm nhạc có tính đương đại hơn, giúp những chất liệu quen thuộc có thêm một đời sống mới mà không đánh mất tinh thần vốn có.
Sau những khoảng lặng dành cho cuộc sống riêng, Huyền Trang trở lại với nhiều dự án có chủ đề rõ nét. Năm 2019, cô giới thiệu các sản phẩm như Mẹ là điều tuyệt vời nhất, Hà Tĩnh quê mình ơi, Quê chung, Người lái đò và dự án "Đóa sen ngời".
Trong "Đóa sen ngời", chất liệu dân gian được kết hợp với cách hòa âm mang hơi hướng bán cổ điển cùng ngôn ngữ hình ảnh giàu tính truyền thống. Cách làm này cho thấy quan niệm khá nhất quán của nữ ca sĩ: gìn giữ văn hóa không nhất thiết đồng nghĩa với việc giữ nguyên một hình thức biểu đạt, mà quan trọng là tạo được những không gian mới để các giá trị truyền thống tiếp tục được tiếp nhận.
Khi dân gian bước vào đời sống hôm nay
Hành trình ấy tiếp tục được thể hiện qua những dự án sau đó.
Năm 2020, với dự án "Mãi vẹn nguyên", gồm các MV Lời yêu lặng thầm, Em vẫn đợi anh, Những bông hoa huyền thoại, Huyền Trang khai thác những câu chuyện về người lính, người mẹ, người vợ và những con người đã đi qua chiến tranh. Âm hưởng dân gian miền Trung trở thành sợi dây nối ký ức lịch sử với cảm xúc của người nghe hôm nay.
Năm 2021, MV "Không can chi mô" tiếp tục khai thác ngôn ngữ địa phương và bản sắc văn hóa vùng miền.
Đến năm 2022, dự án "Về miền ký ức" với bốn MV Thanh Hóa oai hùng, Trăng non lỗi hẹn, Quê hương nhớ thương, Nghe câu ví dặm người thương đưa khán giả trở về với không gian làng quê, ký ức cộng đồng và những giá trị văn hóa được tích tụ qua nhiều thế hệ.
Năm 2023, nhân dấu mốc 10 năm đăng quang Sao Mai, Huyền Trang ra mắt MV "Quê ơi". Sản phẩm như một sự trở về với nguồn cội sau một thập niên làm nghề, tiếp tục khẳng định quê hương là một trong những mạch nguồn quan trọng trong thế giới nghệ thuật của nữ ca sĩ.
Tuy nhiên, gắn bó với âm nhạc dân gian không đồng nghĩa với việc tự giới hạn mình trong một khuôn mẫu. Những năm gần đây, Huyền Trang có thêm những thử nghiệm với nhạc trữ tình, semi-classic, nhạc nhẹ và cách phối khí trẻ trung hơn.
Đây cũng là một hướng tìm kiếm để âm nhạc truyền thống có thể đối thoại với thị hiếu thẩm mỹ của thế hệ mới.
Điều quan trọng nằm ở chỗ, với Huyền Trang, "làm mới" dân gian không đơn thuần là đưa những yếu tố hiện đại vào một ca khúc truyền thống. Đó là quá trình tìm kiếm một hình thức biểu đạt mới nhưng vẫn giữ được cốt cách, tinh thần và vẻ đẹp của chất liệu dân gian.
Đưa giá trị truyền thống ra thế giới
Trong bối cảnh giao lưu và hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, câu chuyện bảo tồn và phát huy di sản văn hóa đặt ra những yêu cầu mới. Di sản không chỉ được lưu giữ trong tư liệu hay ký ức, mà cần tiếp tục được thực hành, sáng tạo và trao truyền trong đời sống.
Âm nhạc dân gian cũng đứng trước yêu cầu ấy.
Bên cạnh nghiên cứu, sưu tầm và lưu giữ, nghệ sĩ biểu diễn có thể trở thành một trong những cầu nối để công chúng, đặc biệt là khán giả trẻ, tiếp cận di sản theo cách tự nhiên hơn.
Từ tiếng hát, sản phẩm âm nhạc, hình ảnh đến những phương thức truyền thông mới, các nghệ sĩ có thêm nhiều cách để đưa chất liệu truyền thống bước ra khỏi không gian quen thuộc và đối thoại với đời sống hôm nay.
Nhìn từ hành trình của Huyền Trang, điểm nhất quán nằm ở việc lấy truyền thống làm nền tảng nhưng không xem truyền thống là một không gian khép kín. Những làn điệu ví, giặm, hình ảnh quê hương, ngôn ngữ vùng miền, câu chuyện lịch sử và văn hóa cộng đồng được cô chuyển tải bằng nhiều cách hát, cách phối khí và ngôn ngữ hình ảnh khác nhau qua từng giai đoạn.
Chia sẻ sau khi nhận chứng nhận tại Athens, Huyền Trang cho biết cô xem đây không chỉ là sự ghi nhận, động viên mà còn là động lực để tiếp tục con đường đã lựa chọn.
"Việc gìn giữ và phát huy những giá trị truyền thống, di sản, bản sắc của mỗi quốc gia trong xu thế hội nhập toàn cầu là không hề dễ dàng. Là một nghệ sĩ trẻ theo đuổi phong cách âm nhạc dân gian suốt hơn chục năm qua, tôi luôn ý thức được điều này và quyết tâm theo đuổi để không chỉ phát triển sự nghiệp mà còn góp phần gìn giữ, phát huy những tinh hoa, bản sắc của Việt Nam", nữ ca sĩ chia sẻ.
Đặc biệt, chuyến đi tới Hy Lạp giúp Huyền Trang có thêm một góc nhìn về giá trị của nghệ thuật truyền thống. Việc giao lưu với các nghệ sĩ và thưởng thức chương trình của đoàn Văn nghệ dân gian và Múa truyền thống Crete tại Athens khiến cô càng nhận thức rõ hơn vai trò của nghệ thuật truyền thống trong việc tạo nên bản sắc của mỗi quốc gia.
Từ Sao Mai 2013 đến Athens 2026 là một chặng đường đủ dài để nhìn thấy sự bền bỉ của một lựa chọn nghệ thuật.
Chứng nhận "Nghệ sĩ tiên phong gìn giữ và phát huy âm nhạc dân gian 2026" vì thế không chỉ đánh dấu một cột mốc trong hành trình nghề nghiệp của Huyền Trang, mà còn đặt câu chuyện của một nghệ sĩ trong vấn đề rộng hơn: làm thế nào để những thanh âm của nguồn cội tiếp tục hiện diện trong đời sống đương đại.
Với Huyền Trang, câu trả lời vẫn nằm ở âm nhạc – bằng cách đưa những giá trị đã được trao truyền qua nhiều thế hệ đến với công chúng hôm nay bằng ngôn ngữ của thời đại, để di sản không chỉ được gìn giữ mà tiếp tục được sống, được sáng tạo và được trao truyền.
LTH