Từ dấu mốc khởi đầu đến hành trình nửa thế kỷ phát triển
Ngày 19/11/1976, Khoa Sử - Địa được thành lập, đặt nền móng cho quá trình hình thành và phát triển của Khoa Lịch sử sau này. Đến năm 1982, trước yêu cầu thực tiễn về đào tạo đội ngũ giáo viên giảng dạy môn Lịch sử, bộ môn Lịch sử chính thức tách ra thành Khoa Lịch sử. Đây là dấu mốc quan trọng, mở ra chặng đường phát triển chuyên sâu trong đào tạo, nghiên cứu và bồi dưỡng tri thức lịch sử.
Từ những ngày đầu còn nhiều khó khăn, qua từng giai đoạn, các thế hệ cán bộ, giảng viên của Khoa đã kiên trì xây dựng nền tảng chuyên môn, từng bước hoàn thiện chương trình đào tạo và nâng cao chất lượng giảng dạy. Hành trình ấy không chỉ được đo bằng thời gian, mà còn được khẳng định qua những thế hệ sinh viên trưởng thành, những công trình nghiên cứu khoa học và những đóng góp thiết thực cho sự nghiệp giáo dục.
Nếu như đào tạo giáo viên Lịch sử là nhiệm vụ truyền thống, xuyên suốt, thì quá trình mở rộng các ngành học và trình độ đào tạo đã cho thấy sự chủ động thích ứng của Khoa trước yêu cầu phát triển của xã hội. Năm 2006, ngành Quốc tế học được đưa vào đào tạo, mở rộng hướng tiếp cận liên ngành và tăng cường khả năng đáp ứng nhu cầu nhân lực trong bối cảnh hội nhập quốc tế. Đến năm 2020, chương trình Sư phạm Lịch sử - Địa lý tiếp tục được triển khai, phù hợp với yêu cầu đổi mới chương trình giáo dục phổ thông.
Hiện nay, ở bậc đại học, Khoa đảm nhiệm đào tạo các ngành Sư phạm Lịch sử, Quốc tế học và Sư phạm Lịch sử - Địa lý. Ở bậc sau đại học, Khoa tổ chức đào tạo thạc sĩ Lịch sử Việt Nam, thạc sĩ Lịch sử thế giới và tiến sĩ Lịch sử Việt Nam. Cơ cấu đào tạo được tổ chức thông qua bốn bộ môn: Lịch sử Việt Nam; Lịch sử thế giới; Lý luận và phương pháp dạy học Lịch sử; Quốc tế học.
Đằng sau sự phát triển về quy mô và ngành học là đội ngũ giảng viên có trình độ chuyên môn cao, tâm huyết với nghề và gắn bó với nghiên cứu khoa học. Khoa hiện có 22 viên chức, gồm 20 giảng viên và 2 chuyên viên văn phòng. Trong đội ngũ giảng viên có 3 phó giáo sư, 12 tiến sĩ và 5 thạc sĩ. Đây là nguồn lực quan trọng để Khoa duy trì chất lượng đào tạo, phát triển hoạt động nghiên cứu và từng bước nâng cao vị thế học thuật.
Đào tạo nguồn nhân lực, lan tỏa giá trị tri thức lịch sử
Lịch sử không chỉ là câu chuyện của quá khứ, mà còn là nền tảng để con người hiểu rõ hiện tại, nhận diện những quy luật vận động của xã hội và định hướng tương lai. Nhận thức rõ vai trò đó, hoạt động đào tạo của Khoa Lịch sử luôn hướng đến sự kết hợp giữa tri thức khoa học, năng lực nghiên cứu, nghiệp vụ sư phạm và khả năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn.
Trong suốt quá trình hoạt động, Khoa đã đào tạo hơn 5.000 sinh viên hệ chính quy thuộc các ngành Sư phạm Lịch sử, Sử - Giáo dục quốc phòng và Quốc tế học. Những thế hệ người học trưởng thành từ mái trường này đã góp phần bổ sung nguồn nhân lực cho các cơ sở giáo dục, cơ quan quản lý và tổ chức xã hội, đóng góp vào sự phát triển của nhiều địa phương ở khu vực phía Nam cũng như cả nước.
Ở bậc sau đại học, Khoa đã tổ chức 36 khóa cao học, từng bước xây dựng môi trường đào tạo và nghiên cứu chuyên sâu trong lĩnh vực lịch sử. Tính đến tháng 9/2026, Khoa đang đào tạo 54 học viên cao học, trong đó có 43 học viên ngành Lịch sử Việt Nam và 11 học viên ngành Lịch sử thế giới, cùng 7 nghiên cứu sinh. Những con số này cho thấy hoạt động đào tạo sau đại học tiếp tục là một trong những hướng phát triển quan trọng, góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực nghiên cứu và giảng dạy lịch sử.
Không dừng lại ở giảng đường, Khoa còn tích cực tham gia bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ cho giáo viên phổ thông tại các tỉnh, thành phía Nam. Đặc biệt, trong quá trình triển khai Chương trình Giáo dục phổ thông 2018, đội ngũ giảng viên của Khoa giữ vai trò nòng cốt trong hoạt động bồi dưỡng giáo viên môn Lịch sử và phân môn Lịch sử trong môn Lịch sử - Địa lý.
Đây là nhiệm vụ có ý nghĩa thiết thực trong bối cảnh giáo dục phổ thông đang chuyển mạnh từ truyền thụ kiến thức sang phát triển phẩm chất, năng lực người học. Việc đổi mới phương pháp dạy học lịch sử, tăng cường tư duy phản biện, năng lực khai thác tư liệu và khả năng vận dụng kiến thức vào đời sống đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với đội ngũ giáo viên. Thông qua hoạt động đào tạo và bồi dưỡng, Khoa góp phần hỗ trợ giáo viên thích ứng với yêu cầu mới, đồng thời thúc đẩy việc đưa tri thức lịch sử đến gần hơn với học sinh.
Với đặc thù của ngành học, đào tạo lịch sử không chỉ hướng đến việc giúp người học nắm vững sự kiện, nhân vật và tiến trình lịch sử, mà còn góp phần bồi dưỡng ý thức về cội nguồn, tinh thần trách nhiệm và khả năng nhìn nhận các vấn đề xã hội trong mối liên hệ giữa quá khứ, hiện tại và tương lai. Đây cũng là giá trị lâu dài mà Khoa kiên trì theo đuổi trong suốt quá trình xây dựng và phát triển.
Khẳng định chất lượng bằng nghiên cứu khoa học và hội nhập học thuật
Trong giáo dục đại học, chất lượng đào tạo chỉ có thể phát triển bền vững khi được đặt trên nền tảng nghiên cứu khoa học nghiêm túc, môi trường học thuật cởi mở và cơ chế bảo đảm chất lượng hiệu quả. Với định hướng đó, Khoa Lịch sử từng bước củng cố hoạt động nghiên cứu, nâng cao chất lượng các chương trình đào tạo và mở rộng hợp tác với các nhà khoa học trong nước, quốc tế.
Giai đoạn 2023-2025 ghi dấu một bước tiến trong công tác bảo đảm chất lượng khi bốn chương trình đào tạo của Khoa gồm Sư phạm Lịch sử, Quốc tế học ở bậc đại học và Lịch sử Việt Nam, Lịch sử thế giới ở bậc thạc sĩ đã hoàn thành kiểm định, được công nhận đạt chuẩn chất lượng giáo dục theo bộ tiêu chuẩn của Bộ Giáo dục và Đào tạo. Kết quả này phản ánh nỗ lực của tập thể Khoa trong việc rà soát chương trình, cải tiến hoạt động đào tạo và nâng cao chất lượng phục vụ người học.
Song hành với đào tạo, đội ngũ giảng viên tích cực tham gia các hội thảo, tọa đàm khoa học cấp quốc gia và quốc tế; là tác giả, đồng tác giả của hàng trăm bài báo khoa học được công bố trên các tạp chí, kỷ yếu uy tín trong và ngoài nước; đồng thời xuất bản hàng chục sách chuyên khảo, sách tham khảo. Những kết quả này góp phần bổ sung nguồn tư liệu, mở rộng trao đổi học thuật và nâng cao năng lực nghiên cứu của đội ngũ.
Một hướng đóng góp đáng chú ý khác là sự tham gia của giảng viên Khoa trong quá trình biên soạn các bộ sách giáo khoa môn Lịch sử, Lịch sử và Địa lý theo Chương trình Giáo dục phổ thông 2018. Việc đưa tri thức và kết quả nghiên cứu vào quá trình xây dựng học liệu phổ thông cho thấy sự gắn kết giữa nghiên cứu khoa học với thực tiễn giáo dục, đồng thời tạo điều kiện để những thành tựu chuyên môn được chuyển hóa thành giá trị phục vụ cộng đồng.
Trong xu thế quốc tế hóa giáo dục, Khoa cũng chú trọng mở rộng kết nối học thuật, thường xuyên mời các nhà nghiên cứu, chuyên gia đến từ Đức, Pháp, Trung Quốc và một số quốc gia khác tham gia tọa đàm, trao đổi khoa học, giảng dạy chuyên đề. Những hoạt động này tạo thêm cơ hội tiếp cận các hướng nghiên cứu, phương pháp và kinh nghiệm học thuật đa dạng, góp phần làm phong phú môi trường đào tạo, nghiên cứu của giảng viên và người học.
Từ nghiên cứu lịch sử Việt Nam, lịch sử thế giới đến lý luận và phương pháp dạy học lịch sử, các hoạt động chuyên môn của Khoa cho thấy sự kết hợp giữa việc bảo tồn, phát huy giá trị tri thức lịch sử với yêu cầu đổi mới phương pháp tiếp cận. Đây là nền tảng quan trọng để Khoa tiếp tục nâng cao chất lượng học thuật và đáp ứng những vấn đề mới đặt ra trong giáo dục đại học.
Tiếp nối truyền thống, hướng đến những mục tiêu mới
Những thành tựu của Khoa Lịch sử qua các thời kỳ là kết quả của quá trình cống hiến bền bỉ từ nhiều thế hệ cán bộ, giảng viên. Trong hành trình ấy, sự kế thừa chuyên môn, tinh thần trách nhiệm và ý thức xây dựng tập thể đã góp phần tạo nên bản sắc của đơn vị.
Nhiều cá nhân của Khoa được ghi nhận bằng những phần thưởng và danh hiệu cao quý. PGS.TS. Lê Văn Sáu, Trưởng khoa đầu tiên, được trao tặng Huân chương Lao động hạng Nhì; 10 giảng viên được tặng Huy chương Vì sự nghiệp giáo dục; 4 giảng viên được phong tặng danh hiệu Nhà giáo Ưu tú. Đây là những dấu mốc thể hiện sự ghi nhận đối với những đóng góp của các thế hệ nhà giáo cho sự nghiệp giáo dục và đào tạo.
Tập thể viên chức Khoa Lịch sử Trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh.
Tập thể Khoa cũng được Bộ Giáo dục và Đào tạo tặng bằng khen về thành tích xây dựng và phát triển Nhà trường năm 1996. Trong nhiều năm, Khoa duy trì thành tích hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ, đạt danh hiệu Tập thể Lao động xuất sắc. Giai đoạn 2020-2025, Khoa được Nhà trường biểu dương là tập thể điển hình tiên tiến và tập thể hoàn thành xuất sắc công tác bảo đảm chất lượng.
Trải qua các giai đoạn phát triển, công tác lãnh đạo, quản lý của Khoa được tiếp nối bởi nhiều thế hệ trưởng khoa và phó trưởng khoa. Mỗi giai đoạn đều gắn với những yêu cầu, nhiệm vụ và dấu ấn riêng, cùng hướng đến mục tiêu xây dựng đơn vị ngày càng vững mạnh. Từ nền móng ban đầu đến quá trình mở rộng ngành học, phát triển đào tạo sau đại học và đẩy mạnh kiểm định chất lượng, sự kế thừa giữa các thế hệ đã tạo nên mạch liên tục trong hành trình phát triển của Khoa.
Bước vào giai đoạn mới, trước yêu cầu đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, Khoa Lịch sử xác định tiếp tục nâng cao chất lượng đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ giáo viên Lịch sử, xây dựng đội ngũ giảng viên đồng thời là những nhà khoa học, chuyên gia có trình độ cao. Cùng với đó là định hướng đổi mới chương trình đào tạo, tăng cường nghiên cứu khoa học, phát triển hợp tác học thuật và nâng cao hiệu quả kết nối giữa nhà trường với các cơ sở giáo dục, tổ chức xã hội.
Trong bối cảnh tri thức ngày càng được cập nhật nhanh chóng và phương thức tiếp cận thông tin không ngừng thay đổi, việc giảng dạy lịch sử cũng cần những cách tiếp cận linh hoạt, hiện đại, giúp người học chủ động khám phá tư liệu, phân tích sự kiện và hình thành tư duy độc lập. Điều này đòi hỏi Khoa tiếp tục phát huy thế mạnh chuyên môn, đồng thời chủ động đổi mới để thích ứng với yêu cầu của giáo dục hiện đại.
Nửa thế kỷ xây dựng và phát triển là chặng đường đủ dài để khẳng định một truyền thống, nhưng cũng là điểm tựa để mở ra những mục tiêu mới. Với nền tảng chuyên môn được vun đắp qua nhiều thế hệ, đội ngũ giảng viên có trình độ và tinh thần đổi mới, Khoa Lịch sử hướng đến mục tiêu trở thành đơn vị có uy tín hàng đầu khu vực phía Nam trong đào tạo, bồi dưỡng giáo viên Lịch sử.
Tập thể giảng viên Khoa Lịch sử Kỷ niệm Lễ 50 năm ngày truyền thống Trường Đại học Sư Phạm Thành phố Hồ Chí Minh (1976 - 2026).
Tiếp nối hành trình ấy, Khoa không chỉ hướng đến việc đào tạo những người làm chủ tri thức lịch sử, mà còn góp phần hình thành những thế hệ công dân có hiểu biết về quá khứ, có trách nhiệm với hiện tại và có khát vọng đóng góp cho tương lai. Đó cũng chính là ý nghĩa bền vững của sứ mệnh giáo dục lịch sử trong hành trình phát triển của đất nước.
Phan Tú Anh