Khi cơ hội tiêm chủng bị bỏ lỡ có thể trở thành nguy cơ bệnh tật trong tương lai, câu hỏi không còn là có vắc xin hay không, mà là làm thế nào để mỗi người đều được bảo vệ đúng thời điểm trong suốt cuộc đời.
Tại hội thảo khoa học "Hành trình tiêm chủng trọn đời: Từ bằng chứng toàn cầu đến thực hành tại Việt Nam", do Viện Nghiên cứu Tâm Anh (TAMRI), Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, Hệ thống Trung tâm Tiêm chủng VNVC và GSK Việt Nam phối hợp tổ chức, các chuyên gia đã cùng nhìn lại những thách thức mới của công tác phòng bệnh trong bối cảnh dân số già hóa và bệnh mạn tính ngày càng gia tăng.
Các chuyên gia thảo luận tại hội thảo khoa học "Hành trình tiêm chủng trọn đời: Từ bằng chứng toàn cầu đến thực hành tại Việt Nam"
Hai bức tranh miễn dịch của Việt Nam
Theo TTƯT. PGS.TS.BS Trần Quang Bính, Giám đốc Chuyên môn Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM, tiêm chủng đã tạo nên hai bức tranh sức khỏe rất khác nhau giữa các thế hệ. Nếu thế hệ trước từng phải đối mặt với nhiều bệnh truyền nhiễm nguy hiểm, thì trẻ em ngày nay lớn lên trong môi trường an toàn hơn nhờ các chương trình tiêm chủng.
Viêm gan B là một ví dụ điển hình. Ngoài nhiễm trùng cấp tính, bệnh còn có thể dẫn đến xơ gan, ung thư gan và những hậu quả kéo dài nhiều thập kỷ. Điều đó cho thấy giá trị của phòng bệnh từ sớm.
Tuy nhiên, miễn dịch không phải là một tấm lá chắn tồn tại suốt đời. Những thành quả đạt được trong những năm đầu đời cần được duy trì và củng cố ở các giai đoạn tiếp theo của cuộc sống.
TTƯT. PGS.TS.BS Trần Quang Bính, Giám đốc Chuyên môn Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM phát biểu tại Hội thảo
Khoảng trống miễn dịch ở trẻ lớn và thanh thiếu niên
Sau khi hoàn thành các mũi tiêm cơ bản, nhiều trẻ không còn được rà soát thường xuyên về lịch sử tiêm chủng. Trong khi đó, đây lại là giai đoạn các em học tập, sinh hoạt trong môi trường đông người và có nguy cơ tiếp xúc với bệnh truyền nhiễm cao hơn.
Thách thức hiện nay không phải thiếu vắc xin mà là chưa phát hiện kịp thời những mũi tiêm còn thiếu hoặc cần tiêm bù. Khi khoảng trống miễn dịch kéo dài, nguy cơ mắc những bệnh có thể phòng ngừa vẫn hiện hữu.
Bệnh do não mô cầu là một ví dụ điển hình. Dù số ca mắc không nhiều, bệnh có thể diễn tiến rất nhanh và để lại các di chứng nghiêm trọng như tổn thương thần kinh, mất thính lực, khuyết tật lâu dài hoặc tử vong.
Chia sẻ tại hội thảo, Giáo sư Hiệp sĩ Jonathan Van-Tam, nguyên Phó Giám đốc Y khoa Anh, cho biết các đợt bùng phát bệnh não mô cầu tại các trường đại học ở Vương quốc Anh trong những năm gần đây tiếp tục nhấn mạnh tầm quan trọng của chương trình tiêm chủng. Không chỉ nhằm bảo vệ người trẻ chuẩn bị bước vào môi trường đại học, mà còn chủ động phòng ngừa căn bệnh này sớm hơn, từ giai đoạn trẻ nhỏ đến tuổi thanh thiếu niên.
Giáo sư Hiệp sĩ Jonathan Van-Tam, nguyên Phó Giám đốc Y khoa Anh chia sẻ tại Hội thảo
Người cao tuổi và người có bệnh nền: Nhóm dễ bị tổn thương
Nếu trẻ lớn và thanh thiếu niên đối mặt với khoảng trống miễn dịch sau các mốc tiêm chủng đầu đời, thì người cao tuổi và người có bệnh nền lại phải đối mặt với một thách thức khác: sự suy giảm miễn dịch theo tuổi tác.
Khi hệ miễn dịch suy yếu, cơ thể trở nên dễ tổn thương hơn trước các tác nhân gây bệnh từ bên ngoài cũng như những tác nhân tiềm ẩn đã tồn tại sẵn trong cơ thể.
Các bệnh nhiễm trùng đường hô hấp như cúm mùa, vi-rút hợp bào hô hấp (RSV) và bệnh do phế cầu có thể gây hậu quả nghiêm trọng hơn ở người cao tuổi và người có bệnh nền. Những bệnh này không chỉ làm tăng nguy cơ nhập viện mà còn có thể khiến các bệnh lý tim mạch, đái tháo đường hoặc bệnh phổi mạn tính trở nên trầm trọng hơn.
Trong khi đó, sự suy giảm miễn dịch cũng có thể tạo điều kiện cho các tác nhân tiềm ẩn tái hoạt động. Vi-rút Varicella Zoster, tác nhân gây bệnh thủy đậu, có thể tái xuất hiện nhiều năm sau dưới dạng bệnh zona. Người trên 50 tuổi mắc các bệnh mạn tính như tăng huyết áp, bệnh tim mạch hoặc bệnh thận mạn có nguy cơ mắc zona cao hơn.
Từ tiêm chủng đến hệ sinh thái phòng ngừa
Theo PGS.TS.BS Dương Thị Hồng, Phó Viện trưởng Viện Vệ sinh Dịch tễ Trung ương, việc thu hẹp khoảng trống miễn dịch phòng bệnh truyền nhiễm có vắc xin, đặc biệt với người lớn, người có bệnh nền, bệnh mạn tính, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa y tế dự phòng, hệ thống điều trị và hệ thống tiêm chủng. Trong đó, nhân viên y tế đóng vai trò quan trọng trong việc rà soát tiền sử tiêm chủng, đánh giá các vắc xin cần được tiêm chủng, những mũi vắc xin tiêm bổ sung, tiêm nhắc lại và tư vấn chủ động, thường quy cho người dân ngay trong các lần khám sức khỏe định kỳ.
PGS.TS.BS Dương Thị Hồng, Phó Viện trưởng Viện Vệ sinh Dịch tễ Trung ương tại phiên thảo luận của Hội thảo
Việc xây dựng các quy trình và hướng dẫn thực hành nhằm hỗ trợ sàng lọc nhu cầu tiêm chủng một cách hệ thống không chỉ góp phần nâng cao tỷ lệ bao phủ vắc xin mà còn giúp người dân tiếp cận các biện pháp phòng bệnh chủ động đúng thời điểm.
Sau hơn 40 năm đạt được những thành tựu quan trọng trong tiêm chủng, tiếp cận chiến lược tiêm chủng trọn đời của Tổ chức Y tế thế giới, Việt Nam đang đứng trước cơ hội chuyển từ tư duy chỉ tập trung tiêm chủng bảo vệ trẻ em sang bảo vệ sức khỏe mọi người suốt vòng đời chủ động phòng một số bệnh truyền nhiễm có vắc xin. Khi những "cửa sổ bảo vệ" được lấp đầy bằng nhận thức, quy trình và sự phối hợp của toàn hệ thống, khoảng trống miễn dịch mới có thể thực sự được thu hẹp, cộng đồng mới được bảo vệ.
Tài liệu dành cho công chúng. Vui lòng tham khảo tư vấn cán bộ y tế để biết thêm thông tin.