Các báo cáo được đánh giá là bộ công cụ quan trọng nhằm đo lường chất lượng điều hành, mức độ hỗ trợ doanh nghiệp và năng lực kiến tạo môi trường đầu tư kinh doanh trong bối cảnh nền kinh tế đang bước vào giai đoạn tăng trưởng mới.
Kinh tế tư nhân bước qua giai đoạn “phòng thủ”
Phát biểu khai mạc sự kiện, ông Hồ Sỹ Hùng, Chủ tịch VCCI, nhận định khu vực kinh tế tư nhân Việt Nam đã chính thức vượt qua giai đoạn phòng thủ đầy khó khăn của những năm trước để chuyển sang trạng thái tích lũy nội lực và chuẩn bị bứt phá.
Theo ông Hồ Sỹ Hùng, sau nhiều biến động từ dịch bệnh, đứt gãy chuỗi cung ứng và suy giảm nhu cầu toàn cầu, cộng đồng doanh nghiệp tư nhân đã thể hiện khả năng thích ứng mạnh mẽ. Tuy nhiên, mức độ bứt phá trong thời gian tới phụ thuộc rất lớn vào khả năng tháo gỡ các điểm nghẽn về thị trường, nguồn vốn và tính minh bạch chính sách.
Ông nhấn mạnh, giai đoạn 12-18 tháng tới sẽ đóng vai trò quyết định đối với khả năng tăng tốc của khu vực kinh tế tư nhân. Nếu các rào cản được xử lý hiệu quả, đây sẽ là thời điểm “vàng” để doanh nghiệp mở rộng quy mô, gia tăng đầu tư và nâng cao năng lực cạnh tranh.
Đặc biệt, để hướng tới mục tiêu có 2 triệu doanh nghiệp vào năm 2030, Chủ tịch VCCI cho rằng tư duy quản lý nhà nước cần thay đổi căn bản theo hướng đồng hành cùng doanh nghiệp.
“Các chính sách về đầu tư kinh doanh cần chuyển mạnh từ tư duy quản lý sang tư duy đồng hành cùng doanh nghiệp; từ giảm gánh nặng thủ tục đơn thuần sang kiến tạo năng lực cạnh tranh thực chất cho doanh nghiệp”, ông Hồ Sỹ Hùng nhấn mạnh.
Theo VCCI, việc kết hợp công bố đồng thời hai báo cáo PCI và BPI năm 2025 không chỉ mang ý nghĩa thống kê mà còn tạo ra hệ quy chiếu toàn diện hơn để đánh giá sức khỏe của khu vực kinh tế tư nhân cũng như chất lượng điều hành của chính quyền địa phương.
Thành phố Hồ Chí Minh dẫn đầu BPI 2025 nhờ hệ sinh thái đổi mới sáng tạo
Một trong những nội dung được quan tâm nhất tại lễ công bố là bảng xếp hạng BPI 2025 – bộ chỉ số đánh giá hiệu quả phát triển kinh tế tư nhân dựa trên 23 tiêu chí về năng lực đổi mới sáng tạo, sức khỏe doanh nghiệp, mức độ liên kết chuỗi cung ứng và hiệu quả điều hành kinh tế.
Kết quả cho thấy sự phân hóa rõ rệt giữa các địa phương. Trong khi điểm trung vị BPI của cả nước chỉ đạt 4,2 điểm thì nhóm dẫn đầu tạo khoảng cách đáng kể với phần còn lại.
Đứng đầu cả nước là Thành phố Hồ Chí Minh với 5,67 điểm. Thành phố tiếp tục khẳng định vai trò “đầu tàu” kinh tế khi sở hữu quy mô thị trường tiêu dùng lớn nhất cả nước cùng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo phát triển mạnh mẽ.
Theo báo cáo, Thành phố Hồ Chí Minh hiện dẫn đầu về mật độ doanh nghiệp tư nhân với bình quân 4,33 doanh nghiệp thành lập mới và 23,75 doanh nghiệp đang hoạt động trên mỗi 1.000 dân. Thành phố cũng ghi nhận tỷ lệ tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu của doanh nghiệp cao nhất cả nước, đặc biệt trong các lĩnh vực công nghệ cao, logistics và dịch vụ tài chính.
Đứng thứ hai là Hà Nội với 5,51 điểm. Thủ đô được đánh giá cao nhờ năng lực nghiên cứu và phát triển (R&D) vượt trội, hệ thống trường đại học – viện nghiên cứu lớn cùng khả năng kết nối mạnh mẽ với chuỗi cung ứng nội địa.
Hà Nội hiện đạt 3,7 doanh nghiệp thành lập mới và 22,22 doanh nghiệp đang hoạt động trên mỗi 1.000 dân – mức rất cao trong khu vực phía Bắc.
Trong khi đó, Quảng Ninh tiếp tục duy trì vị thế là một trong những địa phương có chất lượng điều hành nổi bật nhất cả nước khi xếp thứ ba với 5,33 điểm.
Điểm mạnh của Quảng Ninh nằm ở cấu trúc phát triển cân bằng và hiệu quả. Tỷ lệ doanh nghiệp báo lãi tại địa phương đạt tới 72,1% – mức cao nhất cả nước, trong khi tỷ lệ doanh nghiệp tham gia chuỗi cung ứng nội địa đạt 68,2%.
Theo đánh giá của VCCI, thành công của Quảng Ninh đến từ việc duy trì cải cách hành chính liên tục, xây dựng môi trường đầu tư minh bạch và đồng hành hiệu quả với cộng đồng doanh nghiệp trong nhiều năm liền.
Hơn 1 triệu doanh nghiệp đang hoạt động
Báo cáo BPI 2025 cũng phác họa bức tranh toàn cảnh về khu vực kinh tế tư nhân Việt Nam. Tính đến cuối năm 2025, cả nước có hơn 1 triệu doanh nghiệp đang hoạt động, tăng 6,6% so với năm 2024, cùng khoảng 6,1 triệu hộ kinh doanh.
Khu vực tư nhân hiện tạo việc làm cho khoảng 26 triệu lao động, chiếm hơn 50,2% tổng số việc làm của toàn bộ nền kinh tế. Điều này cho thấy vai trò ngày càng quan trọng của doanh nghiệp tư nhân trong việc duy trì tăng trưởng, tạo thu nhập và bảo đảm an sinh xã hội.
Tuy nhiên, đằng sau bức tranh tăng trưởng vẫn còn nhiều thách thức lớn cần được tháo gỡ nếu muốn khu vực này thực sự bứt phá trong giai đoạn tới.
Bốn “điểm nghẽn” lớn của doanh nghiệp tư nhân
Theo khảo sát của VCCI, khó khăn lớn nhất hiện nay là thị trường đầu ra bị thu hẹp. Có tới 60,2% doanh nghiệp cho biết họ đang gặp khó khăn trong việc tìm kiếm khách hàng và tiêu thụ sản phẩm.
Trong bối cảnh sức mua phục hồi chậm, cạnh tranh quốc tế ngày càng gay gắt và chi phí sản xuất gia tăng, nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa buộc phải hoạt động cầm chừng hoặc thu hẹp quy mô.
Khó khăn thứ hai là khả năng tiếp cận vốn. Khoảng 75,5% doanh nghiệp cho biết họ không thể vay vốn ngân hàng nếu thiếu tài sản bảo đảm. Đây là rào cản lớn đối với các doanh nghiệp khởi nghiệp và doanh nghiệp đổi mới sáng tạo – nhóm cần vốn lớn để mở rộng sản xuất nhưng lại thiếu tài sản thế chấp.
Một vấn đề khác được cộng đồng doanh nghiệp đặc biệt quan tâm là tính minh bạch và khả năng dự báo chính sách còn hạn chế. Chỉ từ 6-8% doanh nghiệp được khảo sát cho biết họ có thể tự dự đoán những thay đổi chính sách pháp lý liên quan đến ngành nghề kinh doanh của mình.
Điều này khiến doanh nghiệp gặp khó khăn trong việc xây dựng kế hoạch đầu tư dài hạn, đồng thời làm gia tăng chi phí tuân thủ.
Ngoài ra, dù cải cách hành chính đã đạt nhiều kết quả tích cực, vẫn còn khoảng 26% doanh nghiệp phát sinh chi phí không chính thức khi thực hiện thủ tục xin giấy phép kinh doanh. Đây tiếp tục là một trong những lực cản ảnh hưởng đến niềm tin và môi trường cạnh tranh lành mạnh.
Bắc Ninh dẫn đầu PCI 2025
Bên cạnh BPI, Chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI) năm 2025 cũng ghi nhận nhiều chuyển động đáng chú ý trong chất lượng điều hành kinh tế địa phương.
Theo kết quả công bố, nhóm 5 địa phương dẫn đầu PCI 2025 gồm Bắc Ninh, Đà Nẵng, Hải Phòng, Phú Thọ và Quảng Ninh.
Nhóm nghiên cứu VCCI cho biết điểm chung của các địa phương này là duy trì được cấu trúc điều hành cân bằng và ổn định. Thay vì chỉ dựa vào một vài lợi thế riêng lẻ, các tỉnh, thành đều có ít nhất 5/9 chỉ số thành phần PCI nằm trong nhóm 10 địa phương dẫn đầu cả nước.
Sự đồng đều trong cải cách giúp các địa phương xây dựng được môi trường đầu tư an toàn, minh bạch và hấp dẫn hơn đối với doanh nghiệp trong và ngoài nước.
Đặc biệt, Bắc Ninh được đánh giá cao ở năng lực cải cách thủ tục hành chính, khả năng hỗ trợ doanh nghiệp công nghệ cao và tốc độ giải quyết hồ sơ đầu tư.
Trong khi đó, Đà Nẵng tiếp tục phát huy thế mạnh về chính quyền số và chất lượng dịch vụ công; Hải Phòng nổi bật với hạ tầng logistics và công nghiệp; còn Phú Thọ ghi dấu ấn nhờ cải thiện mạnh mẽ môi trường đầu tư trong những năm gần đây.
“Đề bài” lớn cho giai đoạn tăng tốc mới
Theo VCCI, Báo cáo PCI 2025 và BPI 2025 được xây dựng trên cơ sở khảo sát diện rộng với 3.546 doanh nghiệp tư nhân trong nước, 586 doanh nghiệp FDI và 1.001 hộ kinh doanh tại 34 tỉnh, thành phố đại diện trên cả nước.
Không chỉ mang ý nghĩa vinh danh các địa phương năng động như Thành phố Hồ Chí Minh, Hà Nội, Bắc Ninh hay Quảng Ninh, các báo cáo còn đặt ra yêu cầu cấp thiết đối với chính quyền các cấp trong việc chuyển hóa cam kết cải cách thành hành động thực tế.
Trong bối cảnh kinh tế thế giới còn nhiều biến động, khu vực kinh tế tư nhân được xác định là động lực tăng trưởng quan trọng nhất của nền kinh tế Việt Nam. Tuy nhiên, để khu vực này thực sự bước vào giai đoạn bứt phá, các điểm nghẽn về vốn, thị trường, thủ tục hành chính và tính minh bạch cần được tháo gỡ mạnh mẽ hơn nữa.
Giai đoạn 12-18 tháng tới được xem là thời điểm bản lề để Việt Nam tạo dựng một môi trường kinh doanh thuận lợi, khơi thông nguồn lực xã hội và thúc đẩy tinh thần doanh nhân. Nếu tận dụng tốt cơ hội này, khu vực kinh tế tư nhân hoàn toàn có thể trở thành động lực then chốt đưa nền kinh tế tăng trưởng nhanh và bền vững trong những năm tới.
Tấn Tài