Sự kiện đồng thời khẳng định vai trò của Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh trong hệ thống giáo dục đại học Việt Nam, từ đào tạo nhân tài, thúc đẩy nghiên cứu khoa học đến chuyển giao công nghệ, giải quyết những bài toán lớn của thực tiễn và đóng góp trực tiếp vào năng lực tự chủ của quốc gia.
Tự chủ công nghệ chiến lược bắt đầu từ con người
Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư đang làm thay đổi sâu sắc phương thức sản xuất, quản trị và tổ chức đời sống xã hội. Trí tuệ nhân tạo, công nghệ bán dẫn, dữ liệu lớn, tự động hóa, công nghệ sinh học và vật liệu mới mở ra nhiều cơ hội phát triển, đồng thời đặt ra yêu cầu cấp thiết về năng lực nghiên cứu, sáng tạo và làm chủ công nghệ.
Trong cuộc cạnh tranh toàn cầu, quốc gia nào sở hữu nguồn nhân lực chất lượng cao, hệ sinh thái nghiên cứu mạnh và khả năng chuyển hóa tri thức thành sản phẩm, dịch vụ có giá trị sẽ có lợi thế trong việc xác lập vị thế phát triển. Ngược lại, nếu phụ thuộc quá lớn vào công nghệ nhập khẩu, thiếu năng lực nghiên cứu và đội ngũ chuyên gia làm chủ các khâu cốt lõi, nền kinh tế sẽ gặp nhiều hạn chế trong quá trình nâng cao năng suất, tăng sức cạnh tranh và bảo đảm an ninh công nghệ.
Từ yêu cầu đó, chủ đề Lễ Khai khóa năm 2026 của Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh mang ý nghĩa vượt ra ngoài khuôn khổ một sự kiện giáo dục thường niên. Khát vọng tự chủ công nghệ chiến lược không đơn thuần là mục tiêu đầu tư máy móc, xây dựng phòng thí nghiệm hiện đại hay tiếp nhận những thành tựu khoa học tiên tiến của thế giới. Cốt lõi của khát vọng ấy nằm ở con người: những nhà khoa học có năng lực sáng tạo, những kỹ sư có khả năng thiết kế và phát triển sản phẩm, những chuyên gia có tư duy liên ngành và thế hệ sinh viên đủ bản lĩnh tham gia giải quyết các vấn đề phức tạp của đất nước.
Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh, với hệ thống các trường đại học thành viên, đội ngũ giảng viên, nhà khoa học và cộng đồng người học đông đảo, có điều kiện phát huy vai trò kết nối giữa đào tạo, nghiên cứu và ứng dụng. Mỗi công trình khoa học, mỗi sáng chế, mỗi chương trình đào tạo gắn với nhu cầu thực tiễn đều có thể trở thành một mắt xích trong chuỗi giá trị tri thức, góp phần nâng cao năng lực công nghệ của Việt Nam.
Vì vậy, yêu cầu đặt ra đối với giáo dục đại học không chỉ là đào tạo người học có kiến thức chuyên môn vững vàng, mà còn phải hình thành tư duy độc lập, năng lực phản biện, khả năng hợp tác quốc tế và tinh thần sẵn sàng đổi mới. Nhân tài Việt Nam cần được tạo điều kiện để phát triển trong môi trường học thuật cởi mở, được tiếp cận những vấn đề nghiên cứu có chiều sâu và có cơ hội đưa kết quả nghiên cứu vào thực tiễn.
Dấu ấn sự kiện và sự quan tâm đối với giáo dục đại học
Lễ Khai khóa năm 2026 của Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh có sự tham dự của Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng, Bí thư Thành ủy Thành phố Hồ Chí Minh Trần Lưu Quang, lãnh đạo các bộ, ban, ngành Trung ương, Thành phố Hồ Chí Minh và các địa phương lân cận; các thế hệ lãnh đạo Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh qua các thời kỳ, đại diện doanh nghiệp, đối tác trong và ngoài nước cùng hơn 700 nhà khoa học, học sinh, sinh viên tiêu biểu.
Sự hiện diện của lãnh đạo Chính phủ và các cơ quan quản lý thể hiện sự quan tâm đối với vai trò của giáo dục đại học trong chiến lược phát triển nguồn nhân lực, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Trong bối cảnh đất nước đặt ra những mục tiêu phát triển mới, các cơ sở giáo dục đại học được kỳ vọng không chỉ cung cấp nhân lực cho thị trường lao động, mà còn trở thành trung tâm tạo ra tri thức, công nghệ và các giải pháp có khả năng nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.
Đối với Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh, lễ khai khóa còn là dịp nhìn lại những đóng góp của đội ngũ giảng viên, nhà khoa học và người học, đồng thời khơi dậy khát vọng cống hiến trong năm học mới.
Một hệ thống đại học mạnh không chỉ được đánh giá bằng quy mô đào tạo hay số lượng công trình công bố, mà còn bằng khả năng giải quyết những vấn đề thực tế, tạo ra công nghệ hữu ích, đào tạo được những con người có năng lực và trách nhiệm, cũng như xây dựng môi trường để các thế hệ tiếp nối cùng phát triển.
Trong ý nghĩa ấy, lễ khai khóa trở thành điểm gặp gỡ giữa kỳ vọng của đất nước và trách nhiệm của cộng đồng học thuật. Từ giảng đường, phòng thí nghiệm đến các trung tâm nghiên cứu và doanh nghiệp, mỗi chủ thể đều có vai trò riêng trong việc chuyển hóa khát vọng tự chủ công nghệ thành những kết quả cụ thể.
Khi khoa học góp phần hàn gắn những mất mát của chiến tranh
Một trong những điểm nhấn giàu ý nghĩa nhân văn tại chương trình là hoạt động biểu dương các cá nhân tham gia "Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ". Thủ tướng Chính phủ trực tiếp trao các phần quà biểu dương lực lượng tham gia chiến dịch.
Đáng chú ý, các giảng viên, cán bộ chuyên môn, học viên và cựu người học từ Trường Đại học Bách khoa và Trường Đại học Khoa học tự nhiên thuộc Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh đã tham gia ứng dụng các phương pháp khảo sát địa vật lý hiện đại, phân tích dữ liệu chuyên sâu và khoanh vùng những vị trí nghi có hài cốt liệt sĩ.
Đây là minh chứng sinh động cho khả năng vận dụng tri thức khoa học vào những nhiệm vụ có ý nghĩa đặc biệt đối với xã hội. Thay vì chỉ giới hạn trong môi trường nghiên cứu, các phương pháp chuyên môn được sử dụng để hỗ trợ lực lượng chức năng tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ, góp phần thực hiện chính sách đền ơn đáp nghĩa và đáp ứng nguyện vọng của thân nhân những người đã hy sinh vì Tổ quốc.
Công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ là nhiệm vụ khó khăn, đòi hỏi sự phối hợp của nhiều lực lượng, nhiều lĩnh vực chuyên môn. Địa hình phức tạp, dấu tích chiến tranh biến đổi theo thời gian và sự thiếu hụt thông tin tại một số khu vực khiến việc xác định vị trí tìm kiếm gặp nhiều trở ngại. Trong điều kiện đó, các phương pháp khảo sát địa vật lý, xử lý dữ liệu và phân tích khoa học có thể hỗ trợ thu hẹp phạm vi tìm kiếm, cung cấp thêm cơ sở chuyên môn cho quá trình xác minh tại thực địa.
Đóng góp của đội ngũ trí thức Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh vì vậy không chỉ nằm ở năng lực chuyên môn, mà còn ở tinh thần trách nhiệm đối với cộng đồng. Khoa học, khi được đặt trong mối quan hệ với con người và những giá trị nhân văn, có thể góp phần giải quyết những vấn đề mà xã hội luôn trăn trở.
Mỗi thông tin được xác minh, mỗi khu vực tìm kiếm được khoanh vùng chính xác hơn đều có thể mở ra hy vọng cho các gia đình đang mong mỏi tìm lại người thân. Đằng sau những phương pháp kỹ thuật là tình cảm tri ân đối với các thế hệ đã hy sinh, là trách nhiệm của người đang sống đối với lịch sử dân tộc.
Hoạt động này cũng gợi mở một yêu cầu quan trọng đối với giáo dục đại học: đào tạo nhân tài không thể tách rời việc bồi dưỡng đạo đức, trách nhiệm xã hội và ý thức phụng sự Tổ quốc. Một nhà khoa học giỏi không chỉ tạo ra tri thức mới, mà còn cần nhận thức được tri thức ấy có thể đóng góp như thế nào cho cộng đồng.
Tôn vinh nhà khoa học, khơi dậy khát vọng sáng tạo
Trong khuôn khổ lễ khai khóa, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh tổ chức tuyên dương các tập thể, cá nhân có thành tích nổi bật trong giáo dục, nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ từ đầu năm 2026 đến nay.
Theo thông tin chương trình, 16 tập thể nhóm nghiên cứu và 10 nhà khoa học được vinh danh vì những thành tích nổi bật trong hoạt động sáng chế, công bố quốc tế chất lượng cao và nghiên cứu ứng dụng mang lại hiệu quả thực tiễn. Các nhóm nghiên cứu và nhà khoa học đạt giải thưởng, danh hiệu uy tín trong nước, quốc tế cũng được ghi nhận.
Những kết quả này phản ánh vai trò của hoạt động nghiên cứu trong việc nâng cao chất lượng đào tạo và phát triển năng lực công nghệ. Khi nhà khoa học được làm việc trong môi trường có điều kiện nghiên cứu phù hợp, được kết nối với đồng nghiệp trong và ngoài nước và có cơ hội tiếp cận những vấn đề thực tiễn, khả năng hình thành các ý tưởng mới và tạo ra sản phẩm có giá trị sẽ được mở rộng.
Tuy nhiên, để nghiên cứu khoa học thực sự trở thành động lực phát triển, cần chú trọng cả quá trình chuyển giao kết quả nghiên cứu. Một công trình có giá trị không chỉ dừng lại ở công bố học thuật, mà còn cần được đánh giá về khả năng ứng dụng, mức độ giải quyết vấn đề và tiềm năng tạo ra tác động kinh tế - xã hội.
Sự kết nối giữa trường đại học, doanh nghiệp và cơ quan quản lý có ý nghĩa quan trọng trong quá trình này. Doanh nghiệp cung cấp những bài toán từ sản xuất, kinh doanh và thị trường; trường đại học đóng góp tri thức, nhân lực và năng lực nghiên cứu; cơ quan quản lý xây dựng chính sách, cơ chế hỗ trợ và môi trường thuận lợi để các ý tưởng có thể phát triển thành sản phẩm, dịch vụ.
Việc vinh danh các nhóm nghiên cứu, nhà khoa học vì thế còn mang ý nghĩa khuyến khích tinh thần dấn thân, thúc đẩy hợp tác liên ngành và tạo động lực cho các thế hệ nghiên cứu trẻ. Trong hành trình làm chủ công nghệ chiến lược, những thành tựu bước đầu cần được tiếp nối bằng các chương trình nghiên cứu dài hạn, đầu tư có trọng tâm và cơ chế phát huy hiệu quả năng lực của đội ngũ trí thức.
Cùng với đội ngũ nhà khoa học, thế hệ học sinh, sinh viên xuất sắc cũng được biểu dương tại sự kiện. Chương trình khen thưởng 7 tập thể và 9 cá nhân học sinh, sinh viên đạt thành tích nổi bật tại các giải thưởng học thuật, sáng tạo quốc tế; đồng thời tổ chức trao thưởng cho 17 thủ khoa tuyển sinh năm học 2026-2027 và các thủ khoa tốt nghiệp năm học 2025-2026.
Những gương mặt được tuyên dương đại diện cho tinh thần học tập nghiêm túc, khả năng sáng tạo và ý chí chinh phục những đỉnh cao tri thức. Thành tích của người học không chỉ là kết quả của nỗ lực cá nhân, mà còn có sự đóng góp từ gia đình, thầy cô, nhà trường và môi trường giáo dục.
Đối với các tân sinh viên, việc được ghi nhận ngay từ những ngày đầu bước vào giảng đường có thể trở thành động lực để tiếp tục nuôi dưỡng ước mơ, xác lập mục tiêu và chủ động xây dựng con đường phát triển của mình. Với các thủ khoa tốt nghiệp, sự ghi nhận cũng là lời nhắc nhở về trách nhiệm sử dụng kiến thức, năng lực chuyên môn và bản lĩnh nghề nghiệp để đóng góp cho xã hội.
Thủ tướng gửi gắm kỳ vọng vào thế hệ trẻ
Phát biểu tại lễ khai khóa, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng nhấn mạnh ý nghĩa của việc học tập trong mối quan hệ với trách nhiệm đối với đất nước. Theo thông điệp được truyền tải tại chương trình, sinh viên bước vào giảng đường không chỉ để nhận một tấm bằng cho riêng mình, mà còn được tiếp cận môi trường có thể tạo ra những thay đổi tích cực đối với đất nước.
Thông điệp này đặt người học vào vị trí chủ động trong hành trình phát triển. Tấm bằng đại học là sự ghi nhận một quá trình học tập, nhưng giá trị lâu dài của giáo dục phải được thể hiện qua năng lực vận dụng tri thức, tinh thần sáng tạo, khả năng thích ứng và những đóng góp cụ thể cho cộng đồng.
Trong thời đại công nghệ phát triển nhanh, kiến thức có thể thay đổi chỉ sau một thời gian ngắn. Những gì người học tiếp nhận trên giảng đường cần được cập nhật liên tục thông qua nghiên cứu, thực hành và trải nghiệm thực tế. Vì vậy, năng lực tự học, khả năng đặt câu hỏi và tư duy phản biện trở thành những yêu cầu thiết yếu đối với sinh viên.
Thủ tướng cũng nhấn mạnh đất nước không chỉ cần những người giỏi công nghệ, mà còn cần những con người có năng lực, trách nhiệm và khát vọng; có tri thức toàn cầu nhưng giữ vững cội nguồn Việt Nam; dám nghĩ, dám làm, dám đổi mới và dám chịu trách nhiệm với lựa chọn của mình.
Đó là yêu cầu về một thế hệ nhân lực phát triển toàn diện, kết hợp giữa chuyên môn, bản lĩnh và đạo đức. Năng lực công nghệ có thể giúp người trẻ tạo ra sản phẩm mới, cải tiến quy trình sản xuất hoặc giải quyết các vấn đề kỹ thuật phức tạp. Nhưng để những năng lực ấy tạo ra giá trị bền vững, người học còn cần ý thức về lợi ích cộng đồng, trách nhiệm nghề nghiệp và tác động của các quyết định đối với xã hội.
Đối với lĩnh vực trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và các công nghệ mới nổi, yêu cầu này càng trở nên quan trọng. Người làm công nghệ không chỉ cần hiểu cách thức vận hành của hệ thống, mà còn phải quan tâm đến độ tin cậy, an toàn, quyền riêng tư, khả năng tiếp cận và những hệ quả xã hội có thể phát sinh.
Thủ tướng đồng thời gợi mở phương pháp học tập chủ động, khuyến khích sinh viên tìm hiểu bản chất vấn đề thay vì chỉ tiếp nhận lý thuyết một chiều. Người học cần biết đặt câu hỏi, tranh luận, phản biện, thử nghiệm và liên tục hoàn thiện bản thân. Đây là cách tiếp cận giúp kiến thức trở thành năng lực thực chất, đồng thời tạo nền tảng cho tinh thần nghiên cứu khoa học và đổi mới sáng tạo.
Bên cạnh đó, sinh viên được khuyến khích chủ động tiếp cận công nghệ mới, biến công nghệ thành công cụ giải quyết những bài toán lớn của thực tiễn. Việc học không nên tách rời nhu cầu phát triển của nền kinh tế, từ nâng cao năng suất lao động, phát triển công nghiệp công nghệ cao đến bảo vệ môi trường và cải thiện chất lượng cuộc sống.
Một điểm nhấn khác là lời nhắn nhủ về việc trân trọng sự đồng hành của gia đình, thầy cô, bạn bè và xã hội. Thành công của mỗi người không chỉ được tạo nên bởi nỗ lực cá nhân, mà còn gắn với những điểm tựa tinh thần, cơ hội học tập và sự hỗ trợ của cộng đồng. Nhận thức được điều đó sẽ giúp người trẻ nuôi dưỡng lòng biết ơn, tinh thần hợp tác và trách nhiệm chia sẻ những giá trị mà mình đạt được.
Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh hướng đến trung tâm khoa học và đổi mới sáng tạo
Với hơn ba thập kỷ xây dựng và phát triển, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh được kỳ vọng tiếp tục phát huy vai trò đầu tàu trong hệ thống giáo dục đại học Việt Nam, từng bước nâng cao vị thế trong khu vực và quốc tế.
Định hướng này đòi hỏi nhà trường tiếp tục đổi mới chương trình đào tạo, tăng cường nghiên cứu liên ngành, đầu tư cho các lĩnh vực công nghệ chiến lược và xây dựng môi trường học thuật có khả năng thu hút, phát triển nhân tài. Trong đó, việc kết nối giữa đào tạo đại học, đào tạo sau đại học và nghiên cứu chuyên sâu cần được chú trọng để hình thành lực lượng chuyên gia có khả năng dẫn dắt các lĩnh vực công nghệ mới.
Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh cũng cần phát huy lợi thế của một hệ thống đại học đa ngành, đa lĩnh vực. Các vấn đề lớn của đất nước thường không thể giải quyết bằng kiến thức của một ngành riêng lẻ. Phát triển công nghệ bán dẫn, chẳng hạn, đòi hỏi sự kết hợp giữa vật lý, điện tử, vật liệu, thiết kế vi mạch, công nghệ thông tin và quản trị sản xuất. Tương tự, các bài toán về đô thị thông minh, y tế số, chuyển đổi năng lượng và môi trường cần sự hợp tác giữa nhiều lĩnh vực chuyên môn.
Môi trường đại học vì thế phải tạo điều kiện để các nhóm nghiên cứu cùng chia sẻ nguồn lực, phối hợp triển khai dự án và hình thành những giải pháp có khả năng ứng dụng cao. Bên cạnh năng lực chuyên môn, sinh viên cần được rèn luyện khả năng làm việc nhóm, giao tiếp khoa học, quản lý dự án và hợp tác với các đối tác khác nhau.
Quan hệ hợp tác quốc tế cũng có vai trò quan trọng trong quá trình phát triển. Thông qua các chương trình trao đổi học thuật, dự án nghiên cứu chung và mạng lưới chuyên gia, nhà trường có thể tiếp cận những xu hướng khoa học mới, mở rộng cơ hội cho giảng viên và người học, đồng thời nâng cao năng lực tham gia vào các mạng lưới tri thức toàn cầu.
Tuy nhiên, hội nhập quốc tế không đồng nghĩa với phụ thuộc công nghệ. Mục tiêu cần hướng đến là tiếp thu có chọn lọc, làm chủ tri thức và phát triển năng lực sáng tạo phù hợp với điều kiện Việt Nam. Những công nghệ được nghiên cứu, phát triển hoặc chuyển giao cần được đánh giá trên cơ sở nhu cầu thực tiễn, hiệu quả sử dụng và khả năng tạo ra giá trị lâu dài.
Để hiện thực hóa mục tiêu đó, nguồn lực đầu tư cho khoa học và công nghệ cần được sử dụng hiệu quả; cơ chế hỗ trợ nghiên cứu cần khuyến khích sáng tạo, chấp nhận thử nghiệm có kiểm soát và tạo điều kiện cho các ý tưởng có tiềm năng phát triển. Đồng thời, cần tăng cường liên kết giữa trường đại học với doanh nghiệp nhằm rút ngắn khoảng cách từ phòng thí nghiệm đến thị trường.
Thành công của một hệ thống đại học không chỉ nằm ở số lượng nhân tài được đào tạo, mà còn ở khả năng tạo ra môi trường để nhân tài phát huy năng lực, đóng góp cho đất nước và tiếp tục truyền cảm hứng cho thế hệ kế tiếp.
Trong tầm nhìn đó, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh được kỳ vọng trở thành trung tâm tri thức, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo có uy tín; góp phần nâng cao năng lực tự lực, tự cường của Việt Nam, đồng thời khẳng định trí tuệ và bản lĩnh của người Việt Nam trong cộng đồng khoa học quốc tế.
Biến khát vọng thành hành động trong năm học mới
Lễ Khai khóa năm 2026 khép lại với những thông điệp về tri thức, trách nhiệm và khát vọng cống hiến. Từ hoạt động tri ân các lực lượng tham gia tìm kiếm hài cốt liệt sĩ đến việc vinh danh nhà khoa học, nhóm nghiên cứu và sinh viên xuất sắc, chương trình cho thấy nhiều phương diện của một nền giáo dục đại học hướng đến con người và phụng sự xã hội.
Khát vọng tự chủ công nghệ chiến lược chỉ có thể trở thành hiện thực khi được chuyển hóa thành những nhiệm vụ cụ thể: đào tạo đội ngũ chuyên gia giỏi, xây dựng các nhóm nghiên cứu mạnh, phát triển công nghệ có giá trị ứng dụng, tăng cường hợp tác với doanh nghiệp và tạo điều kiện để người học phát huy năng lực sáng tạo.
Với sinh viên, năm học mới là cơ hội để chủ động khám phá tri thức, rèn luyện bản lĩnh và hình thành trách nhiệm công dân. Với giảng viên, nhà khoa học, đó là lời nhắc về sứ mệnh dẫn dắt học thuật, truyền cảm hứng và đưa kết quả nghiên cứu đến gần hơn với cuộc sống. Với Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh, đây là dịp tiếp tục khẳng định quyết tâm đổi mới, nâng cao chất lượng đào tạo và phát huy vai trò trong hệ sinh thái khoa học, công nghệ quốc gia.
Trong hành trình xây dựng một Việt Nam phát triển nhanh, bền vững và có năng lực cạnh tranh cao, nhân tài chính là nguồn lực đặc biệt quan trọng. Công nghệ có thể được đầu tư, thiết bị có thể được trang bị, nhưng năng lực sáng tạo, tư duy độc lập và tinh thần trách nhiệm của con người phải được vun đắp qua thời gian, bằng môi trường giáo dục chất lượng và cơ hội cống hiến thực chất.
Với chủ đề "Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh với khát vọng tự chủ công nghệ chiến lược bằng nhân tài Việt Nam", Lễ Khai khóa năm 2026 gửi đi thông điệp mạnh mẽ về vai trò của tri thức và con người trong kỷ nguyên mới. Đó không chỉ là mục tiêu của một năm học, mà còn là định hướng dài hạn để giáo dục đại học đồng hành cùng đất nước, nuôi dưỡng những thế hệ trí thức có năng lực toàn cầu, bản lĩnh Việt Nam và khát vọng phụng sự Tổ quốc.
Tấn Tài