Mâm lễ cúng mừng cơm mới được bày giữa nhà, gần bàn thờ tổ tiên. Người trực tiếp thực hành nghi lễ cúng cơm mới là phải là chủ nhà và chỉ nam giới.
Lễ vật cúng đơn sơ gồm thịt lợn hoặc gà, cơm nấu từ gạo mới... Tùy theo từng dòng họ mà trên âu cơm làm lễ sẽ cắm 2 chiếc thìa hoặc nhiều hơn.
Theo bà Hờ Thị Dê - Phó Chủ tịch UBND Púng Luông, "Lễ mừng cơm mới" của đồng bào dân tộc Mông gắn với các hoạt động du lịch "Sắc vàng Di sản" năm 2026 sẽ được tổ chức với tâm điểm các hoạt động diễn ra từ ngày 26/9/2026 tại sân Ban quản lý rừng phòng hộ (cũ), thôn Ngã Ba Kim, xã Púng Luông.
Bên cạnh việc thực hiện quy trình chuẩn bị và tiến hành "Lễ mừng cơm mới" của người Mông Púng Luông, là các hoạt động đặc sắc như: Chương trình Nghệ thuật khai mạc Du lịch "Sắc vàng Di Sản" gắn với các hoạt động chào mừng tết Độc lập 02/9 năm 2026; Chương trình nghệ thuật "Hành trình Di sản" chào mừng "Lễ mừng cơm mới" của đồng bào dân tộc Mông; Hội thi chọi gà Mông, hội thi giã bánh giày và một số trò chơi dân gian của đồng bào Mông…
Đáng chú ý, hoạt động tổ chức trình diễn các môn thể thao dân tộc, các trò chơi dân gian, như: đẩy gậy, bắn nỏ đánh quay, ném còn, ném pao, bịt mắt đánh trống, đi cà kheo, nhảy bao bố; cùng các hoạt động văn nghệ, bảo tồn giá trị văn hóa bản sắc dân tộc như: Hội thi sáng tạo vẽ sáp ong trên vải; thi biểu diễn múa Khèn Mông trên "Cây tre", thi trình diễn nghệ thuật hát giao duyên, thi trình diễn nhạc cụ dân tộc (kéo nhị, thổi khèn lá, thổi sáo), sẽ được tổ chức vào các ngày thứ bẩy, chủ nhật trong thời gian từ ngày 19/9 đến 15/10/2026.
"Cũng trong thời gian trên, tại đây xã còn tổ chức các gian hàng trưng bày giới thiệu sản phẩm địa phương và tái hiện không gian văn hóa Mông, quy mô: 10 - 15 gian hàng. Gồm các sản phẩm OCOP, nông sản, nông cụ, thổ cẩm, trang phục, ẩm thực truyền thống của địa phương; các sản phẩm chế biến từ Sơn tra và giới thiệu cách làm mèn mén, nấu rượu…", bà Hờ Thị Dê nhấn mạnh.
Phụ nữ Mông tham gia thi đấu môn đẩy gậy truyền thống.
Khí hậu mát mẻ quanh năm và cảnh sắc thiên nhiên tươi đẹp ở xã Púng Luông.
Đặc biệt, đến với Púng Luông dịp này, du khách sẽ được đắm mình trong không khí lễ hội dập dìu, đình đám, với tiết trời mát mẻ, có phần se lạnh về đêm; được trải nghiệm các hoạt động thu hoạch lúa, bắt cá ruộng, lễ ăn cơm mới của người Mông. Ngoài ra, du khách không khỏi ngỡ ngàng khi được trải nghiệm các khu chuyên canh trồng nấm sạch, dược liệu quý, trồng rau quả hữu cơ, trồng hoa hồng, rộng hàng chục ha và sản xuất theo quy trình công nghệ cao nằm giữa núi rừng hùng vĩ.
Cùng đó, các hướng dẫn viên người địa phương sẽ đưa du khách tham quan, khám phá các thắng cảnh như: Đồi Mâm xôi, Đỉnh núi Tháp trời, Rừng nguyên sinh cổ thụ hàng trăm năm tuổi Tà Kay Đằng, Rừng trúc Háng Tủa Chử, Thác 7 tầng, Thác Rồng, Đồi thông,... Đặc biệt là trải nghiệm, khám phá sống Khủng Long và khám phá vẻ đẹp như tranh vẽ của ruộng bậc thang với góc nhìn từ trên cao.
Được biết, để du khách có những trải nghiệm tốt nhất, xã đã quan tâm chỉ đạo 100% cơ sở lưu trú, hộ kinh doanh dịch vụ du lịch trên địa bàn thực hiện niêm yết giá, bảo đảm vệ sinh môi trường, an toàn thực phẩm và văn minh du lịch; ưu tiên sử dụng thực phẩm từ địa phương. Qua đó, tôn vinh vẻ đẹp Danh thắng quốc gia Ruộng bậc thang Púng Luông trong mùa lúa chín; quảng bá hình ảnh thiên nhiên, văn hóa và con người Púng Luông đến du khách trong nước và quốc tế.
Phó Chủ tịch UBND xã Hờ Thị Dê tin tưởng khẳng định, hoạt động tổ chức "Lễ mừng cơm mới" năm nay xã đặt mục tiêu thu hút trên 295 nghìn lượt khách, doanh thu trên 250 tỷ đồng, đồng thời từng bước đưa "Lễ mừng cơm mới" của đồng bào dân tộc Mông nâng lên quy mô cấp tỉnh và trở thành sản phẩm du lịch văn hóa đặc trưng của xã Púng Luông, góp phần bảo tồn Di sản văn hóa và phát triển kinh tế - xã hội địa phương theo hướng bền vững./.
BOX: Theo quan niệm của đồng bào Mông: cây cối, núi, đồi, sông, suối... đều có thần linh. Bởi vậy, để có được mùa màng bội thu là nhờ có các vị thần linh phù hộ, làm cho mưa thuận, gió hòa, chim chuột không phá hoại mùa màng... nên sau mỗi mùa vụ cần thực hiện nghi lễ cúng mừng cơm mới để tỏ lòng thành kính, cảm ơn tổ tiên, các vị thần linh. Đồng thời, cũng mời gọi hồn lúa sau một năm ra đồng phơi nắng, phơi mưa, bị chim chuột công tha đi trở về hội tụ ở nhà để nghỉ ngơi và cầu mong vụ mới lại tiếp tục nhận được sự phù hộ của tổ tiên, thần linh để mùa màng bội thu.
Lễ cúng cơm mới không bắt buộc về điều kiện lễ vật dâng cúng, song đều có điểm chung là mọi người trong gia đình sẽ kiêng không được ăn cơm nấu từ gạo lúa mới cho đến khi gia đình tổ chức lễ cúng cơm mới. Người trực tiếp thực hành nghi lễ cúng cơm mới phải là chủ nhà và chỉ là nam giới. Lễ cúng thường tổ chức vào cuối tháng 8 và trong tháng 9 hàng năm, khi lúa vụ mùa đã bắt đầu thu hoạch. Chủ nhà cúng mời trước tiên là ông, bà tổ tiên theo thứ tự từ cao xuống thấp, từ lớn đến bé, từ trong ra ngoài nhưng phải cùng họ hàng, sau đó là các vị thần nhà, thần lửa, thần sông, thần núi... với ý niệm là chứng giám lòng thành và phù hộ cho gia đình có thêm những mùa vụ bội thu... Kết thúc lễ cúng, chủ nhà và khách cùng chung vui bên mâm cỗ và chén rượu.
Phạm Quỳnh
Ảnh A Cớ và địa phương cung cấp để minh họa