Ảnh minh họa
1. Đặt vấn đề
Bước vào thập niên thứ ba của thế kỷ XXI, thế giới đang chứng kiến một cuộc biến đổi sâu sắc, mang tính thời đại: Cuộc cách mạng số. Đi cùng với những tiện ích của Internet, mạng xã hội và trí tuệ nhân tạo (AI) là sự hình thành phương thức đấu tranh tư tưởng, lý luận trên không gian mạng - "Mặt trận không tiếng súng", không ồn ào, không dễ nhận diện, diễn ra âm thầm, lâu dài, tác động trực tiếp vào nhận thức, tâm lý và niềm tin của con người, nhất là thế hệ trẻ. Nếu trước đây, các hoạt động tuyên truyền chống phá thường mang tính trực diện, dễ nhận biết, thì nay chúng chuyển sang hình thức tinh vi hơn: Sử dụng mạng xã hội, thuật toán phân phối nội dung, trí tuệ nhân tạo (AI) và dữ liệu lớn để dẫn dắt nhận thức, tạo ra "hiệu ứng sự thật giả", từng bước làm xói mòn niềm tin chính trị.
Nghị quyết số 35-NQ/TW của Bộ Chính trị đã chỉ rõ: Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch là nhiệm vụ cấp bách, hệ trọng, là trách nhiệm của toàn Đảng, toàn quân và toàn dân, trong đó lực lượng vũ trang là nòng cốt. Đại hội Đảng lần thứ XIV xác định: "Chủ động phổ biến, cập nhật kiến thức lý luận chính trị, cung cấp thông tin kịp thời, chính xác, khách quan để phòng, chống "diễn biến hòa bình", thông tin xấu độc trên internet, mạng xã hội"[1]. Do đó, phải chủ động đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trong điều kiện chuyển đổi số mạnh mẽ. Điều đó cho thấy, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong kỷ nguyên số không còn là nhiệm vụ riêng của các cơ quan chuyên trách, mà đã trở thành yêu cầu có tính phổ quát đối với toàn hệ thống chính trị.
Đại hội Đảng bộ Quân đội lần thứ XII xác định: "Tiếp tục là lực lượng nòng cốt, tiên phong trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch, âm mưu "phi chính trị hóa" Quân đội"[2]. Trong đó, học viên các học viện, trường sĩ quan quân đội là lực lượng quan trọng, thuộc thế hệ "Gen Z" lớn lên hoàn toàn trong kỷ nguyên số, Internet và mạng xã hội; có khả năng nắm bắt thông tin nhanh, sử dụng công nghệ thuần thục. Tuy nhiên, học viên quân đội, thế hệ "Gen Z" chịu tác động rất lớn của Internet và mạng xã hội; do vậy, còn bộc lộ những điểm hạn chế nhất định như là: Bồng bột, thiếu kiên trì, bản lĩnh, hay bộc lộ quan điểm cá nhân. Học viên quân đội đang đứng ở đâu, khi các thế lực thù địch xác định học viên quân đội là một trong đối tượng mới để tác động, lôi kéo, chi phối; đồng thời, vừa là những "chiến sĩ số" tiên phong trên mặt trận đấu tranh tư tưởng, bảo vệ nền tảng của Đảng trong quân đội nói chung, các nhà trường quân đội nói riêng.
Hiện nay, một số học viện, nhà trường quân đội đã cho học viên được sử dụng điện thoại thông minh, laptop… vào các giờ nghỉ, ngày nghỉ, đặc biệt là các học viện, nhà trường đào tạo sĩ quan chuyên môn nghiệp vụ. Trước một "mặt trận không tiếng súng" ngày càng phức tạp, câu hỏi đặt ra không chỉ là nhận thức, mà là lựa chọn lập trường, học viên quân đội đứng ở đâu trong kỷ nguyên số?
2. Nội dung nghiên cứu
2.1. Không gian mạng - "Mặt trận không tiếng súng" và sự biến đổi phương thức đấu tranh tư tưởng
Không gian mạng trong kỷ nguyên số không chỉ là môi trường công nghệ mà đã trở thành một cấu phần của kiến trúc quyền lực hiện đại. Trong lịch sử, quyền lực gắn với lãnh thổ, tài nguyên và sức mạnh quân sự, thì ngày nay, quyền lực ngày càng phụ thuộc vào khả năng kiểm soát thông tin, dữ liệu và dòng chảy nhận thức xã hội. Điều đó, lý giải vì sao không gian mạng đang dần chuyển hóa từ "không gian hỗ trợ" sang "không gian quyết định" trong nhiều lĩnh vực, đặc biệt là trên mặt trận tư tưởng, lý luận. Điểm khác biệt căn bản của "mặt trận không tiếng súng" so với các hình thái đấu tranh truyền thống nằm ở chỗ: Đối tượng tác động không phải là lãnh thổ hay lực lượng vật chất, mà là nhận thức, niềm tin và hệ giá trị của con người. Đây chính là biểu hiện điển hình của một dạng "chiến tranh nhận thức", nơi mục tiêu không phải là đánh bại đối phương bằng sức mạnh quân sự, mà là làm thay đổi cách họ suy nghĩ, cảm nhận và hành động.
Trong cơ chế vận hành của không gian mạng, thuật toán giữ vai trò trung tâm trong việc phân phối thông tin. Các nền tảng số không hiển thị thông tin một cách trung lập, mà dựa trên hành vi người dùng để "cá nhân hóa" nội dung. Điều này tạo ra hiện tượng "nhiễu thông tin", khiến mỗi cá nhân chỉ tiếp cận với một phần thực tại phù hợp với xu hướng tâm lý của mình. Khi đó, nhận thức không còn được hình thành trên cơ sở toàn diện mà bị "định hình có chọn lọc", làm gia tăng nguy cơ lệch lạc mà người trong cuộc không dễ nhận ra. Sự phát triển của trí tuệ nhân tạo và công nghệ tạo nội dung tự động đang làm thay đổi căn bản phương thức sản xuất thông tin. Những video giả mạo, hình ảnh cắt ghép hay các bài viết được tạo ra bằng công nghệ có thể đạt độ "chân thực" cao, khiến ranh giới giữa thật và giả ngày càng bị xóa nhòa. Khi thông tin sai lệch không còn mang hình thức thô sơ mà được "ngụy trang" tinh vi, thì việc nhận diện trở thành một thách thức lớn đối với mọi chủ thể, đặc biệt là thế hệ trẻ.
Các thế lực thù địch đã chuyển hướng mạnh mẽ sang khai thác không gian mạng như một công cụ chiến lược. Thay vì đối đầu trực diện, chúng sử dụng các phương thức gián tiếp như lan truyền thông tin sai lệch, định hướng dư luận, kích thích tâm lý tiêu cực và từng bước tạo ra sự "xói mòn mềm" đối với niềm tin chính trị. Đáng chú ý, các hoạt động này không diễn ra một cách đơn lẻ mà thường được tổ chức có hệ thống, kết hợp giữa công nghệ, truyền thông và tâm lý học để đạt hiệu quả cao nhất. Một đặc điểm nguy hiểm của phương thức này là tính "thẩm thấu". Nếu như trong chiến tranh truyền thống, tác động thường diễn ra nhanh và rõ ràng, thì trong không gian mạng, sự tác động diễn ra âm thầm, tích lũy dần theo thời gian. Một thông tin sai lệch lặp lại nhiều lần, một cách diễn giải lệch lạc được "bình thường hóa", hay một nghi ngờ nhỏ không được giải đáp… đều có thể trở thành những "hạt nhân" làm biến đổi nhận thức.
Từ những biến đổi về bản chất và phương thức tác động của không gian mạng có thể thấy, thách thức đặt ra không còn dừng ở yếu tố kỹ thuật hay thông tin, mà đã chuyển hóa thành vấn đề về nhận thức, bản lĩnh và năng lực của con người. Trong đó, học viên các học viện, trường sĩ quan quân đội - lực lượng vừa trực tiếp tham gia môi trường số, vừa mang trọng trách chính trị đặc biệt, đang đứng trước những thách thức mới, phức tạp và toàn diện hơn bao giờ hết.
2.2. Thách thức mới đặt ra đối với học viên quân đội trong kỷ nguyên số
Từ những biến đổi về bản chất của không gian mạng như một "mặt trận không tiếng súng", đặt ra những thách thức đối với học viên các học viện, trường sĩ quan quân đội không còn mang tính đơn lẻ mà đã chuyển hóa thành một hệ thống các tác động đa chiều, đan xen giữa công nghệ, nhận thức và tâm lý xã hội. Những thách thức này không chỉ ảnh hưởng đến quá trình học tập, rèn luyện mà còn tác động trực tiếp đến bản lĩnh chính trị và khả năng thực hiện chức trách, nhiệm vụ của mỗi học viên trong tương lai; đó là:
Một là, thách thức về nhận thức: "nhiễu loạn thông tin" và nguy cơ lệch chuẩn tư duy
Trước hết, học viên quân đội đang phải đối diện với tình trạng "nhiễu loạn thông tin" ngày càng gia tăng. Không gian mạng tạo ra một môi trường mà ở đó, thông tin chính thống và thông tin sai lệch cùng tồn tại, thậm chí được trình bày dưới những hình thức tương tự nhau, khiến việc phân biệt trở nên khó khăn hơn. Đáng chú ý là sự xuất hiện của các "hiệu ứng lan truyền giả tạo", trong đó một thông tin sai lệch ban đầu được khuếch đại thông qua hệ thống tài khoản ảo, tạo cảm giác đó là "ý kiến phổ biến". Khi một quan điểm sai được lặp lại đủ nhiều, nó có thể tạo ra "ảo giác về sự thật", khiến người tiếp nhận dần chấp nhận mà không qua quá trình kiểm chứng. Thực tế cho thấy, nhiều nội dung xuyên tạc hiện nay không còn mang tính áp đặt mà được "ngụy trang" dưới dạng chia sẻ cá nhân, góc nhìn học thuật hoặc cảm xúc đời thường. Đây là thủ đoạn tinh vi, bởi nó làm mờ ranh giới giữa tri thức và xuyên tạc, giữa phản biện và phủ nhận. Nếu thiếu nền tảng lý luận vữ ng chắc, học viên rất dễ bị cuốn vào những cách diễn giải lệch lạc mà không nhận ra.
Hai là, thách thức về bản lĩnh chính trị: Nguy cơ "tự diễn biến mềm" trong môi trường số
Không gian mạng là môi trường mở, nơi các quan điểm được bày tỏ một cách đa dạng, thậm chí cực đoan. Điều này tạo ra áp lực lớn đối với bản lĩnh chính trị của học viên quân đội. Khác với những tác động trực diện, các luận điệu sai trái hiện nay thường được triển khai theo hướng "thẩm thấu mềm", không phủ nhận ngay mà từng bước gieo rắc nghi ngờ, làm suy giảm niềm tin. Một số nội dung không trực tiếp chống đối, nhưng thông qua việc nhấn mạnh những hạn chế, khuyết điểm, từ đó dẫn dắt người tiếp nhận đi đến những kết luận sai lệch về bản chất chế độ. Quá trình này nếu không được nhận diện kịp thời có thể dẫn đến hiện tượng "tự diễn biến mềm" - tức là sự biến đổi nhận thức từ bên trong, không do áp lực cưỡng bức mà do tác động tích lũy của thông tin sai lệch. Đây là nguy cơ đặc biệt nguy hiểm đối với học viên, lực lượng đang trong quá trình hình thành và hoàn thiện thế giới quan, nhân sinh quan.
Ba là, thách thức về năng lực số: Khoảng cách giữa yêu cầu nhiệm vụ và khả năng thực tế
Trong kỷ nguyên số, năng lực sử dụng công nghệ đã trở thành một thành tố cấu thành năng lực chính trị - tư tưởng. Tuy nhiên, từ thực tiễn quản lý việc sử dụng điện thoại thông minh (smartphone) trong giờ nghỉ, ngày nghỉ tại các nhà trường quân đội, đang bộc lộ khoảng cách đáng lo ngại giữa yêu cầu nhiệm vụ với năng lực số của học viên. Sự bùng nổ của các nền tảng video ngắn (TikTok, Reels...) với thuật toán phân phối gây nghiện đang thâm nhập sâu vào thói quen sinh hoạt của bộ đội. Thực tế, một bộ phận học viên vẫn sử dụng công nghệ chủ yếu để giải trí và tiếp nhận thông tin thụ động. Do thiếu "màng lọc" nhận thức và kỹ năng kiểm chứng, một số ít dễ bị cuốn vào các trào lưu (trend) lệch chuẩn, hoặc vô tình tương tác (thích, chia sẻ, bình luận) với các luồng thông tin giật gân, mang màu sắc "dân túy mạng". Điều này bộc lộ rõ sự thiếu hụt kỹ năng phân tích và nhận diện các thủ đoạn thao túng. Trong khi đó, các thế lực thù địch lại tận dụng rất tốt công nghệ hiện đại, từ thuật toán lan truyền đến trí tuệ nhân tạo, để gia tăng hiệu quả tác động. Sự chênh lệch này nếu không được khắc phục kịp thời sẽ khiến học viên rơi vào thế bị động trong môi trường số, vô tình trở thành "mắt xích" yếu để các thông tin xấu độc thẩm thấu vào môi trường quân ngũ.
Bốn là, thách thức tâm lý - xã hội: Hiệu ứng đám đông và sự dẫn dắt cảm xúc
Một đặc điểm nổi bật của không gian mạng là khả năng kích hoạt và lan truyền cảm xúc. Những nội dung gây sốc, gây tranh cãi hoặc đánh vào tâm lý đám đông thường có tốc độ lan truyền nhanh hơn nhiều so với các thông tin mang tính lý luận, phân tích. Trong bối cảnh đó, học viên quân đội, dù có nền tảng giáo dục chính trị vẫn có thể chịu tác động của các hiệu ứng tâm lý như "hiệu ứng bầy đàn", "hiệu ứng xác nhận" (chỉ tiếp nhận thông tin phù hợp với niềm tin sẵn có), hoặc "hiệu ứng cảm xúc tức thời". Khi cảm xúc lấn át lý trí, khả năng đánh giá thông tin sẽ bị suy giảm, từ đó dễ dẫn đến những nhận định thiếu chính xác. Đây chính là môi trường mà các thông tin sai lệch dễ dàng lan rộng và tác động sâu vào nhận thức nếu không có cơ chế "tự phòng vệ" về tư duy và bản lĩnh.
Năm là, thách thức về tính chủ động: Từ người tiếp nhận sang chủ thể đấu tranh
Một thách thức quan trọng nhưng thường bị xem nhẹ là vấn đề "tính chủ động" của học viên trên không gian mạng. Trong nhiều trường hợp, học viên vẫn chủ yếu đóng vai trò là người tiếp nhận thông tin, ít tham gia phản biện, định hướng hoặc lan tỏa nội dung tích cực. Điều này tạo ra khoảng trống trong không gian thông tin, khiến các quan điểm sai trái có điều kiện lan rộng mà không gặp phải sự phản biện kịp thời. Trong khi đó, yêu cầu đặt ra trong kỷ nguyên số không chỉ là "miễn nhiễm" với thông tin xấu độc, mà còn phải chủ động tham gia đấu tranh, góp phần xây dựng môi trường thông tin lành mạnh. Từ những thách thức mang tính hệ thống đó có thể thấy, vấn đề đặt ra không chỉ là trang bị tri thức hay kỹ năng đơn thuần, mà là xác định rõ vị trí, vai trò và trách nhiệm của học viên quân đội trên "mặt trận không tiếng súng". Khi thách thức không còn ở bên ngoài mà thâm nhập trực tiếp vào nhận thức, thì việc học viên đứng ở đâu, thụ động tiếp nhận hay chủ động đấu tranh, sẽ quyết định trực tiếp đến hiệu quả bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong điều kiện mới.
2.3. Học viên quân đội: Chủ thể đặc biệt trên "Mặt trận không tiếng súng"
Từ những thách thức trên, cho thấy học viên các học viện, trường sĩ quan quân đội không chỉ là đối tượng chịu tác động mà còn là lực lượng có vai trò đặc biệt trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong kỷ nguyên số. Điểm đặc thù của học viên quân đội nằm ở chỗ: đây là lực lượng vừa đang trong quá trình đào tạo, vừa là nguồn cán bộ trực tiếp tham gia lãnh đạo, chỉ huy trong tương lai. Do đó, nhận thức, bản lĩnh và năng lực của họ hôm nay sẽ trực tiếp quyết định chất lượng của đội ngũ cán bộ quân đội ngày mai. Trong điều kiện không gian mạng trở thành một "mặt trận không tiếng súng", vai trò của học viên càng không thể chỉ dừng lại ở việc "đứng ngoài quan sát", mà phải được xác định như một chủ thể tích cực, có trách nhiệm tham gia vào quá trình định hướng và bảo vệ trận địa tư tưởng.
Học viên là chủ thể nhận thức - nền tảng của mọi hành động
Trước hết, học viên quân đội là chủ thể nhận thức, tức là người trực tiếp tiếp nhận, xử lý và đánh giá thông tin trong môi trường số. Đây là cấp độ nền tảng, bởi mọi hành động sau đó đều xuất phát từ nhận thức. Trong bối cảnh thông tin đa chiều, phức tạp, việc hình thành một hệ thống nhận thức vững chắc không chỉ dựa vào tri thức chuyên môn mà còn phụ thuộc vào nền tảng lý luận chính trị. Việc kiên định chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh không chỉ mang ý nghĩa định hướng chung, mà còn là "bộ lọc nhận thức" giúp học viên phân biệt đúng, sai, thật, giả trong dòng chảy thông tin. Điều này cho thấy, nhận thức của học viên không phải là quá trình thụ động, mà là quá trình lựa chọn có định hướng. Khi có nền tảng lý luận vững vàng, học viên có khả năng "miễn dịch" trước những thông tin sai lệch, đồng thời giữ được sự ổn định về tư tưởng trong môi trường nhiều biến động.
Học viên là chủ thể lan tỏa - cầu nối giữa thông tin chính thống và xã hội
Không gian mạng không chỉ là nơi tiếp nhận thông tin mà còn là môi trường lan tỏa. Trong bối cảnh đó, mỗi học viên không chỉ là người "đọc" mà còn là người "viết", "chia sẻ" và "tác động" đến người khác. Với đặc thù được đào tạo trong môi trường quân đội, học viên có điều kiện tiếp cận với hệ thống thông tin chính thống, có tính định hướng cao. Điều này tạo ra lợi thế để họ trở thành cầu nối giữa nguồn thông tin chính thống với cộng đồng mạng, góp phần lan tỏa những giá trị đúng đắn, tích cực. Tuy nhiên, vai trò này chỉ được phát huy khi học viên có ý thức chủ động tham gia. Nếu không gian mạng bị bỏ trống bởi lực lượng chính thống, thì các thông tin sai lệch sẽ dễ dàng chiếm lĩnh và dẫn dắt dư luận. Do đó, việc học viên tham gia lan tỏa thông tin tích cực không chỉ là quyền mà còn là trách nhiệm chính trị trong điều kiện mới.
Học viên là chủ thể đấu tranh - tuyến đầu bảo vệ nền tảng tư tưởng trên không gian mạng
Ở cấp độ cao hơn, học viên quân đội cần được xác định là chủ thể đấu tranh trên mặt trận tư tưởng trong không gian mạng. Đây không phải là sự mở rộng tùy ý, mà là yêu cầu khách quan xuất phát từ đặc điểm của môi trường số và chức trách của lực lượng quân đội. Đấu tranh trong không gian mạng không nhất thiết phải mang tính đối đầu trực diện, mà có thể được thực hiện thông qua nhiều hình thức như phản biện, cung cấp thông tin chính xác, làm rõ bản chất vấn đề hoặc định hướng nhận thức. Điều quan trọng là phải giữ được nguyên tắc: kiên định về lập trường, linh hoạt về phương thức. Trong thực tiễn, nhiều tình huống cho thấy nếu thiếu sự tham gia của lực lượng có nhận thức đúng đắn, các thông tin sai lệch có thể lan rộng và tạo ra hiệu ứng tiêu cực. Ngược lại, khi có sự can thiệp kịp thời, đúng cách, những tác động này có thể được hạn chế đáng kể. Điều đó khẳng định vai trò của học viên không chỉ là "tự bảo vệ mình" mà còn góp phần bảo vệ môi trường tư tưởng chung.
Từ "đối tượng tác động" đến "lực lượng kiến tạo" trên không gian mạng
Một điểm cần nhấn mạnh là sự chuyển hóa vai trò của học viên từ vị thế bị động sang chủ động. Nếu trước đây, học viên chủ yếu được nhìn nhận như đối tượng cần được bảo vệ trước các tác động tiêu cực, thì trong kỷ nguyên số, họ cần được xác định là lực lượng tham gia kiến tạo môi trường thông tin lành mạnh. Sự chuyển hóa này không chỉ mang ý nghĩa về mặt nhận thức mà còn là yêu cầu về hành động. Học viên không chỉ cần tránh bị tác động tiêu cực, mà còn phải góp phần làm giảm các tác động đó đối với người khác. Đây chính là biểu hiện cụ thể của việc kết hợp giữa "xây" và "chống" trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Để học viên thực sự phát huy được vai trò như một chủ thể nhận thức, lan tỏa và đấu tranh trên không gian mạng, không thể chỉ dừng lại ở yêu cầu hay kỳ vọng, mà cần có một hệ thống giải pháp đồng bộ, vừa mang tính chiến lược, vừa cụ thể, thiết thực. Việc xây dựng những giải pháp phù hợp không chỉ nhằm nâng cao năng lực cá nhân mà còn góp phần tạo lập một "thế trận tư tưởng" vững chắc trong môi trường số.
2.4. Giải pháp phát huy vai trò học viên quân đội trên "mặt trận không tiếng súng" trong kỷ nguyên số.
Để phát huy tốt vai trò của học viên quân đội trên "mặt trận không tiếng súng" trong kỷ nguyên số, đòi hỏi phải có những giải pháp đồng bộ, kết hợp chặt chẽ giữa yếu tố tổ chức và yếu tố con người. Các giải pháp này cần hướng tới mục tiêu kép: vừa nâng cao "sức đề kháng" trước thông tin xấu độc, vừa tăng cường "năng lực kiến tạo" môi trường thông tin tích cực; đó là:
Thứ nhất, xây dựng nền tảng năng lực và kiến tạo môi trường thông tin lành mạnh
Đây là giải pháp quan trọng, quyết định đến chất lượng, hiệu quả đấu tranh trong kỷ nguyên số; việc xây dựng nền tảng năng lực, cần tiếp tục đổi mới nội dung, chương trình giáo dục - đào tạo trong các học viện, trường sĩ quan theo hướng tích hợp chặt chẽ giữa giáo dục lý luận chính trị với trang bị năng lực số. Trong điều kiện không gian mạng trở thành một mặt trận, năng lực sử dụng công nghệ, phân tích thông tin và phản biện xã hội phải được coi là một bộ phận cấu thành của năng lực chính trị. Việc giảng dạy không chỉ dừng ở truyền thụ kiến thức mà cần chuyển mạnh sang phát triển năng lực thực tiễn, chú trọng khả năng nhận diện các thủ đoạn xuyên tạc, kỹ năng kiểm chứng nguồn tin và phương pháp phản biện có cơ sở lý luận. Đây chính là "bộ lọc" vững chắc để học viên có thể chủ động tham gia đấu tranh trên không gian mạng một cách hiệu quả.
Song song với việc trang bị nền tảng cho chủ thể, việc kiến tạo một môi trường thông tin chính thống, lành mạnh trong các nhà trường quân đội là điều kiện tiên quyết để học viên có không gian thực hành và phát huy vai trò. Môi trường này không chỉ giới hạn trong hệ thống tài liệu học tập mà còn phải mở rộng sang các nền tảng số, nơi học viên thường xuyên tương tác. Đặc biệt, cần phát huy tối đa vai trò của tổ chức Đoàn Thanh niên và đội ngũ cán bộ quản lý, chỉ huy cơ sở trong việc tạo lập các "sân chơi số" an toàn, bổ ích. Chủ động thiết lập, vận hành hiệu quả các trang, nhóm, fanpage chính thống của đơn vị; đồng thời bồi dưỡng lực lượng hạt nhân nòng cốt (Lực lượng 47) ngay trong đội ngũ học viên. Việc cung cấp kịp thời, đầy đủ các thông tin chính thống qua các kênh này sẽ tạo ra "nguồn chuẩn" để định hướng nhận thức, thực hiện sinh động phương châm "lấy cái đẹp dẹp cái xấu". Đồng thời, tăng cường sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng trong công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng trên không gian mạng. Sự phối hợp này cần được thực hiện theo hướng liên thông kết nối đồng bộ, kết hợp chặt chẽ giữa công tác tuyên truyền, giáo dục với các biện pháp kỹ thuật, công nghệ nhằm phát hiện và xử lý kịp thời các thông tin xấu độc, qua đó bảo vệ an toàn cho hệ sinh thái thông tin của nhà trường.
Thứ hai, phát triển năng lực chủ thể của học viên
Bên cạnh các giải pháp mang tính tổ chức, yếu tố quyết định vẫn nằm ở bản thân mỗi học viên. Việc phát huy vai trò chủ thể đòi hỏi học viên phải không ngừng rèn luyện và hoàn thiện hệ thống năng lực toàn diện, phù hợp với yêu cầu của "mặt trận không tiếng súng". Trước hết là năng lực nhận diện thông tin: Trong bối cảnh thông tin đa chiều, học viên cần có khả năng phân biệt giữa thông tin chính thống và thông tin sai lệch, nhận diện các dấu hiệu của tin giả, tin xuyên tạc, cũng như hiểu được mục đích ẩn sau mỗi nội dung. Đây là "tuyến phòng thủ đầu tiên" giúp học viên không bị cuốn theo dòng thông tin lệch lạc. Năng lực phản biện: Không chỉ dừng ở việc "không tin", học viên cần có khả năng phân tích, lập luận và đưa ra quan điểm có cơ sở để làm rõ bản chất vấn đề. Phản biện trong không gian mạng đòi hỏi sự kết hợp giữa kiến thức lý luận, hiểu biết thực tiễn và kỹ năng diễn đạt phù hợp với đặc thù của môi trường số. Cùng với đó là khả năng tạo lập và lan tỏa nội dung tích cực: Trong điều kiện thông tin cạnh tranh gay gắt, việc chỉ "phản bác" là chưa đủ, mà cần chủ động xây dựng những nội dung có giá trị, góp phần định hướng nhận thức xã hội. Đây chính là biểu hiện cụ thể của việc chuyển từ "phòng thủ" sang "chủ động tấn công" trên mặt trận tư tưởng. Cuối cùng là giữ vững kỷ luật phát ngôn và chuẩn mực ứng xử trên không gian mạng cũng là yêu cầu không thể thiếu. Mỗi hành vi, mỗi phát ngôn của học viên không chỉ phản ánh cá nhân mà còn gắn với hình ảnh của quân đội. Do đó, sự thận trọng, chuẩn mực và nhất quán trong hành vi trên không gian mạng chính là một hình thức bảo vệ uy tín và nền tảng tư tưởng của Đảng.
Thứ ba, Kết hợp "xây" và "chống": tạo lập thế trận tư tưởng vững chắc trên không gian mạng
Một nguyên tắc xuyên suốt trong các giải pháp là phải kết hợp chặt chẽ giữa "xây" và "chống". Nếu chỉ tập trung vào đấu tranh phản bác mà thiếu đi việc xây dựng nội dung tích cực, thì sẽ khó tạo được sức lan tỏa bền vững. Ngược lại, nếu chỉ "xây" mà không "chống", thì các thông tin sai lệch vẫn có thể tồn tại và gây tác động tiêu cực. Do đó, cần hình thành một "thế trận tư tưởng" trên không gian mạng, trong đó học viên quân đội là một bộ phận tích cực tham gia. Thế trận này không phải là một cấu trúc cứng nhắc, mà là sự kết nối linh hoạt giữa các chủ thể, các kênh thông tin và các phương thức tác động, nhằm tạo ra một môi trường mà ở đó, thông tin đúng đắn được lan tỏa mạnh mẽ, còn thông tin sai lệch bị hạn chế và từng bước bị loại bỏ. Như vậy, việc phát huy vai trò của học viên quân đội trên không gian mạng không chỉ là yêu cầu trước mắt mà còn là nhiệm vụ có ý nghĩa chiến lược lâu dài. Khi mỗi học viên thực sự trở thành một "chủ thể nhận thức đúng, hành động đúng và lan tỏa đúng", thì "mặt trận không tiếng súng" sẽ không còn là thách thức thuần túy, mà trở thành không gian để khẳng định bản lĩnh, trí tuệ và sức mạnh của nền tảng tư tưởng của Đảng trong kỷ nguyên số.
3. Kết luận
Trong kỷ nguyên số, "mặt trận không tiếng súng" đã xóa nhòa ranh giới giữa thật, giả, tác động sâu sắc đến nhận thức và niềm tin xã hội. Ở đó, những thách thức không chỉ đến từ bên ngoài, mà còn hiện hữu ngay trong cách mỗi cá nhân tiếp nhận, xử lý và lan tỏa thông tin. Học viên các học viện, trường sĩ quan quân đội là lực lượng trực tiếp tham gia, với tư cách vừa là chủ thể nhận thức, vừa là chủ thể lan tỏa, đồng thời là chủ thể đấu tranh bảo vệ trận địa tư tưởng. Khi học viên quân đội nhận thức đúng sẽ hình thành "sức đề kháng" về tư duy, "bản lĩnh" về lập trường và "năng lực" trong hành động và ngược lại, nhận thức sai sẽ kéo theo tư duy lệch lạc, lập trường dao động và hành động không chuẩn xác. Có thể khẳng định, "mặt trận không tiếng súng" không chỉ là thách thức, mà còn là phép thử đối với bản lĩnh, trí tuệ và trách nhiệm của mỗi học viên quân đội. Khi mỗi học viên thực sự trở thành một "điểm tựa tư tưởng vững chắc" trên không gian mạng, thì đó không chỉ là sự trưởng thành của cá nhân, mà còn là sự củng cố sức mạnh nội sinh của nền tảng tư tưởng của Đảng trong kỷ nguyên phát triển mới.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Bộ Chính trị (2018), Nghị quyết Về tăng cường bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trong tình hình mới, số 35-NQ/TW, ngày 22/10/2018,Hà Nội.
2. Bộ Chính trị (2024), Kết luận về tiếp tục thực hiện Nghị quyết số 35-NQ/TW, ngày 22/10/2018 của Bộ Chính trị khóa XII về "Tăng cường bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trong tình hình mới, số 89-KL/TW, ngày 25/7/2024, Hà Nội.
3. Đảng Cộng sản Việt Nam (2021), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, tập I, II, Hà Nội.
[1] Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, tập I, tr.390
[2] Tài liệu các Văn kiên Đại hội đại biểu Đảng bộ Quân đội lần thứ XII, nhiệm kỳ 2025 - 2030, tr.50
Thượng tá Tống Minh Lương - Giảng viên,
Khoa CTĐ, CTCT, Trường Sĩ quan Lục quân 1