Mặt trận Tổ quốc Việt Nam - thiết chế giữ nhịp lòng dân
Điều 9 Hiến pháp sửa đổi, bổ sung năm 2025 không chỉ xác lập vị trí của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam như một tổ chức liên minh chính trị, mà đặt Mặt trận vào một vị thế đặc biệt - cơ sở chính trị của chính quyền nhân dân, nơi hội tụ, đại diện và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của Nhân dân. Luật Mặt trận Tổ quốc Việt Nam năm 2025 tiếp tục khẳng định vai trò tập hợp mọi tầng lớp xã hội, không phân biệt thành phần, tín ngưỡng hay quá khứ, để kết nối thành sức mạnh đại đoàn kết dân tộc.
Nhưng sức mạnh của Mặt trận không nằm ở câu chữ trên quy định, mà ở cách Mặt trận tồn tại, bám rễ trong đời sống xã hội. Không phải là một thiết chế quyền lực theo nghĩa hành chính, Mặt trận hiện diện như một thực thể xã hội có độ thẩm thấu sâu rộng như một "mạch ngầm" bền bỉ len vào từng khu dân cư, từng cộng đồng, từng nhịp sống thường nhật. Ở đó, người dân không nhìn thấy một cơ quan quản lý, mà cảm nhận một điểm tựa gần gũi, tin cậy, có thể sẻ chia và đồng hành.
Vì Mặt trận Tổ quốc là thiết chế sinh trong lòng Nhân dân, ở trong vòng tay Nhân dân, gắn kết trong vòng tròn kết nối với Nhân dân nên có thể thấu hiểu tâm tư nguyện vọng, phát hiện những vấn đề tư tưởng trong quần chúng còn mới manh nha, cảm nhận độ vênh chính sách khi còn thai nghén trong dự thảo. Trong bối cảnh triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, khi một tầng nấc hành chính không còn, vai trò này càng trở nên nổi bật. Mặt trận không phải là phương án thay thế cấp trung gian đã mất, mà là thiết chế có khả năng lấp đầy khoảng trống kết nối xã hội bằng chính bản chất vốn có của mình: gắn bó, thấu hiểu và dẫn dắt. Mặt trận không đứng trên Nhân dân để quản lý, mà đứng trong Nhân dân để đồng hành và dẫn dắt.
"Nhạc trưởng" của bài ca đồng thuận
Nếu chỉ nhìn Mặt trận như một "cầu nối" giữa Đảng, Nhà nước với Nhân dân, thì đó mới chỉ là một phần của vai trò trong bối cảnh mới. Trong mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, Mặt trận phải đảm nhận sứ mệnh nhạc trưởng của dàn đồng ca đồng thuận, chủ thể điều hòa mối quan hệ giữa chính sách và đời sống. Khoảng cách lớn nhất không phải là từ văn bản đến triển khai, mà là từ ý chí của chủ thể quản lý, cơ quan có thẩm quyền đến sự tiếp nhận xã hội. Một chính sách có thể hợp pháp, hợp lý về nội dung chặt chẽ về quy trình, nhưng nếu không "chạm" được vào đời sống, vẫn có thể trở nên lạc nhịp. Và chính ở khoảng giao thoa đó, vai trò của Mặt trận trở nên không thể thay thế.
Với mạng lưới bám sát cơ sở, Mặt trận chuyển tải chủ trương bằng chính ngôn ngữ Nhân dân, huy động Nhân dân kề vai đồng hành cùng Đảng, Nhà nước để chủ trương thấm vào đời sống thực tiễn. Đồng thời, Ban Công tác Mặt trận ở khu dân cư, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam ở các xã, phường, đặc khu đóng vai trò là trạm thu - phát những thanh âm từ đời sống, chắt lọc thành những dữ liệu tham khảo quý cho quá trình hoạch định chính sách.
Không dừng lại ở đó, Mặt trận còn là "bộ giảm xóc" chính quyền. Khi chính sách đi nhanh hơn, va chạm giữa quy định và thực tiễn là điều khó tránh khỏi. Thông qua đối thoại, hòa giải, vận động và thuyết phục, Mặt trận giúp chuyển hóa xung đột từ trạng thái đối đầu sang đối thoại, từ bức xúc sang đồng thuận.
Và có thể khẳng định rằng, trong bối cảnh hiện nay, Mặt trận là chủ thể kiến tạo đồng thuận xã hội. BởiTrong kỷ nguyên thông tin, khi dư luận có thể lan nhanh như dòng chảy không kiểm soát, đồng thuận không còn là hệ quả tự nhiên, mà là kết quả của sự dẫn dắt có chủ đích. Mặt trận, với uy tín xã hội và khả năng tập hợp, có thể định hướng, dẫn dắt dư luận, tạo dựng niềm tin và lan tỏa những giá trị tích cực để bài ca đồng thuận vang lên, tạo xung lực phát triển địa phương, đất nước trong giai đoạn mới.
Chính vì vậy, trong mô hình chính quyền 2 cấp, Mặt trận chính giữ vai trò như "van điều tiết". Nếu chính quyền là nơi ban hành và tổ chức thực thi chính sách, thì Mặt trận là nơi chính sách được "soi chiếu" qua lăng kính đời sống, được kiểm nghiệm bằng thực tiễn và được củng cố bằng sự đồng thuận. Mặt trận không chỉ nối hai bờ Đảng, Nhà nước với nhân dân Nhân dân, mà giữ nhịp để dòng chảy giữa hai bờ ấy không bao giờ trở thành khoảng cách.
Từ giữ nhịp kết nối đến dẫn dắt đến yêu cầu khơi thông dòng chảy xã hội
Dẫn dắt ở đây không phải là áp đặt, mà là khơi mở, không phải là điều khiển, mà là tạo ra những không gian đối thoại để dư luận tự tìm được điểm cân bằng. Rõ ràng, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam bằng uy tín xã hội và mối liên hệ mật thiết với Nhân dân, có thể thông qua quá đối thoại biến khác biệt thành sự gắn kết, biến những bức xúc thành đồng thuận, biến những va chạm thành cơ hội điều chỉnh.
Nếu chính quyền là nơi chính sách được ban hành và thực thi, thì Mặt trận là lăng kính soi chiếu chính sách để cái đúng được khẳng định, cái chưa trúng được nhận diện, cái lệch lạc được điều chỉnh kịp thời. Trong mối quan hệ ấy, Mặt trận không đứng ngoài để quan sát, cũng không đứng trên để điều khiển, mà trở thành "trục xoay" giữ cho toàn bộ hệ thống không lệch nhịp, để mạch nguồn lòng dân không chảy ngược dòng. Khi người dân soi thấy mình trong chính sách, nhận thức rõ mình ở trong vòng tròn kết nố, họ sẽ đem hết tinh thần và lực lượng, góp công góp sức vì sự phát triển của địa phương, vì sự phồn vinh của đất nước.
Tinh thần Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng không chỉ dừng ở lời hiệu triệu nêu cao tinh đại đoàn kết, mà mở ra một yêu cầu cao hơn là thổi bùng thành năng lượng đỏ để phát triển xanh. Mặt trận chính là chủ thể kết nối, thực hiện sự chuyển hóa ấy từ niềm tin thành hành động, từ khát vọng thành sức mạnh phát triển. Và trong giai đoạn hiện nay, Mặt trận không chỉ khơi thông nguồn lực xã hội, mà đánh thức sức dân vì một Việt Nam vươn mình.
Có thể khẳng định rằng, một cuộc cách mạng tinh gọn bộ máy kết quả không chỉ được đong đếm bởi bao nhiêu đầu mối quản lý được tinh gọn, bao nhiêu biên chế được cắt giảm, bao nhiêu quy trình được rút ngắn, bao nhiêu vùng xám trách nhiệm bị xoá bỏ mà điều quan trọng hơn cả là nhịp cầu nối ý Đảng lòng dân được giữ vững. Sợi dây của khối đại đoàn kết toàn dân tộc phải được giữ vững, những khoảng trống khi vẽ lại sơ đồ tổ chức bộ máy phải được lấp đầy thì kết quả của cuộc cách mạng tinh gọn bộ máy mới trọn vẹn ý nghĩa. Và trong bối cảnh mới, vai trò của Mặt trận được định hình rõ nét hơn bao giờ hết: "giữ nhịp" chiếc cầu nối Đảng, Nhà nước và Nhân dân không đứt gãy;" dẫn nhịp" để lòng dân không không chệch hướng; và "hội nhịp" để tạo nên sức mạnh đồng thuận vượt qua con sóng to của thời đại.
Trương Thị Điệp
Phó Trưởng khoa Nhà nước và Pháp luật, Trường Chính trị TP. Đà Nẵng