Mô hình sáng tạo "5T" của thanh niên Quân đội trong đối ngoại quốc phòng là mô hình phát triển năng lực toàn diện của thanh niên thông qua năm thành tố Tri thức, Tự tin, Thực hành, Truyền thông và Tiên phong, nhằm phát huy vai trò của thanh niên trong thực hiện nhiệm vụ đối ngoại quốc phòng, đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế và xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam hiện đại trong thời kỳ mới. Mô hình hướng tới phát huy vai trò thanh niên bằng cách hình thành năng lực cần thiết cho nhiệm vụ đối ngoại quốc phòng.
Thứ nhất, Tri thức – nền tảng nhận thức và năng lực chuyên môn. Tri thức tạo cơ sở để thanh niên nhận thức và thực hiện đúng nhiệm vụ đối ngoại quốc phòng. Nội dung gồm đường lối đối ngoại của Đảng, chính sách quốc phòng của Nhà nước, nguyên tắc đối ngoại quốc phòng; kiến thức về quan hệ và luật pháp quốc tế, ngoại giao quân sự, hợp tác quốc phòng; hiểu biết văn hóa, chuẩn mực ứng xử, ngoại ngữ, chuyên môn và năng lực số. Trọng tâm không chỉ là tích lũy mà còn là khả năng lựa chọn, hệ thống hóa và vận dụng kiến thức phù hợp với nhiệm vụ, đối tượng, tình huống. Giáo dục, bồi dưỡng cần gắn thực tế, cập nhật kiến thức mới, đồng thời bảo đảm nguyên tắc và yêu cầu bảo mật.
Thứ hai, Tự tin – bản lĩnh hội nhập và năng lực đại diện hình ảnh Quân đội. Tự tin là sự thống nhất giữa bản lĩnh chính trị, niềm tin vào đường lối đối ngoại của Đảng, khả năng làm chủ tri thức và kỹ năng ứng xử quốc tế. Thành tố này thể hiện ở giao tiếp, thuyết trình, trao đổi học thuật, làm việc nhóm, thích ứng đa văn hóa và xử lý tình huống đúng chức trách. Khi tham gia đối ngoại, thanh niên góp phần thể hiện hình ảnh đơn vị và Quân đội; vì vậy, tự tin phải đi đôi với khiêm tốn, kỷ luật, chuẩn mực và tôn trọng khác biệt văn hóa. Chủ động giao tiếp không có nghĩa là tùy tiện phát ngôn; linh hoạt ứng xử phải gắn với nguyên tắc và lợi ích quốc gia, dân tộc. Tự tin giúp chuyển tri thức thành bản lĩnh, hành động và năng lực xây dựng lòng tin.
Thứ ba, Thực hành – cầu nối giữa kiến thức, bản lĩnh và hiệu quả thực tiễn. Thực hành là quá trình vận dụng tri thức, kỹ năng và bản lĩnh vào hoạt động đối ngoại quốc phòng, qua đó kiểm nghiệm kết quả giáo dục và chuyển kiến thức thành khả năng thực hiện nhiệm vụ. Nội dung có thể gồm giao lưu hữu nghị quốc phòng biên giới, giao lưu sĩ quan trẻ, hợp tác quốc phòng, diễn đàn quốc tế, nghiên cứu khoa học, hợp tác đào tạo, gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc; đồng thời tổ chức mô phỏng hội nghị, luyện ngoại ngữ và xử lý tình huống. Mỗi hoạt động cần có mục tiêu, nội dung, tiêu chí đánh giá và khâu rút kinh nghiệm để xác định ưu điểm, hạn chế, yêu cầu rèn luyện tiếp theo. Nhờ đó, thanh niên tích lũy kinh nghiệm, nâng cao khả năng phối hợp và xử lý nhiệm vụ quốc tế.
Thứ tư, Truyền thông – phương thức lan tỏa hình ảnh và phát huy sức mạnh mềm của Quân đội. Trong môi trường truyền thông số, hoạt động đối ngoại quốc phòng được lan tỏa cả trên các phương tiện truyền thông và không gian mạng. Năng lực Truyền thông bao gồm lựa chọn thông tin, xây dựng thông điệp, biên tập nội dung và sử dụng hình ảnh, video, nền tảng số để giới thiệu chính xác, phù hợp về hoạt động, giá trị và truyền thống Quân đội nhân dân Việt Nam. Thanh niên có thể phát huy lợi thế công nghệ để lan tỏa hình ảnh "Bộ đội Cụ Hồ" và tinh thần hòa bình, hữu nghị, hợp tác. Đồng thời, cần nhận diện, phản bác thông tin sai lệch về đường lối đối ngoại, chính sách quốc phòng; mọi hoạt động phải tuân thủ pháp luật, kỷ luật phát ngôn và quy định bảo vệ bí mật nhà nước. Truyền thông vì thế vừa là kỹ năng lan tỏa thông tin, vừa góp phần xây dựng lòng tin và phát huy sức mạnh mềm của Quân đội.
Thứ năm, Tiên phong – động lực đổi mới sáng tạo và nâng cao hiệu quả thực hiện nhiệm vụ. Tiên phong thể hiện tinh thần chủ động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm theo chức trách; đi đầu trong học tập, nghiên cứu, ứng dụng công nghệ và đề xuất cách làm mới. Biểu hiện cụ thể gồm sáng kiến nâng cao chất lượng bồi dưỡng ngoại ngữ, câu lạc bộ nghiên cứu quan hệ quốc tế, hoạt động mô phỏng đối ngoại, ứng dụng công nghệ số và sản phẩm nghiên cứu phù hợp với từng đơn vị. Tuy nhiên, đổi mới phải tuân thủ kỷ luật, nguyên tắc, thẩm quyền và yêu cầu an ninh, an toàn thông tin. Được định hướng đúng, tinh thần Tiên phong thúc đẩy thanh niên tự học, tự rèn luyện, bổ sung tri thức và nhân rộng cách làm hiệu quả.
Tính mới của Mô hình sáng tạo "5T" thể hiện trên một số phương diện chủ yếu. Đó là, chuyển trọng tâm từ tổ chức hoạt động sang phát triển năng lực. Thay vì chủ yếu đếm số hoạt động, lượt đoàn viên và kết quả thi đua, mô hình "5T" chú trọng sự hình thành và khả năng vận dụng năng lực trong nhiệm vụ đối ngoại quốc phòng. Hoạt động trở thành môi trường giáo dục, rèn luyện, kiểm nghiệm năng lực và gắn công tác Đoàn với nhiệm vụ chính trị. Tích hợp các nhóm năng lực trong cấu trúc thống nhất. Tri thức tạo nền tảng; Tự tin hình thành bản lĩnh; Thực hành chuyển kiến thức thành hành động; Truyền thông lan tỏa kết quả; Tiên phong thúc đẩy sáng kiến. Cấu trúc này hạn chế tình trạng bồi dưỡng phân tán, chỉ tập trung vào một vài kỹ năng riêng lẻ. Mặt khác, gắn giáo dục, rèn luyện với thực tiễn; hoạt động thực tế giúp kiểm nghiệm năng lực; giao lưu và hợp tác hoàn thiện kỹ năng; truyền thông lan tỏa kết quả; kinh nghiệm mới thúc đẩy tự học và đổi mới. Quá trình phát triển năng lực vì thế liên tục, gắn với nhiệm vụ cụ thể. Đồng thời, kết hợp hội nhập quốc tế với chuyển đổi số. Mô hình chú trọng truyền thông số, khai thác công nghệ và đề xuất sáng kiến bên cạnh bản lĩnh chính trị, kiến thức quốc phòng và kỹ năng giao tiếp; qua đó đáp ứng sự biến đổi nhanh của môi trường hợp tác quốc tế. Tạo cơ sở đánh giá và nhân rộng. Năm thành tố có thể cụ thể hóa thành tiêu chí về nhận thức, trách nhiệm, tổ chức thực hiện và kết quả phát triển năng lực. Đánh giá cần kết hợp định lượng, định tính, xem xét tiến bộ về kiến thức, bản lĩnh, kỹ năng, hiệu quả truyền thông và giá trị sáng kiến; từ đó điều chỉnh nội dung bồi dưỡng và lựa chọn cách làm để nhân rộng.
Như vậy, giá trị cốt lõi của Mô hình sáng tạo "5T" không chỉ nằm ở tên gọi năm thành tố mà ở cách tổ chức chúng thành một chỉnh thể phát triển năng lực, gắn giáo dục với thực hành, truyền thông, đổi mới sáng tạo và đánh giá kết quả. Đây là cơ sở để tiếp tục hoàn thiện mô hình về lý luận, cụ thể hóa thành quy trình thực hiện và kiểm nghiệm hiệu quả trong các loại hình cơ quan, đơn vị Quân đội. Năm thành tố có quan hệ hữu cơ, bổ sung và thúc đẩy lẫn nhau. Tri thức tạo nền tảng cho Tự tin; Tự tin tạo điều kiện tham gia Thực hành; kết quả thực hành cung cấp chất liệu cho Truyền thông, góp phần quảng bá hình ảnh Quân đội và tăng cường hiểu biết quốc tế, nhưng phải bảo đảm chính xác, bảo mật và kỷ luật phát ngôn. Truyền thông lan tỏa cách làm hiệu quả, khuyến khích thanh niên Tiên phong đổi mới; tinh thần Tiên phong lại thúc đẩy học tập, bổ sung tri thức và hoàn thiện thực hành.
Vận dụng mô hình cần bắt đầu từ mục tiêu phát triển năng lực phù hợp với chức năng, nhiệm vụ từng cơ quan, đơn vị; cụ thể hóa năm thành tố thành nội dung giáo dục, bồi dưỡng, rèn luyện, hoạt động thực hành và tiêu chí đánh giá. Cấp ủy, tổ chức đảng lãnh đạo; người chỉ huy, cơ quan chính trị và tổ chức Đoàn tổ chức thực hiện; các cơ quan chuyên môn, cơ sở đào tạo và lực lượng thực hiện đối ngoại quốc phòng phối hợp bảo đảm điều kiện. Đánh giá cần xem xét sự tiến bộ thực chất và mức đóng góp vào nhiệm vụ, không đồng nhất số lượng hoạt động với chất lượng năng lực. Việc áp dụng phải linh hoạt theo đặc điểm từng đơn vị. Đơn vị trực tiếp làm nhiệm vụ đối ngoại cần chú trọng thực hành chuyên môn và phối hợp quốc tế; học viện, nhà trường cần tăng cường kiến thức nền tảng, ngoại ngữ và mô phỏng; đơn vị có điều kiện truyền thông số cần bồi dưỡng kỹ năng sản xuất nội dung và tuân thủ bảo mật. Vì vậy, hiệu quả mô hình phụ thuộc vào khả năng cụ thể hóa các thành tố thành nội dung, tiêu chí, phương thức phù hợp và thường xuyên điều chỉnh theo yêu cầu thực tiễn. Bên cạnh đó, cần xác định rõ trách nhiệm của từng chủ thể, bố trí nguồn lực phù hợp và duy trì cơ chế sơ kết, tổng kết để kịp thời phát hiện khó khăn. Các tiêu chí đánh giá nên vừa có tính thống nhất để so sánh kết quả, vừa đủ linh hoạt để phản ánh đặc điểm nhiệm vụ và điều kiện thực hiện của từng đơn vị. Việc ghi nhận, biểu dương và nhân rộng điển hình cần dựa trên hiệu quả thực chất, tránh chạy theo thành tích hoặc hình thức.
Như vây, Mô hình sáng tạo "5T" là cách tiếp cận theo hướng phát triển năng lực, góp phần đổi mới việc phát huy vai trò thanh niên Quân đội trong đối ngoại quốc phòng thời kỳ mới. Năm thành tố Tri thức, Tự tin, Thực hành, Truyền thông và Tiên phong tạo sự liên kết giữa giáo dục nhận thức, rèn luyện bản lĩnh, vận dụng kiến thức, lan tỏa giá trị và thúc đẩy đổi mới sáng tạo. Giá trị của mô hình không chỉ nằm ở cấu trúc năm thành tố mà còn ở khả năng định hướng tổ chức hoạt động, đánh giá kết quả và phát triển năng lực thanh niên gắn với nhiệm vụ thực tiễn. Để phát huy hiệu quả, cần cụ thể hóa nội dung, hoàn thiện tiêu chí đánh giá, xác định trách nhiệm của các chủ thể và vận dụng linh hoạt theo đặc điểm từng cơ quan, đơn vị. Qua đó, góp phần xây dựng đội ngũ thanh niên Quân đội có bản lĩnh chính trị vững vàng, năng lực hội nhập, tinh thần trách nhiệm và khả năng đổi mới sáng tạo, đáp ứng yêu cầu đối ngoại quốc phòng trong tình hình mới.
Thiếu tá Nguyễn Chí Giáp, Đại uý Nguyễn Xuân Thế, Đại uý Vương Đức Thịnh
Hệ 2, Học viện Chính trị
TÀI LIỆU THAM KHẢO:
1. Bộ Quốc phòng (2019), Quốc phòng Việt Nam 2019, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.
2. Bộ Chính trị (2025), Nghị quyết số 59-NQ/TW ngày 24/01/2025 về hội nhập quốc tế trong tình hình mới.
3. Quốc hội (2020), Luật Thanh niên, Luật số 57/2020/QH14 ngày 16/6/2020, Hà Nội.
4. Quốc hội (2025), Luật số 97/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Luật Công đoàn, Luật Thanh niên và Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở, Hà Nội.
5. Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng (2021), Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.
6. Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng (2026), Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.