Thanh niên quân đội là lực lượng đông đảo, có trình độ, bản lĩnh chính trị vững vàng, khả năng thích ứng nhanh với môi trường quốc tế, đóng vai trò xung kích trong thực hiện nhiệm vụ. Đây là lực lượng trực tiếp tham gia các hoạt động đối ngoại như giao lưu quân sự, hợp tác đào tạo, hội nghị quốc tế, diễn tập chung và lực lượng gìn giữ hòa bình. Qua đó, họ góp phần đưa chủ trương đối ngoại quốc phòng vào thực tiễn một cách linh hoạt, hiệu quả. Bên cạnh đó, thanh niên quân đội đóng vai trò quan trọng trong xây dựng, củng cố lòng tin chiến lược giữa Việt Nam với các quốc gia và tổ chức quốc tế. Thông qua giao lưu, hợp tác, lực lượng này góp phần tăng cường hiểu biết, giảm thiểu khác biệt và thúc đẩy quan hệ quốc phòng song phương, đa phương phát triển bền vững. Trong bối cảnh các thách thức an ninh phi truyền thống gia tăng, thanh niên quân đội còn là lực lượng xung kích trong tham gia hợp tác quốc tế về cứu hộ, cứu nạn, ứng phó thiên tai, dịch bệnh, an ninh mạng… Qua đó thể hiện rõ trách nhiệm quốc tế và năng lực hội nhập của Việt Nam, góp phần lan tỏa hình ảnh "Bộ đội Cụ Hồ" trong môi trường quốc tế. Có thể nói, thanh niên quân đội chính là những "đại sứ" trực tiếp thể hiện bản lĩnh chính trị, tác phong chính quy, văn hóa ứng xử, góp phần nâng cao uy tín, vị thế của quân đội và đất nước. Đồng thời, thanh niên quân đội còn là lực lượng quan trọng trong đấu tranh bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong lĩnh vực đối ngoại quốc phòng. Với khả năng tiếp cận thông tin nhanh, họ góp phần phản bác các quan điểm sai trái, bảo vệ lợi ích quốc gia - dân tộc trên các diễn đàn quốc tế. Như vậy, thanh niên quân đội giữ vai trò toàn diện: vừa là lực lượng thực thi, vừa là cầu nối, vừa là chủ thể sáng tạo trong đối ngoại quốc phòng.
Những năm qua, nhận thức rõ vai trò của thanh niên quan đội đối với công tác đối ngoại quốc phòng, các cấp ủy, tổ chức đảng và cán bộ chủ trì đã không ngừng quan tâm, lãnh đạo, chỉ đạo phát huy vai trò của thanh niên quân đội thong qua các chủ trươn, biện pháp lãnh đạo, chỉ đạo tạo cơ sở chính trị vững chắc để triển khai thực hiện. Các nội dung, hình thức, biện pháp phát huy vai trò thanh niên được triển khai tương đối đồng bộ, có nhiều đổi mới, sáng tạo. Thanh niên quân đội được tham gia ngày càng nhiều vào các hoạt động đối ngoại quốc phòng, qua đó trưởng thành rõ rệt về bản lĩnh, trình độ và năng lực hội nhập quốc tế. Hiệu quả tham gia của thanh niên quân đội ngày càng được nâng cao, góp phần củng cố lòng tin chiến lược, mở rộng hợp tác quốc phòng, đồng thời lan tỏa hình ảnh tốt đẹp của quân đội Việt Nam trên trường quốc tế. Tuy vậy, vẫn còn có cấp ủy, tổ chức đảng, cán bộ chủ trì chưa đầy đủ; việc cụ thể hóa chủ trương còn mang tính hình thức, thiếu chiều sâu; một số nội dung, hình thức, biện pháp chậm đổi mới, chưa theo kịp yêu cầu hội nhập quốc tế. Năng lực hội nhập quốc tế của một bộ phận thanh niên còn hạn chế, nhất là về ngoại ngữ, kỹ năng giao tiếp quốc tế. Cơ hội tham gia hoạt động đối ngoại chưa đồng đều giữa các đơn vị, dẫn đến sự chênh lệch về kinh nghiệm thực tiễn. Những hạn chế này đặt ra yêu cầu phải tiếp tục nghiên cứu, tổng kết và rút ra những kinh nghiệm thiết thực nhằm nâng cao hiệu quả phát huy vai trò của thanh niên quân đội trong thời gian tới.
Từ thực tiễn triển khai nhiệm vụ, có thể rút ra một số kinh nghiệm chủ yếu trong phát huy vai trò của thanh niên quân đội trong đối ngoại quốc phòng như sau:
Một là, phải thường xuyên nâng cao nhận thức, trách nhiệm của cấp ủy, tổ chức đảng, cán bộ chủ trì và bản thân thanh niên quân đội về vị trí, vai trò của thanh niên trong đối ngoại quốc phòng. Thực tiễn cho thấy, nơi nào cấp ủy, chỉ huy nhận thức đầy đủ, đúng đắn, toàn diện về vai trò của thanh niên quân đội trong đối ngoại quốc phòng thì ở đó việc lãnh đạo, chỉ đạo được tiến hành đồng bộ, chặt chẽ, có trọng tâm, trọng điểm và đạt hiệu quả thiết thực. Ngược lại, nếu nhận thức chưa đầy đủ, thiếu chiều sâu hoặc mang tính hình thức thì việc tổ chức thực hiện dễ rơi vào tình trạng lúng túng, thiếu định hướng, không phát huy hết tiềm năng của lực lượng thanh niên. Vì vậy, cần xác định rõ việc nâng cao nhận thức là khâu mở đầu, có ý nghĩa quyết định, tạo tiền đề quan trọng bảo đảm cho việc phát huy vai trò của thanh niên quân đội trong đối ngoại quốc phòng được triển khai đúng hướng, hiệu quả và bền vững.
Việc nâng cao nhận thức cần được tiến hành một cách thường xuyên, liên tục, có hệ thống và phù hợp với từng đối tượng thông qua nhiều hình thức phong phú như giáo dục chính trị, tư tưởng; học tập, quán triệt nghị quyết, chỉ thị của Đảng, Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng; tổ chức sinh hoạt chuyên đề, tọa đàm, diễn đàn gắn với nhiệm vụ đối ngoại quốc phòng. Nội dung giáo dục không chỉ dừng lại ở việc truyền đạt kiến thức mà cần chú trọng làm rõ vị trí, vai trò, yêu cầu nhiệm vụ và những vấn đề đặt ra trong thực tiễn, giúp cán bộ, chiến sĩ, nhất là thanh niên quân đội có nhận thức sâu sắc, toàn diện hơn. Đồng thời, cần gắn việc nâng cao nhận thức với việc cụ thể hóa thành hành động trong thực tiễn công tác, nhiệm vụ của từng cơ quan, đơn vị.
Bên cạnh đó, cần đặc biệt chú trọng làm cho thanh niên quân đội nhận thức rõ trách nhiệm, vai trò của bản thân trong thực hiện nhiệm vụ đối ngoại quốc phòng, từ đó hình thành động cơ đúng đắn, ý chí phấn đấu vươn lên và tinh thần chủ động, tích cực tham gia các hoạt động đối ngoại. Khi nhận thức được nâng lên, thanh niên sẽ có thái độ tích cực hơn trong học tập, rèn luyện, tự giác nâng cao trình độ ngoại ngữ, kiến thức quốc tế và kỹ năng đối ngoại, góp phần nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động đối ngoại quốc phòng trong tình hình mới.
Hai là, phải tăng cường sự lãnh đạo, chỉ đạo chặt chẽ, đồng bộ của các chủ thể, đồng thời phát huy vai trò của các tổ chức và lực lượng trong toàn quân. Kinh nghiệm thực tiễn cho thấy, việc phát huy vai trò của thanh niên quân đội trong đối ngoại quốc phòng chỉ đạt hiệu quả cao khi có sự lãnh đạo, chỉ đạo thống nhất, xuyên suốt của cấp ủy, tổ chức đảng và sự vào cuộc tích cực, đồng bộ của các cơ quan, đơn vị, lực lượng liên quan. Ở những nơi cấp ủy, chỉ huy quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo thường xuyên, có định hướng rõ ràng, phân công cụ thể thì hoạt động phát huy vai trò thanh niên được triển khai nền nếp, có chiều sâu và đạt kết quả thiết thực. Ngược lại, nếu thiếu sự lãnh đạo chặt chẽ hoặc phối hợp không đồng bộ thì hiệu quả sẽ bị hạn chế, thậm chí dẫn đến chồng chéo, lúng túng trong tổ chức thực hiện. Do đó, cần cụ thể hóa kịp thời, đầy đủ các nghị quyết, chỉ thị của Đảng, Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng về đối ngoại quốc phòng và công tác thanh niên thành các chương trình, kế hoạch hành động sát với đặc điểm, nhiệm vụ của từng cơ quan, đơn vị. Trong đó, phải xác định rõ mục tiêu, nội dung, chỉ tiêu, tiến độ thực hiện; đồng thời phân công trách nhiệm cụ thể cho từng tổ chức, cá nhân, bảo đảm rõ người, rõ việc, rõ kết quả. Việc lãnh đạo, chỉ đạo cần được tiến hành thường xuyên, liên tục, tránh tình trạng làm theo phong trào hoặc chỉ tập trung vào những thời điểm nhất định.
Bên cạnh đó, cần phát huy tốt vai trò của cơ quan chính trị và tổ chức Đoàn Thanh niên trong tham mưu, hướng dẫn và tổ chức thực hiện. Cơ quan chính trị các cấp phải chủ động nghiên cứu, đề xuất các giải pháp phù hợp; hướng dẫn, kiểm tra, đôn đốc việc triển khai thực hiện. Tổ chức Đoàn Thanh niên cần phát huy vai trò xung kích, sáng tạo trong tổ chức các hoạt động, tạo môi trường thuận lợi để thanh niên rèn luyện và phát huy năng lực. Đồng thời, phải tăng cường công tác kiểm tra, giám sát, sơ kết, tổng kết để kịp thời phát hiện những hạn chế, bất cập, rút kinh nghiệm và điều chỉnh cho phù hợp với yêu cầu thực tiễn. Mặt khác, cần chú trọng xây dựng và duy trì cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa các lực lượng trong và ngoài quân đội, bảo đảm sự liên kết đồng bộ trong quá trình tổ chức thực hiện. Sự phối hợp hiệu quả không chỉ giúp tận dụng tốt các nguồn lực mà còn tạo điều kiện mở rộng môi trường hoạt động, nâng cao chất lượng và hiệu quả phát huy vai trò của thanh niên quân đội. Chính sự lãnh đạo thống nhất và phối hợp đồng bộ đó sẽ tạo nên sức mạnh tổng hợp, góp phần thực hiện thắng lợi nhiệm vụ đối ngoại quốc phòng trong tình hình mới.
Ba là, phải không ngừng đổi mới nội dung, đa dạng hóa hình thức, biện pháp phát huy vai trò của thanh niên quân đội gắn với yêu cầu nhiệm vụ và đặc điểm từng đơn vị. Thực tiễn cho thấy, nơi nào xác định đúng, trúng nội dung, lựa chọn hình thức phù hợp và vận dụng biện pháp linh hoạt, sáng tạo thì ở đó thanh niên quân đội phát huy vai trò rõ nét, hiệu quả và bền vững hơn. Ngược lại, nếu nội dung còn chung chung, hình thức đơn điệu, biện pháp thiếu sáng tạo thì hoạt động dễ mang tính hình thức, kém hấp dẫn, khó thu hút sự tham gia tích cực của thanh niên. Vì vậy, đổi mới nội dung, hình thức, biện pháp không chỉ là yêu cầu khách quan mà còn là yếu tố có ý nghĩa quyết định đến chất lượng phát huy vai trò của lực lượng này. Trên cơ sở đó, cần chú trọng đổi mới nội dung theo hướng toàn diện, thiết thực, bám sát nhiệm vụ đối ngoại quốc phòng trong từng giai đoạn, từng lĩnh vực và từng đơn vị cụ thể. Nội dung phải phản ánh đúng yêu cầu thực tiễn, gắn với nhiệm vụ chính trị trung tâm, đồng thời phù hợp với trình độ, đặc điểm tâm lý của thanh niên quân đội. Cùng với đó, cần đa dạng hóa các hình thức tổ chức như diễn đàn, tọa đàm, hội thi, giao lưu quốc tế, mô hình câu lạc bộ chuyên môn, hoạt động trải nghiệm thực tiễn… nhằm tạo sự phong phú, sinh động và tăng tính hấp dẫn, lôi cuốn thanh niên tham gia.
Đặc biệt, cần gắn chặt giữa giáo dục lý luận với thực hành, giữa bồi dưỡng kiến thức với rèn luyện kỹ năng, bảo đảm cho thanh niên không chỉ "biết" mà còn "làm được" trong môi trường đối ngoại quốc phòng. Cần tăng cường tổ chức các hoạt động mô phỏng tình huống, diễn tập, thực hành giao tiếp, xử lý tình huống quốc tế để nâng cao năng lực thực tiễn. Đồng thời, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong giáo dục, tuyên truyền và tổ chức hoạt động; khai thác hiệu quả các nền tảng số, môi trường trực tuyến để mở rộng không gian học tập và giao lưu.
Việc tạo dựng môi trường hoạt động phong phú, đa dạng, gắn với thực tiễn sẽ giúp thanh niên quân đội có điều kiện rèn luyện toàn diện, tích lũy kinh nghiệm, nâng cao bản lĩnh, sự tự tin và khả năng thích ứng trong môi trường quốc tế. Qua đó, góp phần phát huy tốt tiềm năng, thế mạnh của thanh niên quân đội trong thực hiện nhiệm vụ đối ngoại quốc phòng trong tình hình mới.
Bốn là, phải chú trọng xây dựng đội ngũ thanh niên quân đội có bản lĩnh chính trị vững vàng, trình độ toàn diện, đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế và tạo điều kiện thuận lợi để thanh niên phát huy vai trò. Thanh niên quân đội là chủ thể trực tiếp thực hiện nhiệm vụ đối ngoại quốc phòng, vì vậy việc xây dựng lực lượng này có ý nghĩa quyết định đến chất lượng và hiệu quả phát huy vai trò trong thực tiễn. Thực tiễn cho thấy, nơi nào quan tâm đúng mức đến công tác đào tạo, bồi dưỡng và sử dụng thanh niên thì ở đó lực lượng này phát triển toàn diện, có khả năng thích ứng tốt với môi trường quốc tế và hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao. Do đó, cần đặc biệt chú trọng nâng cao chất lượng đào tạo, bồi dưỡng thanh niên quân đội theo hướng toàn diện cả về chính trị, chuyên môn và kỹ năng. Trọng tâm là nâng cao trình độ ngoại ngữ, kiến thức về quan hệ quốc tế, pháp luật quốc tế, kỹ năng giao tiếp, xử lý tình huống và khả năng làm việc trong môi trường đa phương, đa văn hóa. Đồng thời, phải tăng cường giáo dục, rèn luyện bản lĩnh chính trị vững vàng, lập trường kiên định, phẩm chất đạo đức trong sáng và tác phong quân nhân chính quy, kỷ luật, chuyên nghiệp. Đây là những yếu tố cốt lõi giúp thanh niên quân đội vừa hội nhập tốt, vừa giữ vững nguyên tắc, bảo vệ lợi ích quốc gia - dân tộc trong mọi tình huống.
Bên cạnh công tác đào tạo, bồi dưỡng, cần đặc biệt quan tâm tạo lập môi trường và điều kiện thuận lợi để thanh niên quân đội phát huy vai trò. Cần xây dựng cơ chế, chính sách phù hợp nhằm khuyến khích, tạo động lực cho thanh niên tham gia các hoạt động đối ngoại quốc phòng; mở rộng cơ hội để họ được trực tiếp tham gia các chương trình giao lưu quốc tế, hội nghị, hội thảo, diễn tập, hợp tác đào tạo và lực lượng gìn giữ hòa bình. Việc được rèn luyện trong thực tiễn sẽ giúp thanh niên trưởng thành nhanh chóng, tích lũy kinh nghiệm và nâng cao năng lực thực hành. Đồng thời, cần gắn chặt chẽ giữa đào tạo, sử dụng và phát triển, bảo đảm tính liên thông, kế thừa và phát triển bền vững của đội ngũ thanh niên quân đội. Việc sử dụng đúng người, đúng việc, tạo điều kiện để thanh niên phát huy sở trường sẽ góp phần nâng cao hiệu quả công tác, đồng thời tạo động lực phấn đấu lâu dài. Sự kết hợp hài hòa giữa "đào tạo – sử dụng – phát triển" không chỉ giúp nâng cao chất lượng nguồn nhân lực mà còn tạo nền tảng vững chắc để thanh niên quân đội phát huy vai trò một cách hiệu quả, bền vững, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ đối ngoại quốc phòng trong tình hình mới.
Những kinh nghiệm trên có ý nghĩa quan trọng, không chỉ phản ánh quy luật thực tiễn trong phát huy vai trò của thanh niên quân đội trong đối ngoại quốc phòng mà còn là cơ sở trực tiếp để xác định phương hướng, giải pháp nâng cao hiệu quả công tác này trong thời gian tới, góp phần nâng cao hiệu quả đối ngoại quốc phòng, xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại trong giai đoạn mới.
Nguyễn Xuân Thế, Kiều Khánh Hưng
Hệ 2, Học viện chính trị