1. Đặt vấn đề
Đào tạo trung cấp lý luận chính trị có vai trò quan trọng trong việc nâng cao trình độ lý luận chính trị, bản lĩnh chính trị, phẩm chất đạo đức và năng lực thực hiện nhiệm vụ của đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý ở cơ sở. Trong đó, nội dung đào tạo về kỹ năng lãnh đạo, quản lý có ý nghĩa thiết thực, góp phần chuyển hóa tri thức lý luận thành năng lực nhận diện vấn đề, tổ chức thực hiện nhiệm vụ, xử lý tình huống và giải quyết những vấn đề phát sinh trong thực tiễn công tác.
Học phần "Kỹ năng lãnh đạo, quản lý ở cơ sở" có tính chất đặc thù, kết hợp kiến thức của nhiều lĩnh vực như khoa học chính trị, khoa học hành chính, khoa học lãnh đạo, tâm lý học và quản trị tổ chức, đòi hỏi người học phải biết vận dụng kiến thức, thực hành kỹ năng và hình thành phương pháp giải quyết công việc phù hợp với chức trách, nhiệm vụ được giao.
Ngày 27/8/2026, Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh ban hành Quyết định số 5036-QĐ/HVCTQG về Chương trình đào tạo Trung cấp lý luận chính trị, thay thế chương trình được ban hành theo Quyết định số 292-QĐ/HVCTQG ngày 21/01/2021. Việc triển khai chương trình mới đặt ra yêu cầu tiếp tục đổi mới hoạt động giảng dạy theo hướng chú trọng chuẩn đầu ra, phát triển năng lực người học, tăng cường gắn lý luận với thực tiễn và nâng cao khả năng vận dụng kiến thức vào hoạt động lãnh đạo, quản lý. Đây cũng là cơ sở quan trọng để Trường Chính trị Lê Duẩn rà soát nội dung, phương pháp và cách thức tổ chức các bài giảng về kỹ năng lãnh đạo, quản lý cho phù hợp với yêu cầu đào tạo trong giai đoạn hiện nay.
Thực tiễn giảng dạy cho thấy, để nâng cao chất lượng học phần này, cần chú trọng đồng bộ nhiều yếu tố, trong đó có việc bố trí nội dung hợp lý, phân công giảng viên phù hợp, nâng cao năng lực chuyên môn và kinh nghiệm thực tiễn của giảng viên, chuẩn bị giáo án khoa học, đổi mới phương pháp dạy học, tăng cường thực hành tình huống và ứng dụng công nghệ số. Trên cơ sở đó, bài viết tập trung phân tích một số yêu cầu chủ yếu nhằm nâng cao chất lượng các bài giảng về kỹ năng lãnh đạo, quản lý tại Trường Chính trị Lê Duẩn hiện nay.
2. Một số yêu cầu nhằm nâng cao chất lượng các bài giảng
Thứ nhất, bảo đảm tính hệ thống, tính kế thừa và sự phù hợp với chuẩn đầu ra của chương trình đào tạo
Chất lượng bài giảng trước hết phụ thuộc vào việc xác định đúng vị trí, vai trò của nội dung kỹ năng lãnh đạo, quản lý trong tổng thể chương trình đào tạo Trung cấp lý luận chính trị. Các kỹ năng không tồn tại độc lập mà được hình thành trên nền tảng tri thức lý luận chính trị, quan điểm, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước và kiến thức về tổ chức, hoạt động của hệ thống chính trị. Vì vậy, việc xây dựng kế hoạch giảng dạy cần bảo đảm tính liên thông giữa kiến thức đã học với nội dung kỹ năng, giúp học viên có đủ cơ sở lý luận để phân tích, đánh giá và giải quyết các tình huống thực tiễn. Giảng viên cần chủ động khai thác những kiến thức liên quan trong chương trình, đồng thời tránh trùng lặp, dàn trải hoặc trình bày lại những nội dung học viên đã được trang bị ở các học phần khác.
Đặc biệt, khi triển khai chương trình theo Quyết định số 5036-QĐ/HVCTQG, việc chuẩn bị bài giảng cần căn cứ vào mục tiêu, yêu cầu cần đạt, nội dung và thời lượng được quy định trong chương trình hiện hành. Giảng viên không nên chỉ xác định mục tiêu bài giảng theo hướng học viên ghi nhớ được những kiến thức nào, mà cần làm rõ sau bài học, học viên có thể thực hiện được công việc gì, vận dụng kiến thức ra sao và giải quyết được những tình huống nào trong hoạt động lãnh đạo, quản lý.
Theo đó, mục tiêu bài giảng cần được cụ thể hóa trên ba phương diện: kiến thức, kỹ năng và thái độ, trong đó chú trọng khả năng vận dụng. Chẳng hạn, đối với nội dung về kỹ năng ra quyết định, yêu cầu không chỉ dừng lại ở việc trình bày quy trình ra quyết định mà còn phải giúp học viên biết xác định vấn đề, thu thập và xử lý thông tin, phân tích phương án, lựa chọn giải pháp, tổ chức thực hiện và đánh giá kết quả. Cách tiếp cận này góp phần bảo đảm sự thống nhất giữa mục tiêu đào tạo, nội dung giảng dạy, phương pháp tổ chức học tập và đánh giá kết quả học tập.
Thứ hai, lựa chọn và phân công giảng viên phù hợp với đặc thù của từng nội dung
Học phần kỹ năng lãnh đạo, quản lý có phạm vi kiến thức rộng, liên quan đến nhiều ngành khoa học và lĩnh vực hoạt động thực tiễn. Do đó, giảng viên cần có nền tảng lý luận vững chắc, kiến thức chuyên môn phù hợp, năng lực sư phạm tốt và khả năng liên hệ, phân tích các vấn đề thực tiễn.
Mỗi nội dung giảng dạy có yêu cầu chuyên môn và thực hành khác nhau. Bài giảng về phong cách lãnh đạo đòi hỏi giảng viên am hiểu khoa học lãnh đạo, tâm lý học và hành vi tổ chức. Bài giảng về ra quyết định, tổ chức thực hiện quyết định hoặc điều hành công sở yêu cầu kiến thức về quản lý hành chính, tổ chức công việc và quy trình xử lý công vụ. Nội dung về tuyên truyền, thuyết phục cần kết hợp hiểu biết về giao tiếp, tâm lý, kỹ năng trình bày và vận động quần chúng. Đối với xử lý tình huống chính trị - xã hội ở cơ sở, giảng viên cần có kiến thức tổng hợp về chính trị, pháp luật, quản lý nhà nước và năng lực phân tích những vấn đề phức tạp nảy sinh trong thực tiễn.
Vì vậy, Ban Giám hiệu và khoa chuyên môn cần căn cứ vào năng lực, sở trường, chuyên ngành đào tạo, kinh nghiệm giảng dạy và kết quả nghiên cứu thực tiễn của từng giảng viên để phân công phù hợp. Việc phân công không nên chỉ dựa trên cơ cấu tổ chức hoặc sự thuận tiện về thời khóa biểu, mà cần hướng đến bảo đảm chất lượng và hiệu quả của từng bài giảng.
Bên cạnh đó, mỗi giảng viên phải thường xuyên tự học, cập nhật kiến thức liên ngành, nghiên cứu các văn bản mới, tích lũy kinh nghiệm và nâng cao năng lực tổ chức hoạt động thực hành. Khoa chuyên môn cần tăng cường sinh hoạt chuyên môn theo hướng trao đổi nội dung khó, chia sẻ phương pháp giảng dạy, phân tích tình huống và dự giờ, góp ý bài giảng. Qua đó, từng bước hình thành môi trường học thuật có tính hợp tác, hỗ trợ giảng viên nâng cao năng lực và chất lượng giảng dạy.
Thứ ba, tăng cường nghiên cứu thực tiễn, gắn nội dung bài giảng với yêu cầu lãnh đạo, quản lý ở cơ sở
Một đặc điểm nổi bật của học phần là tính ứng dụng cao. Kiến thức chỉ thực sự phát huy giá trị khi giúp học viên nhận diện đúng vấn đề, lựa chọn cách xử lý phù hợp và tổ chức thực hiện nhiệm vụ có hiệu quả. Vì vậy, nghiên cứu thực tiễn là yêu cầu rất quan trọng đối với giảng viên giảng dạy các nội dung về kỹ năng lãnh đạo, quản lý.
Đối tượng học viên Trung cấp lý luận chính trị phần lớn là cán bộ, công chức, viên chức đang công tác tại các cơ quan, đơn vị, địa phương. Họ có những trải nghiệm, kinh nghiệm và vấn đề thực tiễn khác nhau. Một số học viên trực tiếp tham gia tham mưu, quản lý, điều hành hoặc tổ chức thực hiện nhiệm vụ tại cơ sở. Do đó, bài giảng cần tạo điều kiện để học viên đối chiếu kiến thức lý luận với kinh nghiệm công tác, chia sẻ cách làm, nhận diện hạn chế và cùng tìm kiếm giải pháp.
Để thực hiện yêu cầu này, giảng viên cần gắn hoạt động nghiên cứu thực tế hằng năm và nghiên cứu khoa học, tổng kết thực tiễn với nội dung bài giảng được phân công. Việc đi cơ sở không nên chỉ dừng lại ở tìm hiểu tình hình chung mà cần tập trung khảo sát những vấn đề có khả năng chuyển hóa thành tư liệu giảng dạy, chẳng hạn như quy trình tổ chức thực hiện một quyết định, cách phối hợp giữa các cơ quan, đơn vị, phương thức tiếp nhận và xử lý phản ánh của người dân, những khó khăn trong điều hành công việc hoặc các tình huống phát sinh trong quá trình thực thi công vụ.
Đối với Trường Chính trị Lê Duẩn, giảng viên cần chủ động khai thác các vấn đề thực tiễn tại địa bàn tỉnh Quảng Trị, bảo đảm tính cập nhật, tính đại diện và sự phù hợp với nội dung học tập. Những tình huống đưa vào bài giảng phải được chọn lọc, phân tích trên cơ sở khoa học, quy định pháp luật và nguyên tắc hoạt động của hệ thống chính trị; đồng thời bảo đảm yêu cầu bảo mật thông tin và không tùy tiện sử dụng những vụ việc chưa được kiểm chứng.
Thứ tư, nâng cao chất lượng chuẩn bị giáo án, xác định trọng tâm và thiết kế hoạt động học tập theo hướng phát triển năng lực
Giáo án là công cụ quan trọng để giảng viên tổ chức hoạt động dạy học một cách khoa học. Giảng viên cần nghiên cứu kỹ mục tiêu, yêu cầu cần đạt, nội dung và thời lượng của từng bài; xác định những kiến thức nền tảng, kỹ năng trọng tâm và yêu cầu vận dụng. Trên cơ sở đó, lựa chọn tài liệu tham khảo phù hợp, cập nhật chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước và những vấn đề thực tiễn có liên quan. Nội dung giáo án cần bảo đảm tính chính xác, tính khoa học, tính định hướng chính trị và khả năng vận dụng; tránh tình trạng sao chép giáo trình, đưa quá nhiều thông tin nhưng thiếu phân tích hoặc không xác định rõ trọng tâm.
Đặc biệt, việc thiết kế bài giảng cần chuyển từ cách tiếp cận lấy hoạt động trình bày của giảng viên làm trung tâm sang tổ chức các hoạt động học tập để học viên chủ động tham gia. Giảng viên vẫn giữ vai trò định hướng, hệ thống hóa và chuẩn hóa tri thức, nhưng cần dành thời gian hợp lý cho thảo luận, thực hành, phản biện, giải quyết tình huống và tự đánh giá.
Do thời lượng mỗi bài có giới hạn, giảng viên cần lựa chọn những kỹ năng cốt lõi để tổ chức thực hành, tránh dàn trải quá nhiều nội dung khiến học viên chỉ được tiếp cận ở mức độ khái quát. Có thể sử dụng các phương pháp như thảo luận nhóm, đóng vai, mô phỏng, xử lý tình huống, trình bày phương án và phản hồi đồng đẳng. Chẳng hạn, khi giảng dạy kỹ năng tuyên truyền, thuyết phục, giảng viên có thể tổ chức cho học viên xây dựng thông điệp, thực hành thuyết phục một nhóm đối tượng giả định, sau đó nhận xét dựa trên các tiêu chí về tính logic, sức thuyết phục, khả năng lắng nghe và xử lý ý kiến phản đối.
Việc kết hợp linh hoạt các phương pháp giúp tăng cường tương tác, tạo cơ hội thực hành cho nhiều học viên và hỗ trợ giảng viên nhận diện mức độ hình thành kỹ năng. Đây là yêu cầu thiết yếu để bài giảng đáp ứng định hướng phát triển năng lực người học.
Thứ năm, đổi mới phương pháp giảng dạy theo hướng thực hành, giải quyết vấn đề và đồng kiến tạo tri thức
Đổi mới phương pháp giảng dạy cần bắt đầu từ việc thay đổi quan niệm về vai trò của giảng viên và học viên trong quá trình học tập. Giảng viên không chỉ là người truyền đạt tri thức có sẵn mà còn là người thiết kế môi trường học tập, định hướng tư duy, cung cấp công cụ phân tích và hỗ trợ học viên vận dụng kiến thức. Học viên không chỉ tiếp nhận thông tin mà phải chủ động tham gia phát hiện vấn đề, chia sẻ kinh nghiệm, tranh luận và đề xuất giải pháp.
Cách tiếp cận này đặc biệt phù hợp với học phần kỹ năng lãnh đạo, quản lý, bởi học viên có thể mang những tình huống thực tế từ cơ quan, đơn vị, địa phương vào lớp học. Trên cơ sở các nguyên tắc lý luận và quy định có liên quan, giảng viên tổ chức cho học viên phân tích tình huống, so sánh phương án xử lý, nhận diện rủi ro và đánh giá hệ quả của từng quyết định. Quá trình trao đổi giữa giảng viên và học viên, cũng như giữa các học viên với nhau, góp phần hình thành tri thức mới từ sự kết hợp giữa lý luận khoa học và kinh nghiệm thực tiễn.
Ví dụ, với nội dung kỹ năng ra quyết định, giảng viên có thể đưa ra tình huống một cơ quan cơ sở phải lựa chọn phương án giải quyết công việc trong điều kiện thời gian hạn chế, thông tin chưa đầy đủ và có nhiều ý kiến khác nhau. Các nhóm học viên xác định vấn đề, bổ sung thông tin cần thiết, xây dựng phương án, phân tích ưu điểm và hạn chế, dự báo hệ quả, sau đó trình bày và bảo vệ lựa chọn của mình. Giảng viên hướng dẫn học viên vận dụng nguyên tắc khoa học, làm rõ căn cứ pháp lý và quản lý, đồng thời tổng kết những kinh nghiệm có thể vận dụng trong thực tiễn.
Để đổi mới phương pháp có hiệu quả, giảng viên cần bảo đảm mỗi hoạt động học tập gắn với một mục tiêu kỹ năng cụ thể; có hướng dẫn thực hiện, tiêu chí đánh giá và thời gian phản hồi rõ ràng. Tránh tổ chức thảo luận hoặc làm việc nhóm mang tính hình thức, không gắn với chuẩn đầu ra của bài học.
Thứ sáu, tăng cường ứng dụng công nghệ số trong thiết kế bài giảng và tổ chức thực hành
Chuyển đổi số đặt ra yêu cầu mới đối với hoạt động đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, trong đó có việc ứng dụng công nghệ để nâng cao hiệu quả giảng dạy kỹ năng lãnh đạo, quản lý. Công nghệ số cần được sử dụng như công cụ hỗ trợ đạt mục tiêu học tập, không phải yếu tố thay thế phương pháp sư phạm hoặc làm cho bài giảng trở nên nặng về trình chiếu.
Giảng viên có thể sử dụng hệ thống quản lý học tập, tài liệu điện tử, video tình huống, công cụ khảo sát trực tuyến, bảng tương tác và nền tảng cộng tác số để giao nhiệm vụ, thu thập ý kiến, tổ chức thảo luận và phản hồi kết quả. Đối với các nội dung về thu thập, xử lý thông tin và ra quyết định, có thể hướng dẫn học viên thực hành tìm kiếm, kiểm chứng, phân loại và tổng hợp thông tin từ những nguồn đáng tin cậy. Với nội dung điều hành công việc, học viên có thể thực hành xây dựng kế hoạch, phân công nhiệm vụ, theo dõi tiến độ và báo cáo kết quả bằng các công cụ số phù hợp.
Bên cạnh đó, giảng viên cần chú trọng hình thành năng lực số gắn với trách nhiệm công vụ, bao gồm khả năng đánh giá độ tin cậy của thông tin, bảo vệ dữ liệu, tuân thủ quy định về an toàn thông tin và sử dụng công nghệ đúng mục đích. Khi sử dụng các công cụ trí tuệ nhân tạo để hỗ trợ chuẩn bị bài giảng hoặc giải quyết tình huống, cần kiểm tra độ chính xác của thông tin, đối chiếu với văn bản chính thức và tránh phụ thuộc máy móc vào kết quả do công cụ tạo ra.
Thứ bảy, đổi mới kiểm tra, đánh giá kết quả học tập theo hướng đánh giá năng lực vận dụng
Đổi mới phương pháp giảng dạy cần đi đôi với đổi mới kiểm tra, đánh giá. Nếu việc đánh giá chủ yếu dựa vào khả năng ghi nhớ và trình bày lý thuyết thì khó phản ánh đầy đủ mức độ hình thành kỹ năng lãnh đạo, quản lý của học viên. Vì vậy, cần kết hợp đánh giá kiến thức với đánh giá quá trình thực hành, khả năng giải quyết tình huống và chất lượng sản phẩm học tập.
Trong từng bài giảng, giảng viên cần xây dựng tiêu chí đánh giá phù hợp với mục tiêu và yêu cầu cần đạt. Chẳng hạn, khi đánh giá kỹ năng ra quyết định, có thể xem xét khả năng xác định vấn đề, sử dụng thông tin, phân tích phương án, lập luận lựa chọn, dự kiến tổ chức thực hiện và nhận diện rủi ro. Đối với kỹ năng tuyên truyền, thuyết phục, cần chú ý tính logic của thông điệp, khả năng diễn đạt, lắng nghe, phản hồi và điều chỉnh cách tiếp cận theo đối tượng.
Các hình thức đánh giá có thể bao gồm câu hỏi vận dụng, bài tập tình huống, sản phẩm làm việc nhóm, phần trình bày phương án, đóng vai và tự đánh giá hoặc đánh giá đồng đẳng theo tiêu chí thống nhất. Kết quả đánh giá cần được phản hồi cụ thể, chỉ rõ điểm mạnh, hạn chế và hướng cải thiện, giúp học viên nhận thức được mức độ tiến bộ của bản thân.
Đồng thời, việc đánh giá phải bảo đảm khách quan, công bằng, minh bạch và phù hợp với quy chế hiện hành. Giảng viên cần phân biệt giữa mức độ hiểu kiến thức, khả năng vận dụng và mức độ thành thạo kỹ năng; tránh đánh giá chỉ dựa trên ấn tượng cá nhân hoặc sự tích cực bề ngoài của học viên. Kết quả đánh giá cần được sử dụng để điều chỉnh hoạt động dạy học, hoàn thiện giáo án và nâng cao chất lượng học phần.
Thứ tám, tăng cường trách nhiệm quản lý, sinh hoạt chuyên môn và bảo đảm điều kiện tổ chức giảng dạy
Ban Giám hiệu cần chỉ đạo triển khai chương trình đào tạo hiện hành, tạo điều kiện về thời gian, cơ sở vật chất, thiết bị và nguồn học liệu phục vụ giảng dạy. Khoa chuyên môn cần xây dựng kế hoạch giảng dạy, phân công giảng viên phù hợp, tổ chức rà soát giáo án, dự giờ, trao đổi kinh nghiệm và đánh giá chất lượng bài giảng. Việc góp ý cần tập trung vào mức độ đạt mục tiêu, tính chính xác của kiến thức, sự gắn kết với thực tiễn, hiệu quả của phương pháp tổ chức học tập và khả năng hình thành kỹ năng cho học viên.
Bên cạnh kiểm tra hồ sơ chuyên môn, cần chú trọng quan sát thực tế hoạt động trên lớp, lấy ý kiến phản hồi của học viên và phân tích kết quả đánh giá học tập. Những thông tin này giúp nhận diện đúng ưu điểm, hạn chế và nguyên nhân, từ đó xác định biện pháp cải tiến phù hợp. Hoạt động kiểm tra, dự giờ cần hướng đến hỗ trợ phát triển năng lực giảng viên, khuyến khích đổi mới sáng tạo và chia sẻ kinh nghiệm, tránh hình thức hoặc chỉ chú trọng thủ tục.
3. Kết luận
Nâng cao chất lượng các bài giảng về kỹ năng lãnh đạo, quản lý trong chương trình Trung cấp lý luận chính trị là yêu cầu thiết thực nhằm đáp ứng nhiệm vụ đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ ở cơ sở trong tình hình mới. Việc triển khai chương trình theo Quyết định số 5036-QĐ/HVCTQG đặt ra yêu cầu tiếp tục đổi mới cách tiếp cận, chú trọng chuẩn đầu ra và phát triển năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn công tác.
Để thực hiện yêu cầu đó tại Trường Chính trị Lê Duẩn, cần bảo đảm tính hệ thống của chương trình; phân công giảng viên phù hợp; tăng cường nghiên cứu thực tiễn; nâng cao chất lượng giáo án; đổi mới phương pháp theo hướng thực hành, giải quyết vấn đề và đồng kiến tạo tri thức; ứng dụng công nghệ số; đổi mới kiểm tra, đánh giá; đồng thời nâng cao trách nhiệm quản lý và sinh hoạt chuyên môn.
Trong các yếu tố trên, giảng viên giữ vai trò trực tiếp trong thiết kế, tổ chức và đánh giá hoạt động học tập. Mỗi giảng viên cần thường xuyên tự học, cập nhật kiến thức, tích lũy kinh nghiệm thực tiễn, đổi mới phương pháp và nâng cao năng lực số. Khi các giải pháp được triển khai đồng bộ, bài giảng sẽ từng bước chuyển từ truyền đạt kiến thức sang phát triển năng lực, giúp học viên không chỉ hiểu lý luận mà còn biết vận dụng sáng tạo vào hoạt động lãnh đạo, quản lý, góp phần nâng cao chất lượng đào tạo cán bộ của Trường Chính trị Lê Duẩn trong giai đoạn hiện nay.
Th.S Trương Văn Vinh
Trường Chính trị Lê Duẩn
Tài liệu tham khảo
1. Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh (2026), Quyết định số 5036-QĐ/HVCTQG ngày 27 tháng 8 năm 2026 của Giám đốc Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh về ban hành Chương trình đào tạo Trung cấp lý luận chính trị, Hà Nội.
2. Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh (2026), Quy chế đào tạo Trung cấp lý luận chính trị ban hành kèm theo Quyết định số 988-QĐ/HVCTQG ngày 20 tháng 03 năm 2026 của Giám đốc Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, Hà Nội.
3. Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh (2021), Quyết định số 292-QĐ/HVCTQG ngày 21 tháng 01 năm 2021 của Giám đốc Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh về ban hành Chương trình đào tạo cán bộ lãnh đạo, quản lý ở cơ sở (hệ Trung cấp lý luận chính trị), Hà Nội.