1. Đặt vấn đề
Trong hệ thống giáo dục lý luận chính trị của Đảng Cộng sản Việt Nam, Chương trình đào tạo Trung cấp lý luận chính trị giữ vị trí nền tảng đặc biệt quan trọng. Chương trình hướng tới mục tiêu trang bị hệ thống tri thức lý luận Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; đồng thời rèn luyện bản lĩnh chính trị và kỹ năng thực hành công vụ cho đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý cấp cơ sở. Đối với các tỉnh thuộc vùng Đông Nam Bộ - vùng kinh tế động lực phát triển năng động nhất cả nước nhưng cũng là địa bàn đa dạng, phức tạp về cấu trúc xã hội - việc lồng ghép và phản ánh sát thực tế những vấn đề dân tộc, tôn giáo vào nội dung giảng dạy là yêu cầu có tính chiến lược.
Tỉnh Tây Ninh giữ vị trí địa - chính trị và quốc phòng - an ninh đặc biệt trọng yếu tại vùng Đông Nam Bộ. Với 369 km đường biên giới tiếp giáp Vương quốc Campuchia, Tây Ninh không chỉ là cửa ngõ giao thương quốc tế quan trọng mà còn là nơi hội tụ đa dạng sắc tộc và tôn giáo. Nơi đây đặt trung tâm hành đạo của Hội thánh Cao Đài Tòa Thánh Tây Ninh, cùng sự hiện diện của Phật giáo Nam tông Khmer, Phật giáo Bắc tông, Công giáo, Tin Lành, Hồi giáo ISLAM và nhiều hiện tượng tín ngưỡng, tôn giáo truyền thống lẫn mới phát sinh. Trong bối cảnh vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp và triển khai các chương trình mục tiêu quốc gia phát triển vùng đồng bào dân tộc thiểu số, thực tiễn công tác dân tộc, tôn giáo tại địa bàn biên giới Tây Ninh liên tục nảy sinh những vấn đề mới đòi hỏi đội ngũ cán bộ cơ sở phải có đủ năng lực nhận diện, vận động và giải quyết hiệu quả các tình huống phát sinh.
Đánh giá mức độ phản ánh thực tiễn công tác dân tộc, tôn giáo ở địa bàn biên giới Tây Ninh trong Chương trình đào tạo Trung cấp lý luận chính trị hiện nay có ý nghĩa khoa học và thực tiễn sâu sắc. Bài viết tập trung làm rõ khoảng cách giữa khung lý luận được quy định trong chương trình chuẩn do Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh ban hành (hiện nay thực hiện theo Quyết định số 5036-QĐ/HVCTQGHCM ngày 27/8/2026) với yêu cầu quản trị thực tiễn tại địa phương, từ đó đề xuất các giải pháp lồng ghép thiết thực, góp phần nâng cao chất lượng đào tạo, bồi dưỡng cán bộ cơ sở đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.
2. Khái quát đặc thù thực tiễn công tác dân tộc, tôn giáo tại địa bàn biên giới Tây Ninh
Thực tiễn dân tộc và tôn giáo tại tỉnh Tây Ninh mang những nét đặc thù mang tính điển hình cho vùng biên giới Tây Nam của Tổ quốc, được tổng hợp đầy đủ từ các báo cáo chính thức của Tỉnh ủy Tây Ninh và Sở Dân tộc và Tôn giáo tỉnh Tây Ninh.
2.1. Đa dạng sắc tộc và kết quả thực hiện chính sách dân tộc ở vùng biên giới
Về mặt địa lý hành chính, Tây Ninh có tổng diện tích tự nhiên là 8.536,44 km² và quy mô dân số trên 3,25 triệu người, gồm 96 đơn vị hành chính cấp xã (82 xã và 14 phường). Tỉnh sở hữu đường biên giới dài khoảng 369 km giáp 03 tỉnh của Vương quốc Campuchia (Svay Rieng, Prey Veng và Tboung Khmum), với 04 cửa khẩu quốc tế (Mộc Bài, Xa Mát, Tân Nam, Bình Hiệp). Trên địa bàn tỉnh có 19 xã biên giới giữ vai trò "phên dậu" về quốc phòng, an ninh.
Về mặt nhân khẩu học tộc người, bên cạnh đại bộ phận người Kinh, Tây Ninh hiện có 17 dân tộc thiểu số (DTTS) với 36.902 người (13.594 hộ, chiếm 1,13% dân số toàn tỉnh), sống tập trung hoặc đan xem tại các xã biên giới. Các dân tộc thiểu số tiêu biểu như Khmer, Chăm, Hoa, S'tiêng, Mường, Tày, Nùng... đều bảo lưu những giá trị văn hóa, ngôn ngữ, phong tục và tín ngưỡng truyền thống riêng biệt.
Trong những năm qua, công tác dân tộc tại Tây Ninh đã đạt được nhiều thành tựu nổi bật thông qua việc triển khai đồng bộ các chính sách của Đảng và Nhà nước:
Một là, bảo đảm hạ tầng xã hội và phát triển kinh tế vùng đồng bào DTTS: Theo Báo cáo kết quả kiểm tra công tác dân tộc năm 2026 của Sở Dân tộc và Tôn giáo, 100% xã vùng đồng bào dân tộc thiểu số có đường ô tô đến trung tâm; hệ thống điện lưới, trường học, trạm y tế được đầu tư kiên cố; 100% hộ dân DTTS được sử dụng điện và nước sinh hoạt hợp vệ sinh; 100% học sinh DTTS được học mẫu giáo và tiểu học đúng độ tuổi. Xã Tân Đông (huyện Tân Châu cũ) là xã duy nhất của tỉnh thuộc Khu vực 2 vùng DTTS. Trong triển khai Hợp phần 2 Chương trình MTQG, tại xã Phước Vinh đã thành lập Câu lạc bộ sinh hoạt văn hóa dân gian dân tộc Khmer; tại xã Tân Đông, mô hình văn hóa Khmer tại chỗ đã hoạt động ổn định và đi vào nếp.
Hai là, duy trì công tác bảo tồn văn hóa và giáo dục: Việc dạy và học chữ Khmer được duy trì tốt tại các trường tiểu học vùng đông đồng bào Khmer. Các lễ hội truyền thống như Tết Chôl Chnăm Thmây của người Khmer hay các lễ hội của người Chăm được chính quyền hỗ trợ tổ chức chu đáo, trang trọng và an toàn.
Ba là, phát huy vai trò nòng cốt của lực lượng Người có uy tín: Địa phương triển khai nghiêm túc Nghị định số 307/2026/NĐ-CP ngày 04/8/2026 của Chính phủ quy định về lựa chọn, công nhận và chính sách đối với người có uy tín trong vùng đồng bào DTTS. Phối hợp chặt chẽ với Bộ đội Biên phòng thống nhất danh sách đại biểu người có uy tín tiêu biểu vùng biên giới để tham gia tuyên truyền, vận động Nhân dân bảo vệ đường biên, cột mốc quốc gia và tham gia phong trào "Kết nghĩa cụm dân cư hai bên biên giới".
2.2. Bức tranh tôn giáo đa dạng và những vấn đề thực tiễn mới phát sinh năm 2026
Tây Ninh là trung tâm tôn giáo lớn bậc nhất vùng Đông Nam Bộ. Theo số liệu thống kê mới nhất năm 2026 từ Sở Dân tộc và Tôn giáo tỉnh Tây Ninh, toàn tỉnh hiện có 11 tôn giáo hoạt động hợp pháp với 04 tổ chức tôn giáo cấp tỉnh, 775 tổ chức tôn giáo trực thuộc, 921 đến 923 cơ sở thờ tự, 143 điểm nhóm sinh hoạt tôn giáo tập trung (122 điểm nhóm đã được cấp giấy đăng ký), 4.513 chức sắc, 13.757 chức việc và 1.276.923 tín đồ, chiếm tới 39,80% dân số toàn tỉnh. Bên cạnh đó, địa phương có 697 cơ sở tín ngưỡng (trong đó có 75 cơ sở được xếp hạng di tích lịch sử - văn hóa cấp quốc gia và cấp tỉnh).
Đặc điểm và các diễn biến thực tiễn tôn giáo tại Tây Ninh thể hiện chi tiết qua bảng tổng hợp sau:
| Tôn giáo / Lĩnh vực | Đặc điểm quy mô và tổ chức | Hoạt động thực tiễn & Vấn đề mới phát sinh (QUÝ III/2026) |
| Đạo Cao Đài | Đặt Tòa Thánh Tây Ninh (trung tâm đạo Cao Đài); ngoài ra có Cao Đài Tiên Thiên, Cao Đài Ban Chỉnh Đạo, Cao Đài Chơn Lý. | Tín đồ đông nhất tỉnh. Đã hợp nhất các Ban Đại diện theo mô hình 2 cấp. Duy trì mô hình "Họ đạo tự phòng, tự quản an ninh trật tự". Năm 2026 tổ chức Đại lễ Hội Yến Diêu Trì Cung với 106 gian quả phẩm. Đang xử lý mâu thuẫn nội bộ tại một số Họ đạo Cao Đài Ban Chỉnh Đạo về hiệp thương nhân sự Đại hội Nhơn sanh cơ sở. |
| Phật giáo (Bắc tông & Nam tông Khmer) | Có hàng trăm cơ sở thờ tự; Phật giáo Nam tông Khmer gắn liền với đồng bào Khmer vùng biên giới. | Ban Trị sự GHPGVN tỉnh tổ chức Đại hội nhiệm kỳ 2026–2031, thành lập Ban Quản trị các chùa; duy trì lớp học Pali-Khmer; tổ chức An cư Kiết hạ cho 1.039 tăng ni sinh. Phát sinh mâu thuẫn nội bộ chức sắc tại hệ thống Núi Bà Đen; một số chức sắc tự ý tổ chức khóa tu mùa hè khi chưa được BTS chấp thuận; xuất hiện dấu hiệu "biến gia thành tự" tại 02 xã/phường. |
| Công giáo & Tin Lành | Có 81 điểm nhóm Tin Lành đã đăng ký; Công giáo có hệ thống giáo xứ, cơ sở bảo trợ xã hội. | Các tổ chức Tin Lành phối hợp với công an tham gia cai nghiện ma túy; chức sắc chấp hành tốt pháp luật. Trong quý III/2026 ghi nhận thuyên chuyển, bổ nhiệm 18 Linh mục Công giáo và phong phẩm các Mục sư Tin Lành. |
| Hồi giáo ISLAM | Cộng đồng người Chăm theo Hồi giáo ISLAM tại các xã biên giới. | Tổ chức thành công Đại hội nhiệm kỳ 2025–2030, sửa đổi Hiến chương. Trong quý III/2026 tiếp đón các đoàn Hồi giáo từ Malaysia (Alif Consultant Malaysia) đến thăm cơ sở Bồi dưỡng giáo lý Islam và Thánh đường Nurul Islam (xã Tân Phú), tặng quà từ thiện cho đồng bào Chăm. |
| Hiện tượng mới & Đơn thư tín ngưỡng | Nhóm tín ngưỡng, tôn giáo mới trên mạng xã hội và đơn thư phát sinh. | Xuất hiện clip liên quan nhóm tự xưng "Thiền Tông Tân Diệu", tài khoản liên quan Tu viện Chơn Như đăng tải thông tin nhạy cảm. Tiếp nhận đơn đề nghị sinh hoạt tín ngưỡng Thờ Mẫu Tam Phủ phạm vi hộ gia đình (xã Phước Thạnh - bà Nguyễn Ngọc Lan) và đơn tranh chấp đất đai chùa Linh Nghĩa Hiệp Long. |
2.3. Áp lực quản lý nhà nước, thể chế mới và an ninh phi truyền thống ở vùng biên giới
Thực tiễn công tác dân tộc, tôn giáo tại Tây Ninh hiện nay đang chịu tác động trực tiếp từ ba yếu tố lớn:
Một là, sự chuyển đổi thể chế hành chính và mô hình chính quyền địa phương 2 cấp: Việc vận hành chính quyền 2 cấp (tỉnh và xã) gắn liền với sự kiện thành lập Bộ Dân tộc và Tôn giáo (theo Nghị định số 297/2026/NĐ-CP ngày 24/7/2026 của Chính phủ) và Sở Dân tộc và Tôn giáo ở cấp tỉnh. Địa phương đã tham mưu HĐND tỉnh ban hành Nghị quyết số 07/NQ-HĐND ngày 12/5/2026 quy định mức hỗ trợ kinh phí từ ngân sách nhà nước cho các tổ chức tôn giáo, chức sắc, chức việc (thay thế các văn bản hỗ trợ cũ). Đồng thời, triển khai cắt giảm, đơn giản hóa 11 thủ tục hành chính lĩnh vực tín ngưỡng, tôn giáo dựa trên dữ liệu công trực tuyến.
Hai là, yêu cầu chuẩn hóa bộ máy và đẩy mạnh chuyển đổi số ngành Dân tộc - Tôn giáo: Theo Báo cáo số 2236/BC-SDTTG ngày 07/10/2026, toàn tỉnh hiện có 221 công chức chuyên trách làm công tác dân tộc, tôn giáo (cấp tỉnh 29 người, cấp xã 192 người). Đội ngũ cấp xã chiếm tỷ lệ áp đảo nhưng trực tiếp giải quyết thủ tục hành chính và xử lý tình huống phát sinh. Đặc biệt, ngày 10/9/2026, Sở Dân tộc và Tôn giáo đã trình UBND tỉnh phê duyệt chủ trương thực hiện Bài toán lớn "Xây dựng kênh thông tin giới thiệu về hệ thống các Chùa và cơ sở tín ngưỡng trên địa bàn tỉnh Tây Ninh" nhằm tạo lập hệ thống cơ sở dữ liệu số chuẩn hóa theo nguyên tắc "đúng - đủ - sạch - sống".
Ba là, thách thức an ninh phi truyền thống và âm mưu lợi dụng địa bàn biên giới: Với 369 km đường biên giới, các thế lực thù địch không ngừng lợi dụng vấn đề dân tộc, tôn giáo, thông tin sai lệch trên không gian mạng, tội phạm mua bán người, lừa đảo việc làm xuyên biên giới nhằm chia rẽ khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Báo cáo số 228-BC/TU của Tỉnh ủy Tây Ninh chỉ rõ: một số cán bộ cơ sở mới được phân công còn thiếu kinh nghiệm thực tế, chưa nắm chắc tiếng nói, phong tục của đồng bào DTTS và kỹ năng quản lý nhà nước về tôn giáo ở vùng biên giới.
3. Đánh giá mức độ phản ánh thực tiễn địa bàn biên giới Tây Ninh trong Chương trình đào tạo Trung cấp lý luận chính trị
Đối chiếu thực tiễn công tác dân tộc, tôn giáo tại Tây Ninh với Khung chương trình đào tạo Trung cấp lý luận chính trị của Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh (Hiện tại là chương trình ban hành kèm theo Quyết định số 5036-QĐ/HVCTQGHCM ngày 27/8/2026 của Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh), tham luận đánh giá khách quan cả mặt tích cực lẫn những khoảng trống cần tiếp tục hoàn thiện.
3.1. Những kết quả đạt được trong việc lồng ghép thực tiễn vào chương trình đào tạo
Bám sát các chỉ đạo của Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, việc lồng ghép thực tiễn công tác dân tộc, tôn giáo vào chương trình đào tạo Trung cấp lý luận chính trị tại Trường Chính trị tỉnh Tây Ninh đã đạt được nhiều kết quả quan trọng:
Thứ nhất, về thiết kế chương trình chuẩn theo Quyết định 5036-QĐ/HVCTQGHCM: Kiến thức dân tộc, tôn giáo được xác lập chính thức tại Bài 5 thuộc Phần B.II (Nội dung cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước). Bài 5 có tên gọi "Chính sách dân tộc, tôn giáo" với thời lượng 8 tiết. Chuẩn đầu ra của bài học yêu cầu học viên nắm vững quan điểm lý luận, có kỹ năng phân tích thực tiễn, rèn luyện năng lực đối thoại, vận động quần chúng và xử lý tình huống phát sinh ở cơ sở.
Thứ hai, về việc cụ thể hóa chương trình địa phương của Trường Chính trị tỉnh Tây Ninh:Thực tiễn, từ năm 2014 đến tháng 9/2026, Trường Chính trị tỉnh Tây Ninh đã đào tạo 252 lớp Trung cấp LLCT với 18.524 học viên tốt nghiệp. Để phục vụ chương trình mới, nhà trường đã biên soạn và ban hành Tập bài giảng "Thực tiễn và kinh nghiệm xây dựng, phát triển tỉnh Tây Ninh" (do TS. Phạm Ngọc Hải làm Chủ biên, Nxb. Lý luận chính trị, 2026). Trong đó, Chuyên đề báo cáo thực tiễn 3: "Công tác dân tộc, tôn giáo, bảo đảm an ninh văn hóa và an ninh phi truyền thống trên địa bàn tỉnh hiện nay" (tr. 248). Chuyên đề này đã cập nhật hệ thống số liệu thực tế về 11 tôn giáo, 17 dân tộc thiểu số, các mô hình tự quản an ninh trật tự vùng giáo phái Cao Đài và giải pháp bảo đảm an ninh văn hóa vùng biên.
Thứ ba, về đổi mới phương pháp giảng dạy: Đội ngũ giảng viên Khoa Nhà nước và Pháp luật đã tích cực áp dụng phương pháp dạy học tích cực, triển khai mô hình "đồng kiến tạo tri thức". Giảng viên đã đưa các dẫn chứng thực tế về công tác vận động chức sắc Cao Đài, Phật giáo Nam tông Khmer, việc giao lưu đối ngoại Hồi giáo ISLAM với các đoàn quốc tế, hay quy trình giải quyết thủ tục hành chính tôn giáo trực tuyến theo Nghị định 124/2025/NĐ-CP vào các bài thảo luận trên lớp.
3.2. Những hạn chế, khoảng trống và nguyên nhân
Bên cạnh những kết quả đạt được, mức độ phản ánh thực tiễn công tác dân tộc, tôn giáo địa bàn biên giới Tây Ninh trong chương trình đào tạo vẫn còn tồn tại những hạn chế và khoảng trống cần nhận diện thẳng thắn:
Một là, thời lượng 8 tiết của Bài 5 (Phần B.II) còn khiêm tốn so với tính phức tạp của thực tiễn: Với quỹ thời gian 8 tiết (tương đương 1 ngày học) cho cả hai mảng lớn là Dân tộc và Tôn giáo, giảng viên chủ yếu dừng lại ở việc truyền đạt các quan điểm lý luận chung. Quỹ thời gian này chưa đủ để phân tích sâu các vấn đề phức tạp mới phát sinh Quý III/2026 như: mâu thuẫn nội bộ tại các Họ đạo Cao Đài Ban Chỉnh Đạo trong hiệp thương nhân sự; mâu thuẫn chức sắc tại hệ thống Núi Bà Đen; xử lý hiện tượng tự ý mở khóa tu mùa hè hay tình trạng "biến gia thành tự" tại 02 xã/phường,…
Hai là, nội dung giáo trình không thể cập nhật kịp thời các thể chế quản lý mới và bài toán chuyển đổi số: Giáo trình chuẩn toàn quốc được ban hành tại mỗi thời điểm và sử dụng trong thời gian dài khó có thể phản ánh kịp thời các biến động mới, ví dụ như việc tổ chức bộ máy khi thành lập Bộ Dân tộc và Tôn giáo (Nghị định 297/2026/NĐ-CP), các chính sách kinh phí mới theo Nghị quyết 07/NQ-HĐND của tỉnh, cũng như nội dung chuyển đổi số tôn giáo (Bài toán lớn về số hóa dữ liệu Chùa và cơ sở tín ngưỡng). Học viên là công chức cấp xã làm công tác dân tộc, tôn giáo thường lúng túng khi gặp các thủ tục chuyển đổi số hoặc xử lý thông tin trái chiều trên mạng xã hội (liên quan nhóm Thiền Tông Tân Diệu, Tu viện Chơn Như).
Ba là, sự kết nối lồng ghép kiến thức dân tộc, tôn giáo giữa các phần học chưa đồng bộ: Kiến thức dân tộc, tôn giáo hiện chủ yếu ở Bài 5 (Phần B.II) và Chuyên đề báo cáo thực tiễn 3 (Phần E). Việc lồng ghép các yếu tố đặc thù biên giới vào các bài học thuộc Phần B.I (Xây dựng Đảng), Phần C (Quản lý nhà nước) và Phần D (Kỹ năng lãnh đạo, quản lý) chưa được thực hiện thường xuyên và tự nhiên.
Bốn là, năng lực thâm nhập thực tiễn và vốn sống vùng biên giới của một bộ phận giảng viên còn hạn chế: Một số giảng viên trẻ chưa có nhiều cơ hội đi nghiên cứu thực tế dài ngày tại các xã biên giới, chưa biết tiếng Khmer hoặc chưa am hiểu sâu sắc giáo luật, giáo lễ đạo Cao Đài và Hồi giáo ISLAM, dẫn đến bài giảng đôi khi còn mang tính "thuyết giảng lý thuyết", thiếu tính thực chiến.
4. Giải pháp nâng cao mức độ phản ánh thực tiễn công tác dân tộc, tôn giáo biên giới Tây Ninh vào Chương trình Trung cấp lý luận chính trị
Nhằm đưa Chương trình đào tạo Trung cấp lý luận chính trị hiện tại được ban hành theo Quyết định số 5036-QĐ/HVCTQGHCM thực sự gắn kết với thực tiễn biên giới Tây Ninh, giúp học viên "học đi đôi với hành", cần triển khai đồng bộ 04 nhóm giải pháp đột phá sau:
4.1. Cập nhật tư liệu thực tiễn và các tình huống phát sinh mới vào Bài 5 (Phần B.II)
Giảng viên giảng dạy Bài 5 (Chính sách dân tộc, tôn giáo) phải chủ động đưa "hơi thở thực tiễn" Tây Ninh vào từng nội dung bài giảng thông qua hai định hướng:
Một là, đối với mảng chính sách dân tộc: Cần cập nhật số liệu thực tế về 17 dân tộc thiểu số Tây Ninh, phân tích mô hình phát triển kinh tế - xã hội tại xã biên giới Tân Đông và Phước Vinh. Lồng ghép kinh nghiệm phát huy vai trò Người có uy tín theo Nghị định 307/2026/NĐ-CP và phong trào "Kết nghĩa cụm dân cư hai bên biên giới" nhằm giúp học viên nắm chắc phương pháp củng cố thế trận lòng dân.
Hai là, đối với mảng chính sách tôn giáo: Cần lấy ví dụ thực tiễn từ công tác quản lý nhà nước đối với Tòa Thánh Tây Ninh, Phật giáo Nam tông Khmer và Hồi giáo ISLAM. Hướng dẫn học viên cách thức nhận diện, xử lý các thông tin trái chiều trên không gian mạng (liên quan nhóm Thiền Tông Tân Diệu, Tu viện Chơn Như), quy trình xử lý đơn thư tín ngưỡng (như đơn sinh hoạt Thờ Mẫu Tam Phủ tại hộ gia đình xã Phước Thạnh), cũng như cập nhật quy định hỗ trợ kinh phí theo Nghị quyết 07/NQ-HĐND và Bài toán lớn về số hóa dữ liệu tôn giáo.
4.2. Khai thác hiệu quả và tối ưu hóa Chuyên đề báo cáo thực tiễn 3 (Phần E)
Phần E (Thực tiễn và kinh nghiệm xây dựng, phát triển địa phương) là "địa bàn chủ lực" để lồng ghép thực tiễn địa phương. Nhà trường cần thực hiện tốt hai nhiệm vụ:
Một là, định kỳ cập nhật nội dung Tập bài giảng địa phương: Tiếp tục rà soát, cập nhật Tập bài giảng Thực tiễn và kinh nghiệm xây dựng, phát triển địa phương, tập trung nâng chất Chuyên đề báo cáo thực tiễn 3 ("Công tác dân tộc, tôn giáo, bảo đảm an ninh văn hóa và an ninh phi truyền thống trên địa bàn tỉnh hiện nay"). Cần bổ sung các nội dung về quản trị an ninh phi truyền thống vùng biên giới, phòng chống tội phạm lừa đảo qua biên giới và bảo vệ an ninh văn hóa.
Hai là, đa dạng hóa đội ngũ báo cáo viên thực tiễn: Xây dựng cơ chế thỉnh giảng, mời các báo cáo viên thực tiễn có kinh nghiệm dày dạn như Lãnh đạo Sở Dân tộc và Tôn giáo, Lãnh đạo Bộ Chỉ huy Bộ đội Biên phòng tỉnh, hoặc Thường UBND các xã biên giới trực tiếp tham gia báo cáo chuyên đề, chia sẻ các "kịch bản xử lý điểm nóng" cho học viên.
4.3. Đổi mới phương pháp giảng dạy theo hướng "Đồng kiến tạo" và nghiên cứu thực tế
Một là, đẩy mạnh phương pháp nghiên cứu tình huống: Xây dựng Ngân hàng tình huống thực tiễn về dân tộc, tôn giáo vùng biên giới Tây Ninh (như: xử lý mâu thuẫn nội bộ Họ đạo Cao Đài Ban Chỉnh Đạo; giải quyết việc chức sắc tự ý tổ chức khóa tu; xử lý hiện tượng "biến gia thành tự"; tiếp nhận đoàn tôn giáo quốc tế tại xã biên giới...). Tổ chức cho học viên chia nhóm đóng vai Chủ tịch UBND xã, Trưởng Công an xã hoặc Cán bộ Dân tộc - Tôn giáo để trực tiếp thảo luận, đưa ra giải pháp.
Hai là, nâng cao chất lượng hoạt động nghiên cứu thực tế của các lớp học: Thiết kế các chương trình nghiên cứu thực tế hướng về các xã biên giới (Tân Đông, Phước Vinh, Ninh Điền, Hòa Hội...). Yêu cầu học viên đi sâu khảo sát tại các phum sóc Khmer, làm việc với Ban Cai quản họ đạo Cao Đài và Đồn Biên phòng để viết báo cáo thu hoạch gắn với vị trí công tác.
4.4. Nâng cao năng lực thực tiễn và vốn sống vùng biên giới cho đội ngũ giảng viên
Giảng viên là nhân tố quyết định chất lượng lồng ghép thực tiễn. Nhà trường cần triển khai đồng bộ hai giải pháp:
Thứ nhất, tăng cường đi thực tế cơ sở: Phân công giảng viên đi thực tế có thời hạn tại Sở Dân tộc và Tôn giáo hoặc UBND các xã biên giới. Qua đó giúp giảng viên nắm bắt thực tế hoạt động của các công chức làm công tác dân tộc, tôn giáo cấp xã, tích lũy hồ sơ tình huống sống động.
Thứ hai, bồi dưỡng tri thức đặc thù và đẩy mạnh nghiên cứu khoa học: Mở các lớp bồi dưỡng tiếng Khmer cơ bản và tri thức văn hóa - tôn giáo đặc thù (nghi lễ Cao Đài, Hồi giáo ISLAM,…) cho giảng viên. Khuyến khích giảng viên đăng ký các đề tài nghiên cứu khoa học cấp tỉnh, cấp cơ sở về quản trị an ninh tôn giáo, an ninh phi truyền thống biên giới Tây Ninh để chuyển hóa kết quả nghiên cứu thành bài giảng trên lớp.
5. Kết luận
Thực tiễn công tác dân tộc, tôn giáo tại địa bàn biên giới Tây Ninh là nguồn tư liệu sinh động, giàu giá trị thực tiễn, phản ánh đầy đủ những cơ hội và thách thức trong quản trị xã hội vùng Đông Nam Bộ. Khung Chương trình đào tạo Trung cấp lý luận chính trị ban hành theo Quyết định số 5036-QĐ/HVCTQGHCM ngày 27/8/2026 của Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh đã tạo hành lang pháp lý chuẩn hóa và không gian khoa học thuận lợi để lồng ghép thực tiễn này vào giảng dạy.
Thông qua việc đánh giá toàn diện mức độ phản ánh thực tiễn, nhận diện rõ những ưu điểm cũng như những khoảng trống cần hoàn thiện, Trường Chính trị tỉnh Tây Ninh và các cơ sở đào tạo trong vùng có cơ sở khoa học vững chắc để đổi mới nội dung, phương pháp giảng dạy. Việc triển khai đồng bộ 04 nhóm giải pháp - từ cập nhật tư liệu Bài 5, tối ưu hóa Chuyên đề báo cáo thực tiễn Phần E, đổi mới phương pháp dạy học tình huống cho đến nâng cao năng lực thực tiễn của đội ngũ giảng viên - sẽ trực tiếp góp phần đào tạo nên đội ngũ cán bộ cơ sở "vừa hồng vừa chuyên". Đây chính là lực lượng nòng cốt bảo vệ vững chắc an ninh biên giới, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc và thúc đẩy sự phát triển nhanh, bền vững của tỉnh Tây Ninh trong giai đoạn mới.
ThS. Trần Thanh Lâm
Trường Chính trị tỉnh Tây Ninh
Tài liệu tham khảo
1. Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh Tây Ninh (2026), Báo cáo số 228-BC/TU ngày 09/10/2026 tổng kết việc thực hiện Nghị quyết số 24-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa IX về công tác dân tộc, Tây Ninh.
2. Chính phủ (2026), Nghị định số 297/2026/NĐ-CP ngày 24/7/2026 quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Bộ Dân tộc và Tôn giáo, Hà Nội.
3. Chính phủ (2026), Nghị định số 307/2026/NĐ-CP ngày 04/8/2026 quy định về lựa chọn, công nhận, chính sách đối với người có uy tín trong vùng đồng bào dân tộc thiểu số, Hà Nội.
4. Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh (2026), Quyết định số 5036-QĐ/HVCTQGHCM ngày 27/8/2026 ban hành Chương trình đào tạo Trung cấp lý luận chính trị, Hà Nội.
5. Quốc hội (2026), Luật Tín ngưỡng, tôn giáo (Luật số 07/2026/QH16), Hà Nội.
6. Sở Dân tộc và Tôn giáo tỉnh Tây Ninh (2026), Báo cáo số 2026/BC-SDTTG ngày 10/9/2026 về thực hiện bài toán lớn Xây dựng kênh thông tin giới thiệu về hệ thống các Chùa và cơ sở tín ngưỡng trên địa bàn tỉnh Tây Ninh, Tây Ninh.
7. Sở Dân tộc và Tôn giáo tỉnh Tây Ninh (2026), Báo cáo số 2037/BC-SDTTG ngày 12/9/2026 và Báo cáo số 2096/BC-SDTTG ngày 18/9/2026 về kết quả công tác quản lý nhà nước về tín ngưỡng, tôn giáo, dân tộc 9 tháng đầu năm 2026, Tây Ninh.
8. Sở Dân tộc và Tôn giáo tỉnh Tây Ninh (2026), Báo cáo số 2099/BC-SDTTG ngày 18/9/2026 về kết quả kiểm tra việc thực hiện công tác dân tộc, chính sách dân tộc 9 tháng đầu năm 2026, Tây Ninh.
9. Sở Dân tộc và Tôn giáo tỉnh Tây Ninh (2026), Báo cáo số 2236/BC-SDTTG ngày 07/10/2026 tổng kết thực hiện Quyết định số 43/QĐ-TTg phê duyệt Đề án Bồi dưỡng nghiệp vụ đối với cán bộ làm công tác tín ngưỡng, tôn giáo giai đoạn 2022–2026, Tây Ninh.
10. Trường Chính trị tỉnh Tây Ninh (2026), Báo cáo thực trạng, quan điểm và giải pháp về nội dung, chương trình, đội ngũ giảng viên đối với đào tạo, bồi dưỡng cán bộ (gửi Vụ Các trường chính trị - HVCTQG HCM, tháng 11/2026), Tây Ninh.
11. Trường Chính trị tỉnh Tây Ninh (2026), Tập bài giảng Thực tiễn và kinh nghiệm xây dựng, phát triển tỉnh Tây Ninh (TS. Phạm Ngọc Hải chủ biên), Nxb. Lý luận chính trị, Hà Nội.