Mường Lựm có đặc sản gạo Mắc Đươi

Sản vật quý không thể thiếu ở mỗi nhà

Nằm ở độ cao trung bình 1.137m so với mặt nước biển (điểm cao nhất là 1.473,3m, điểm thấp nhất 800,6m), vì vậy nhiệt độ trung bình hàng năm ở xã Mường Lựm là 18 o C thường thấp hơn so với vùng huyện lỵ 3 – 5 o C. 

Với địa hình núi cao và nằm xen kẽ giữa các dãy núi cao là những thung lũng dốc tụ, tập trung hai bên bờ suối Huổi Luông tạo nên những vùng đất tương đối bằng phẳng, rất thuận tiện cho bà con nông dân xã Mường Lựm phát triển nông nghiệp, nhất là trồng lúa nước, trồng ngô, cây hoa màu và các loại cây công nghiệp khác.

Nhờ vậy, xã Mường Lựm luôn được thiên nhiên ban cho mưa thuận gió hòa, khí hậu trong lành và mát mẻ quanh năm, đất mùn tích tụ từ cành mục, lá khô của rừng nguyên sinh nên rất giàu chất dinh dưỡng. Cây trái ở đây rất dễ sinh trưởng, bốn mùa đều tốt tươi, chất lượng thơm ngon. Trong đó có giống lúa nếp tan Mắc Đươi, đã từ lâu trở thành đặc sản được bà con Mường Lựm dùng để thết đãi khách quý mỗi khi đến chơi nhà, làm quà biếu hay nấu xôi, làm bánh vào các dịp lễ tết. Điều đặc biệt là xôi hay bánh làm từ gạo nếp Mắc Đươi ăn vào không bị nóng cổ hoặc ợ chua như các giống gạo nếp ở miền xuôi, nên rất được khách phương xa yêu mến tìm mua.

Giống lúa Mước Đươi từ khi gieo trồng đến khi thu hoạch thời gian chừng 4,5 tháng, là giống lúa ăn ít phân, chịu sâu bệnh, đặc biệt từ khi trỗ bông cho tới khi thu hoạch cánh đồng lúa luôn tỏa hương thơm ngát rất đặc trưng. Gạo Mắc Đươi hạt có hình bầu dục tròn, mẩy chắc, mầu trắng đục. Khi đem đồ xôi hoặc làm bánh rất dẻo dai và thơm ngon. Tuy năng suất thóc Mắc Đươi thấp, nhưng tỷ lệ phần trăm đạt được khi xay xát cao hơn các loại thóc khác và giá cả cũng cao hơn nên bà con nông dân ngoài trồng để ăn vẫn trồng thêm để bán.

Về kỹ thuật gieo cấy, chăm sóc, theo ông Hoàng Văn Mến (nguyên Bí thư Đảng ủy xã từ năm 2005 đến 2014), mạ phải gieo 45 ngày – già hơn các giống lúa khác mới đem cấy, nên bón ít phân để lúa tránh bị lốp hoặc đổ, làm ảnh hưởng đến năng suất và chất lượng thóc gạo. Điều kỳ lạ là lúa Mắc Đươi chỉ "ăn" phân chuồng và phân xanh, chứ không "ăn" các loại phân hóa học khác.

Xã Mường Lựm có 12 bản với 649 hộ (3.157 khẩu) và 6 dân tộc anh em sinh sống, hình thành nên 02 vùng dân cư rõ rệt, đó là vùng lòng chảo với 8 bản dân tộc Thái, Mường và vùng cao với 4 bản dân tộc Mông sinh sống, ngoài ra còn một số ít các dân tộc khác sống xen kẽ.

Giống lúa nếp tan Mắc Đươi được gieo trồng ở vùng lòng chảo với diện tích khoảng 28ha (chiếm 49% diện tích cánh đồng lòng chảo), sản lượng hàng năm đạt khoảng140 tấn. Do năng suất thấp, nhiều năm trở lại đây bà con đã chuyển dần sang cấy các giống lúa có năng suất cao hơn. Mặc dù vậy, gia đình nào cũng dành một khoảng ruộng tốt trồng Mắc Đươi để ăn và coi như sản vật quý giá không thể thiếu được với mỗi nhà.

Hộ gia đình ông Hoàng Văn Mến ở bản Lóng Khướng có gạo Mắc Đươi được xem là ngon nhất cả bản, cả xã. Bởi gia đình ông gieo trồng giống lúa này ở mãi tận khu ruộng khai hoang Nhũng Kháu Sài (tiếng của người Thái gọi là Mỏ Nước Khoáng), vì ở đây có mạch nước khoáng ngầm rỉ ra suốt quanh năm, rất giàu các nguyên tố vi lượng tốt cho sức khỏe. Hơn nữa lại được ông Mến gieo cấy sớm, nên khi lúa trổ bông không trùng thời điểm với các giống lúa khác, đã tránh được sự thoái hóa, lai tạp và không làm thay đổi chất lượng nguyên thủy vốn có rất đặc trưng của giống lúa Mắc Đươi bản địa từ bao đời nay.

Hướng phát triển thành vùng sản phẩm chất lượng cao Trong những năm gần đây, xã Mường Lựm đang chuyển đổi cơ cấu cây trồng, mạnh dạn đưa giống mới vào sản xuất, và tái cơ cấu ngành nông nghiệp theo hướng nâng cao giá trị gia tăng và phát triển bền vững. Nhằm từng bước sản xuất ra các sản phẩm đặc sản trở thành hàng hóa mang đặc trưng của vùng, tạo ra sản phẩm có chất lượng tốt, có thương hiệu, nâng cao khả năng cạnh tranh, góp phần xóa đói giảm nghèo và nâng cao đời sống cho bà con nhân dân. 

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả được được thì sản xuất nông nghiệp nói chung và phát triển cây trồng có lợi thế cho sản phẩm đặc sản ở xã nói riêng nhất là giống nếp tan Mắc Đươi vẫn còn nhiền tồn tại, hạn chế như: canh tác phân tán, nhỏ lẻ, manh mún, thiếu quy hoạch; sản phẩm chưa trở thành hàng hóa; chất lượng và sức cạnh tranh chưa cao; hoạt động xúc tiến thương mại, chế biến sản phẩm chưa được quan tâm đúng mức.

Xuất phát từ yêu cầu khách quan đó, Nghị quyết đại hội Đảng bộ xã lần thứ XX nhiệm kỳ 2015 – 2020, đã xác định nhiệm vụ phải xây dựng chỉ dẫn địa lý gạo Mắc Đươi Mường Lựm tiến tới xây dựng thương hiệu gạo của địa phương, nhằm giúp bà con nhân dân duy trì nguồn gen quý hiếm, quảng bá sản phẩm, tìm kiếm thị trường, tăng thu nhập cho nhân dân. Hiện nay, Dự thảo Đề án "Bảo tồn và phát triển giống lúa đặc sản nếp Mắc Đươi" đã được xây dựng và trình UBND xã, Ban Thường vụ Đảng ủy xã xem xét, thảo luận, xin ý kiến các cơ quan chuyên môn của huyện trước khi triển khai thực hiện.

Ông Lò Đức Tiến – Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã cho biết, theo kế hoạch của xã trong năm 2016 và 2017, sẽ mở rộng diên tích gieo trồng giống lúa nếp tan Mắc Đươi vào vụ mùa (vụ chiêm vẫn sản xuất các loại lúa giống mới năng suất cao) ở 8 bản vùng thấp, với quy mô 56,74ha (đạt 100% diện tích và 392 hộ nông dân tham gia.

Được biết, đề án dự kiến sẽ xây dựng quy trình kỹ thuật chuẩn bị cho nhân dân học tập, triển khai đồng bộ các biện pháp kỹ thuật theo quy trình hướng tới một nền sản xuất nông nghiệp tốt (VietGAP), một nền sản xuất hàng hóa trong thời kỳ hội nhập. Ngoài ra, đề án sẽ tận dụng lợi thế của địa phương, giảm giá thành sản xuất thấp hơn mức bình quân trên địa bàn; qua đó giúp bà con nông dân có thêm việc làm, đem lại hiệu quả kinh tế cao, góp phần thực hiện mục tiêu xóa đói giảm nghèo và nâng cao nhận thức, tư duy về phát triển kinh tế gắn với phát huy đặc sản của địa phương.

Bài, ảnh: Phạm Quỳnh