Trong bối cảnh xây dựng Quân đội cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, từng bước hiện đại, yêu cầu nâng cao chất lượng đào tạo sĩ quan hậu cần đặt ra ngày càng cao. Bài viết làm rõ những nội dung cơ bản trong tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục, đào tạo; phân tích thực trạng đào tạo sĩ quan ở Học viện Hậu cần hiện nay; trên cơ sở đó đề xuất một số giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao chất lượng đào tạo sĩ quan ở Học viện Hậu cần theo tư tưởng Hồ Chí Minh.
Từ khóa: Tư tưởng Hồ Chí Minh; giáo dục, đào tạo; đào tạo sĩ quan; Học viện Hậu cần.
1. Đặt vấn đề
Trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn đặc biệt quan tâm đến giáo dục, đào tạo, coi đó là quốc sách hàng đầu và là nhân tố quyết định tương lai của dân tộc. Đối với Quân đội, Người nhấn mạnh việc đào tạo cán bộ phải toàn diện cả về đức và tài, gắn lý luận với thực tiễn, học đi đôi với hành. Hiện nay, trước yêu cầu xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, từng bước hiện đại, công tác đào tạo sĩ quan hậu cần ở Học viện Hậu cần đứng trước những đòi hỏi mới về chất lượng và hiệu quả. Vì vậy, nghiên cứu vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh nhằm nâng cao chất lượng đào tạo sĩ quan ở Học viện Hậu cần hiện nay có ý nghĩa lý luận và thực tiễn sâu sắc.
2. Tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục đào tạo
Thứ nhất, xây dựng nền giáo dục độc lập, tiến bộ, toàn diện, lấy mục tiêu phục vụ Tổ quốc và nhân dân.
Trong tác phẩm nổi tiếng "Bản án chế độ thực dân Pháp" (1925), Người viết: "Nhân dân Đông Dương khẩn khoản đòi mở trường học vì trường học thiếu một cách nghiêm trọng... "Làm cho dân ngu để dễ trị", đó là chính sách mà các nhà cầm quyền ở các thuộc địa của chúng ta ưa dùng nhất".
Trong "Thư gửi các học sinh" nhân ngày khai trường, ngày 5-9-1945, Người viết: "Một nền giáo dục của một nước độc lập, một nền giáo dục nó sẽ đào tạo các em nên những người công dân hữu ích cho nước Việt Nam, một nền giáo dục làm phát triển hoàn toàn những năng lực sẵn có của các em". Ngay trong năm học đầu tiên của nước Việt Nam độc lập, tất cả các môn học đều được dạy và học bằng tiếng quốc ngữ. Cùng với quốc ngữ, quốc văn, quốc sử và địa lý nước nhà ngày càng được quan tâm hơn. Chủ tịch Hồ Chí Minh chỉ rõ, phải chú trọng dạy cho học sinh lòng yêu nước: "Cốt nhất là phải dạy cho học trò biết yêu nước, thương nòi. Phải dạy cho họ có chí tự lập, tự cường, quyết không chịu thua kém ai, quyết không chịu làm nô lệ". Hơn ai hết, Người hiểu rõ chỉ có lòng yêu nước, thương nòi mới thúc đẩy mọi người học tập, phấn đấu, mới hết lòng phụng sự nhân dân. Nói chuyện với học sinh các Trường Trung học Nguyễn Trãi, Chu Văn An, Trưng Vương ở Hà Nội, Người nói: "Học bây giờ với học dưới chế độ thực dân phong kiến khác hẳn nhau. Bây giờ phải học để: Yêu Tổ quốc, yêu nhân dân, yêu lao động, yêu khoa học, yêu đạo đức...Học để phụng sự ai? Để phụng sự Tổ quốc, phụng sự nhân dân, làm cho dân giàu nước mạnh".
Thứ hai, phải hết sức coi trọng vai trò của người thầy và phải hình thành cho học sinh nhu cầu học tập, tự học, học suốt đời
Hồ Chí Minh tôn vinh nghề giáo, đặt người thầy vào vị trí được tôn trọng, cao quý của xã hội. Điều đó cũng trao cho người thày sứ mệnh vẻ vang - muốn hoàn thành được sứ mệnh ấy, người thày phải nhận thức được mình không phải là gõ đầu trẻ kiếm cơm mà là người phụ trách đào tạo những công dân tiến bộ. Người nhấn mạnh: "cán bộ chuyên môn, có chuyên môn mà không có chính trị giỏi thì dù học giỏi mấy dạy trẻ con cũng hỏng. Chính trị là linh hồn, chuyên môn là cái xác. Có chuyên môn mà không có chính trị thì chỉ còn cái xác không hồn. Phải có chính trị trước rồi có chuyên môn".
Đối với học sinh, trong Thư gửi học sinh ngày khai trường tháng 9-1945, Người khích lệ các em học sinh chăm chỉ học tập để làm rạng rỡ cho nước nhà: "Sau 80 năm giời nô lệ làm cho nước nhà bị yếu hèn, ngày nay chúng ta cần phải xây dựng lại cơ đồ mà tổ tiên đã để lại cho chúng ta, làm sao cho chúng ta theo kịp các nước khác trên hoàn cầu. Trong công cuộc kiến thiết đó, nước nhà trông mong chờ đợi ở các em rất nhiều. Non sông Việt Nam có trở nên tươi đẹp hay không, dân tộc Việt Nam có bước tới đài vinh quang để sánh vai với các cường quốc năm châu được hay không, chính là nhờ một phần lớn ở công học tập của các em".
Thứ ba, giáo dục toàn diện, nội dung, phương pháp và phong cách dạy học, gắn lý luận với thực tiễn, học đi đôi với hành
Mục tiêu của nền giáo dục Việt Nam là phải đào tạo ra những con người vừa hồng, vừa chuyên, vừa có đức, vừa có tài: "Trong giáo dục không những phải có tri thức phổ thông mà phải có đạo đức cách mạng. Có tài phải có đức. Có tài không có đức, tham ô hủ hóa có hại cho nước. Có đức không có tài như ông bụt ngồi trong chùa, không giúp ích gì được ai".
Ngày 21-10-1964, trong bài nói chuyện tại Trường Đại học sư phạm Hà Nội, Hồ Chí Minh nhấn mạnh những nội dung cốt yếu trong giảng dạy và học tập: "Dạy cũng như học phải biết chú trọng cả tài lẫn đức. Đức là đạo đức cách mạng. Đó là cái gốc, rất là quan trọng. Nếu không có đạo đức cách mạng thì có tài cũng vô dụng. Đạo đức cách mạng là triệt để trung thành với cách mạng, một lòng, một dạ phục vụ nhân dân".
3. Phương hướng nâng cao chất lượng đào tạo sĩ quan ở Học viện Hậu cần hiện nay theo tư tưởng Hồ Chí Minh
Thứ nhất, tiếp tục quán triệt sâu sắc tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục toàn diện, lấy mục tiêu "vừa hồng, vừa chuyên" làm xuyên suốt trong đào tạo sĩ quan hậu cần.
Tư tưởng Hồ Chí Minh khẳng định giáo dục không chỉ nhằm trang bị tri thức mà trước hết phải đào tạo con người có bản lĩnh chính trị vững vàng, đạo đức trong sáng, tinh thần phụng sự Tổ quốc và nhân dân. Trên cơ sở đó, Học viện Hậu cần cần tiếp tục cụ thể hóa mục tiêu đào tạo sĩ quan hậu cần theo hướng toàn diện cả về chính trị, tư tưởng, đạo đức, lối sống, năng lực chuyên môn và phương pháp công tác. Trong tổ chức đào tạo, cần bảo đảm sự thống nhất chặt chẽ giữa giáo dục chính trị, tư tưởng với đào tạo chuyên môn nghiệp vụ; giữa rèn luyện phẩm chất đạo đức quân nhân với hình thành năng lực thực hành nghề nghiệp. Việc quán triệt tư tưởng "đức là gốc" phải được thể hiện rõ trong xây dựng chuẩn đầu ra, nội dung chương trình, phương pháp giảng dạy và đánh giá kết quả học tập, nhằm hình thành đội ngũ sĩ quan hậu cần không chỉ giỏi chuyên môn mà còn có ý thức tổ chức kỷ luật, trách nhiệm cao và phong cách công tác chính quy, khoa học.
Thứ hai, đẩy mạnh đổi mới nội dung, chương trình và phương pháp đào tạo theo hướng gắn chặt lý luận với thực tiễn, học đi đôi với hành.
Xuất phát từ tư tưởng Hồ Chí Minh coi trọng thực tiễn và yêu cầu "học để làm việc, làm người, làm cán bộ", Học viện Hậu cần cần tiếp tục hoàn thiện chương trình đào tạo theo hướng giảm dần tính hàn lâm thuần túy, tăng hàm lượng thực hành, thực tập, xử lý tình huống gắn với nhiệm vụ hậu cần trong điều kiện mới. Nội dung đào tạo phải thường xuyên được cập nhật theo yêu cầu xây dựng Quân đội hiện đại, nhất là những vấn đề mới về bảo đảm hậu cần, logistics quân sự, quản lý chuỗi cung ứng, ứng dụng khoa học, công nghệ. Đồng thời, phương pháp giảng dạy cần được đổi mới theo hướng phát huy tính chủ động, sáng tạo của người học; kết hợp linh hoạt giữa giảng dạy trên lớp với huấn luyện thực hành, diễn tập, đi thực tế ở đơn vị. Qua đó, giúp học viên không chỉ nắm vững lý luận mà còn có khả năng vận dụng kiến thức vào giải quyết hiệu quả các vấn đề thực tiễn đặt ra trong công tác hậu cần, kỹ thuật, tài chính ở đơn vị.
Thứ ba, xây dựng và phát triển đội ngũ giảng viên đáp ứng yêu cầu đào tạo trong điều kiện mới, coi đây là nhân tố quyết định chất lượng đào tạo.
Tư tưởng Hồ Chí Minh đặc biệt đề cao vai trò của người thầy, coi người thầy vừa là người truyền thụ tri thức, vừa là tấm gương về đạo đức, nhân cách cho người học noi theo. Vì vậy, Học viện Hậu cần cần tiếp tục quan tâm xây dựng đội ngũ giảng viên có bản lĩnh chính trị vững vàng, phẩm chất đạo đức trong sáng, trình độ chuyên môn sâu và năng lực sư phạm tốt. Bên cạnh việc bồi dưỡng nâng cao trình độ lý luận, chuyên môn nghiệp vụ, cần chú trọng tạo điều kiện để giảng viên đi thực tế tại các đơn vị, tham gia nghiên cứu khoa học, cập nhật kiến thức mới về hậu cần quân sự hiện đại. Đồng thời, có cơ chế khuyến khích giảng viên đổi mới phương pháp giảng dạy, ứng dụng công nghệ thông tin, từng bước tiếp cận các mô hình đào tạo tiên tiến, qua đó góp phần khắc phục tình trạng chênh lệch giữa yêu cầu đào tạo với năng lực bảo đảm của đội ngũ hiện nay.
Thứ tư, tăng cường đầu tư cơ sở vật chất, đẩy mạnh chuyển đổi số và hoàn thiện các yếu tố bảo đảm chất lượng đào tạo.
Trước yêu cầu hiện đại hóa giáo dục, đào tạo trong Quân đội, Học viện Hậu cần cần có giải pháp đồng bộ nhằm khắc phục những hạn chế về nguồn lực cho chuyển đổi số. Theo tư tưởng Hồ Chí Minh về tổ chức, quản lý giáo dục khoa học, hiệu quả, Học viện cần từng bước đầu tư, nâng cấp hệ thống thao trường, bãi tập, phòng học chuyên dùng, trang thiết bị huấn luyện; đồng thời phát triển học liệu số, mô hình mô phỏng, hệ thống quản trị đào tạo hiện đại. Việc hoàn thiện cơ sở vật chất và các yếu tố bảo đảm phải gắn với yêu cầu chuẩn hóa chương trình, chuẩn hóa đầu ra và nâng cao năng lực thực hành của người học. Qua đó, tạo điều kiện thuận lợi để triển khai hiệu quả các chương trình đào tạo mới, các nội dung liên ngành, góp phần thu hẹp "độ vênh" giữa mục tiêu đào tạo và điều kiện bảo đảm thực tế, đáp ứng tốt hơn yêu cầu xây dựng đội ngũ sĩ quan hậu cần trong tình hình mới.
4. Kết luận
Tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục, đào tạo là nền tảng tư tưởng quan trọng, có giá trị chỉ đạo lâu dài đối với công tác đào tạo sĩ quan Quân đội. Vận dụng sáng tạo tư tưởng Hồ Chí Minh vào nâng cao chất lượng đào tạo sĩ quan ở Học viện Hậu cần hiện nay là yêu cầu tất yếu, góp phần xây dựng đội ngũ sĩ quan hậu cần có bản lĩnh chính trị vững vàng, đạo đức trong sáng và năng lực đáp ứng tốt yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới.
ThS Nguyễn Văn Thuyên
Khoa Lý luận Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, Học viện Hậu Cần
Tài liệu tham khảo
1. Bộ Chính trị (2016), Chỉ thị số 05-CT/TW ngày 15/5/2016 về đẩy mạnh học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh.
2. Đảng ủy Học viện Hậu cần (2023), Nghị quyết số 883-NQ/ĐU ngày 22/3/2023 về đổi mới công tác giáo dục và đào tạo đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ xây dựng Học viện trong tình hình mới; Nghị quyết 884-NQ/ĐU ngày 22/3/2023 về nâng cao chất lượng huấn luyện giai đoạn 2023 – 2030 và những năm tiếp theo.