Trong bối cảnh tình hình thế giới, khu vực có nhiều diễn biến phức tạp, yêu cầu xây dựng và bảo vệ Tổ quốc đặt ra ngày càng cao, Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng đã nhấn mạnh nhiệm vụ tăng cường giáo dục quốc phòng, an ninh, xây dựng "thế trận lòng dân" vững chắc. Bài viết tập trung làm rõ cơ sở lý luận, thực trạng và đề xuất các giải pháp nâng cao chất lượng giảng dạy môn GDQPAN tại Trường Cao đẳng Kỹ thuật Công Nghệ Bà Rịa - Vũng Tàu theo tinh thần Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng.
Trong hệ thống giáo dục quốc dân, GDQPAN giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong việc hình thành nhân cách, ý thức trách nhiệm công dân và bản lĩnh chính trị cho người học. Đối với học sinh, sinh viên các trường cao đẳng, việc được trang bị kiến thức quốc phòng, an ninh không chỉ là yêu cầu bắt buộc mà còn là điều kiện cần thiết để hình thành tư duy chiến lược, khả năng nhận diện và ứng phó với các thách thức an ninh truyền thống và phi truyền thống.
Giáo dục quốc phòng, an ninh là quá trình tổ chức hoạt động dạy học nhằm trang bị cho người học những kiến thức cơ bản về đường lối quốc phòng, an ninh của Đảng, pháp luật của Nhà nước, kỹ năng quân sự cần thiết và ý thức trách nhiệm trong bảo vệ Tổ quốc. Chất lượng giảng dạy môn GDQPAN được hiểu là mức độ đạt được mục tiêu giáo dục về kiến thức, kỹ năng và thái độ của người học, thể hiện qua năng lực nhận thức, hành động và ý thức chính trị của sinh viên sau quá trình học tập.
Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng nhấn mạnh cần tăng cường giáo dục lòng yêu nước, ý thức trách nhiệm bảo vệ Tổ quốc cho toàn dân, nhất là thế hệ trẻ. Xây dựng nền quốc phòng toàn dân gắn với thế trận an ninh nhân dân. Chủ động phòng ngừa, đấu tranh với các âm mưu "diễn biến hòa bình", bạo loạn lật đổ. Đẩy mạnh ứng dụng khoa học - công nghệ, chuyển đổi số trong giáo dục và đào tạo. Những nội dung này là cơ sở định hướng cho việc đổi mới nội dung, phương pháp và hình thức giảng dạy môn GDQPAN tại các cơ sở giáo dục.
Trong thời gian qua, công tác giảng dạy môn GDQPAN ở Trường Cao đẳng Kỹ thuật Công Nghệ Bà Rịa - Vũng Tàu đã đạt được một số kết quả tích cực. Chương trình, nội dung giảng dạy được triển khai đúng quy định, đảm bảo tính thống nhất theo khung chương trình của Bộ Giáo dục và Đào tạo. Đội ngũ giảng viên cơ bản đáp ứng yêu cầu về trình độ chuyên môn, có tinh thần trách nhiệm cao. Cơ sở vật chất từng bước được đầu tư, phục vụ cho giảng dạy lý thuyết và thực hành. Ý thức học tập của sinh viên có chuyển biến tích cực, nhận thức rõ hơn về vai trò của GDQPAN.
Bên cạnh những kết quả đạt được, chất lượng giảng dạy môn GDQPAN vẫn còn một số hạn chế. Phương pháp giảng dạy còn nặng về thuyết trình, thiếu tính tương tác, chưa phát huy được tính tích cực của sinh viên. Ứng dụng công nghệ thông tin trong giảng dạy còn hạn chế, chưa đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số. Cơ sở vật chất phục vụ thực hành, mô phỏng còn thiếu và chưa đồng bộ. Động cơ học tập của một bộ phận sinh viên chưa cao, còn học đối phó. Sự gắn kết giữa lý luận và thực tiễn chưa chặt chẽ, thiếu các hoạt động trải nghiệm thực tế.
Do đó, để nâng cao chất lượng giảng dạy môn GDQPAN tại Trường Cao đẳng Kỹ thuật Công Nghệ Bà Rịa - Vũng Tàu theo tinh thần Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng cần thực hiện tốt một số giải pháp sau:
Một là, làm tốt công tác giáo dục nâng cao nhận thức cho các chủ thể trong nhà trường về vai trò của giáo dục quốc phòng, an ninh
Nhận thức đúng đắn về vị trí, vai trò của GDQPAN là tiền đề quan trọng để nâng cao chất lượng giảng dạy và học tập môn học này trong các cơ sở giáo dục. Thực tiễn cho thấy, ở đâu cấp ủy, lãnh đạo, giảng viên và người học có nhận thức đầy đủ, sâu sắc về GDQPAN thì ở đó việc tổ chức dạy học được triển khai nghiêm túc, hiệu quả; ngược lại, nếu nhận thức còn phiến diện, xem nhẹ thì dễ dẫn đến tình trạng dạy và học mang tính hình thức, đối phó.
Trước hết, cấp ủy, lãnh đạo Nhà trường cần quán triệt sâu sắc các quan điểm của Đảng về GDQPAN, đặc biệt là tinh thần Nghị quyết Đại hội XIV, từ đó cụ thể hóa thành các nghị quyết, kế hoạch phù hợp với điều kiện thực tiễn của nhà trường. Việc xác định đúng vị trí của GDQPAN trong chiến lược phát triển giáo dục sẽ tạo cơ sở chính trị vững chắc để triển khai đồng bộ các giải pháp nâng cao chất lượng giảng dạy. Đồng thời, cần đưa tiêu chí thực hiện GDQPAN vào đánh giá thi đua của các đơn vị, qua đó nâng cao trách nhiệm của đội ngũ cán bộ, giảng viên. Đồng thời, đẩy mạnh công tác tuyên truyền, giáo dục nhằm nâng cao nhận thức cho giảng viên và sinh viên thông qua các hình thức tuyên truyền như: tổ chức sinh hoạt chính trị đầu khóa, tọa đàm, hội thảo chuyên đề, diễn đàn thanh niên về nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới. Nội dung tuyên truyền cần tập trung làm rõ vai trò của GDQPAN trong việc hình thành bản lĩnh chính trị, ý thức công dân và trách nhiệm xã hội của sinh viên
Bên cạnh đó, gắn nâng cao nhận thức với đổi mới nội dung và phương pháp giảng dạy. Nhận thức không chỉ được hình thành qua tuyên truyền mà còn thông qua quá trình học tập. Vì vậy, cần đổi mới nội dung giảng dạy theo hướng cập nhật, thiết thực, gắn với các vấn đề thời sự về quốc phòng, an ninh; đồng thời đổi mới phương pháp theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động của người học. Khi sinh viên được tham gia thảo luận, giải quyết tình huống, trải nghiệm thực tế, họ sẽ hiểu sâu sắc hơn vai trò của GDQPAN, từ đó hình thành động cơ học tập đúng đắn.
Đồng thời, xây dựng môi trường giáo dục lành mạnh, góp phần củng cố nhận thức chính trị cho sinh viên. Môi trường giáo dục có ảnh hưởng trực tiếp đến nhận thức và hành vi của người học. Do đó, nhà trường cần xây dựng môi trường văn hóa sư phạm lành mạnh, kết hợp chặt chẽ giữa giáo dục trong nhà trường với giáo dục gia đình và xã hội. Bên canh đó, tăng cường kiểm tra, đánh giá nhận thức về GDQPAN. Việc kiểm tra, đánh giá không chỉ dừng lại ở kiến thức mà cần chú trọng đến nhận thức, thái độ và hành vi của sinh viên. Thông qua các hình thức đánh giá đa dạng như thảo luận, viết thu hoạch, tham gia hoạt động thực tiễn, nhà trường có thể kịp thời điều chỉnh nội dung, phương pháp giảng dạy, đồng thời góp phần củng cố nhận thức cho người học
Hai là, thường xuyên đổi mới nội dung, chương trình giảng dạy môn giáo dục quốc phòng, an ninh trong Nhà trường
Đổi mới nội dung, chương trình giảng dạy là một trong những giải pháp trọng tâm nhằm nâng cao chất lượng GDQPAN trong các cơ sở giáo dục hiện nay. Trong bối cảnh tình hình thế giới, khu vực có nhiều biến động phức tạp, các thách thức an ninh truyền thống và phi truyền thống đan xen, cùng với yêu cầu của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc theo tinh thần Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, nội dung GDQPAN cần được điều chỉnh theo hướng cập nhật, thiết thực và hiện đại hơn. Thực tiễn cho thấy, nếu nội dung chương trình còn nặng về lý thuyết, chậm cập nhật, thiếu tính thực tiễn thì sẽ làm giảm hứng thú học tập của sinh viên, đồng thời không đáp ứng được yêu cầu trang bị kiến thức và kỹ năng cần thiết trong tình hình mới.
Do đó, cập nhật, bổ sung kịp thời các nội dung mới về quốc phòng, an ninh. Chương trình GDQPAN cần thường xuyên được rà soát, bổ sung những vấn đề mới về đường lối, quan điểm của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước về quốc phòng, an ninh. Đặc biệt, cần đưa vào giảng dạy các nội dung liên quan đến bảo vệ chủ quyền biển, đảo; an ninh mạng; an ninh kinh tế; an ninh phi truyền thống như dịch bệnh, biến đổi khí hậu, thiên tai… Việc cập nhật này không chỉ giúp sinh viên nắm bắt được tình hình thực tiễn mà còn nâng cao khả năng nhận diện và ứng phó với các nguy cơ, thách thức mới. Bảo đảm tính hệ thống, liên thông và phù hợp với đối tượng đào tạo. Nội dung chương trình cần được thiết kế theo hướng tinh gọn, khoa học, tránh trùng lặp, đồng thời đảm bảo tính liên thông giữa các học phần.
Đồng thời, tăng cường tính thực tiễn, gắn lý luận với thực hành. Một trong những hạn chế phổ biến hiện nay là nội dung GDQPAN còn thiên về lý thuyết, thiếu các hoạt động thực hành, trải nghiệm. Do đó, cần cơ cấu lại chương trình theo hướng tăng tỷ lệ nội dung thực hành, huấn luyện kỹ năng quân sự cơ bản, kỹ năng xử lý tình huống quốc phòng, an ninh. Đồng thời, cần xây dựng các tình huống giả định sát với thực tiễn để sinh viên thảo luận, qua đó nâng cao khả năng vận dụng kiến thức vào thực tế. Chủ động tích hợp nội dung giáo dục chính trị, tư tưởng với giáo dục kỹ năng. Đẩy mạnh tích hợp công nghệ số và học liệu mở trong chương trình. Trong bối cảnh chuyển đổi số giáo dục, việc đổi mới nội dung GDQPAN cần gắn với phát triển học liệu số, bài giảng điện tử, ngân hàng câu hỏi trực tuyến, tăng cường tính mở và linh hoạt của chương trình. Chương trình GDQPAN cần được thiết kế theo hướng "mở", cho phép giảng viên chủ động lựa chọn, cập nhật nội dung phù hợp với tình hình thực tiễn và đối tượng người học.
Ba là, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số trong giảng dạy môn giáo dục quốc phòng, an ninh
Trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư đang phát triển mạnh mẽ, chuyển đổi số đã trở thành xu thế tất yếu trong mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, trong đó có giáo dục và đào tạo. Đối với GDQPAN, việc đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số không chỉ góp phần nâng cao hiệu quả giảng dạy mà còn tạo ra môi trường học tập hiện đại, linh hoạt, phù hợp với đặc điểm của thế hệ sinh viên trong thời đại số. Đây cũng là yêu cầu quan trọng được đặt ra trong tinh thần Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo gắn với phát triển khoa học, công nghệ. Trươc hết, cần xây dựng và phát triển hệ thống học liệu số phục vụ giảng dạy GDQPAN.
Nhà trường cần đầu tư xây dựng kho học liệu số bao gồm bài giảng điện tử, video minh họa, hình ảnh, sơ đồ, bản đồ quân sự, tình huống mô phỏng… Các học liệu này cần được thiết kế theo hướng chuẩn hóa, dễ sử dụng, phù hợp với nội dung chương trình và đặc điểm người học.
Đồng thời, triển khai các nền tảng dạy học trực tuyến và mô hình học tập kết hợp (blended learning). Ứng dụng các hệ thống quản lý học tập (LMS) như Moodle, Google Classroom hoặc các nền tảng tương tự sẽ giúp tổ chức dạy học GDQPAN linh hoạt hơn. Mô hình học tập kết hợp giữa trực tiếp và trực tuyến cho phép sinh viên tiếp cận kiến thức mọi lúc, mọi nơi, đồng thời tăng cường khả năng tự học, tự nghiên cứu. Đặc biệt, trong những tình huống đặc biệt như dịch bệnh hoặc thiên tai, hình thức dạy học trực tuyến sẽ đảm bảo tính liên tục của quá trình đào tạo. Ứng dụng công nghệ mô phỏng, thực tế ảo (VR/AR) trong giảng dạy và huấn luyện. Đối với các nội dung như chiến thuật quân sự, sử dụng vũ khí, tổ chức đội hình… việc ứng dụng công nghệ mô phỏng và thực tế ảo sẽ giúp tái hiện sinh động các tình huống mà trong thực tế khó tổ chức.
Bên cạnh đó, quan tâm đổi mới phương pháp kiểm tra, đánh giá thông qua công nghệ số. Việc ứng dụng công nghệ thông tin trong kiểm tra, đánh giá như sử dụng ngân hàng câu hỏi trắc nghiệm trực tuyến, phần mềm đánh giá năng lực, bài tập tình huống trên nền tảng số sẽ giúp đảm bảo tính khách quan, minh bạch và chính xác. Đồng thời, việc phân tích dữ liệu học tập (learning analytics) có thể hỗ trợ giảng viên theo dõi tiến độ, mức độ tiếp thu của sinh viên, từ đó điều chỉnh phương pháp giảng dạy phù hợp. Đồng thời, đầu tư hạ tầng công nghệ và bảo đảm an toàn, an ninh thông tin, xây dựng môi trường học tập số và văn hóa số trong nhà trường.
Bốn là, tăng cường hoạt động thực tiễn, trải nghiệm trong giảng dạy môn giáo dục quốc phòng, an ninh
Giáo dục quốc phòng và an ninh là môn học có tính đặc thù cao, kết hợp chặt chẽ giữa lý luận và thực hành. Do đó, việc tăng cường các hoạt động thực tiễn, trải nghiệm không chỉ là yêu cầu phương pháp mà còn là yếu tố quyết định đến chất lượng và hiệu quả giáo dục. Trong bối cảnh hiện nay, khi yêu cầu đào tạo nguồn nhân lực gắn với thực tiễn ngày càng cao, việc tổ chức các hoạt động trải nghiệm trong GDQPAN càng trở nên cần thiết, góp phần hình thành năng lực hành động, bản lĩnh và ý thức trách nhiệm cho sinh viên. Thực tiễn cho thấy, nếu chỉ dừng lại ở việc truyền thụ kiến thức lý thuyết, sinh viên sẽ khó hình dung đầy đủ về các vấn đề quốc phòng, an ninh, dẫn đến nhận thức phiến diện, thiếu chiều sâu. Ngược lại, thông qua các hoạt động thực tiễn, trải nghiệm, sinh viên có cơ hội "học đi đôi với hành", "lý luận gắn liền với thực tiễn", từ đó nâng cao khả năng vận dụng kiến thức vào thực tế, hình thành kỹ năng và thái độ đúng đắn.
Trước hết, tổ chức huấn luyện thực hành quân sự một cách bài bản, sát thực tế. Nhà trường cần chú trọng nâng cao chất lượng các nội dung thực hành như điều lệnh đội ngũ, kỹ thuật bắn súng, chiến thuật bộ binh cơ bản, sơ cứu chiến trường… Việc tổ chức huấn luyện phải đảm bảo tính khoa học, an toàn, đồng thời gắn với các tình huống thực tế. Thông qua quá trình này, sinh viên không chỉ nắm vững kỹ năng mà còn rèn luyện tính kỷ luật, tinh thần tập thể và ý chí vượt khó. Đồng thời, đẩy mạnh hoạt động tham quan, học tập thực tế tại các đơn vị lực lượng vũ trang. Việc tổ chức cho sinh viên tham quan, giao lưu tại các đơn vị quân đội, công an, các di tích lịch sử, văn hóa sẽ giúp sinh viên có cái nhìn trực quan, sinh động về nhiệm vụ quốc phòng, an ninh. Qua đó, góp phần giáo dục truyền thống, bồi dưỡng lòng yêu nước, niềm tự hào dân tộc và ý thức trách nhiệm đối với sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc.
Đồng thời, quan tâm xây dựng và tổ chức các hoạt động diễn tập, tình huống giả định. Nhà trường có thể xây dựng các kịch bản tình huống liên quan đến quốc phòng, an ninh như: xử lý tình huống khẩn cấp, phòng chống thiên tai, cứu hộ cứu nạn, đảm bảo an ninh trật tự… để sinh viên tham gia giải quyết. Thông qua các hoạt động này, sinh viên được rèn luyện kỹ năng tư duy, phân tích, ra quyết định và làm việc nhóm trong điều kiện gần với thực tế. Bên canh đó, cần kết hợp hoạt động ngoại khóa với GDQPAN. Các hoạt động ngoại khóa như hội thi tìm hiểu về quốc phòng - an ninh, cuộc thi rung chuông vàng, diễn đàn thanh niên, sinh hoạt chuyên đề… cần được tổ chức thường xuyên, đa dạng về hình thức. Đây là môi trường thuận lợi để sinh viên vừa học, vừa chơi, qua đó tiếp thu kiến thức một cách tự nhiên, hứng thú và hiệu quả.
Tóm lại, nâng cao chất lượng giảng dạy môn GDQPAN tại Trường Cao đẳng Kỹ thuật Công Nghệ Bà Rịa - Vũng Tàu là nhiệm vụ quan trọng, góp phần thực hiện mục tiêu giáo dục toàn diện và đáp ứng yêu cầu xây dựng, bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới. Trên cơ sở quán triệt tinh thần Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, cần triển khai đồng bộ các giải pháp từ nâng cao nhận thức, đổi mới nội dung, phương pháp giảng dạy đến đầu tư cơ sở vật chất và phát triển đội ngũ giảng viên. Đồng thời, phải gắn GDQPAN với thực tiễn, tăng cường ứng dụng công nghệ số, phát huy vai trò chủ thể của người học. Thực hiện tốt các giải pháp này sẽ góp phần nâng cao chất lượng GDQPAN, xây dựng thế hệ sinh viên có bản lĩnh chính trị vững vàng, có ý thức trách nhiệm cao trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa.
Nguyễn Trọng Phúc
Trường Cao đẳng Kỹ thuật Công nghệ Bà Rịa - Vũng Tàu
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Bộ Chính trị, Nghị quyết về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024, Hà Nội.
3. Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, tập 2, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2026.
4. Đảng Cộng sản Việt Nam, Nghị quyết Trung ương 8 khoá XIII về "Chiến lược BVTQ trong tình hình mới", số 44-NQ/QUTW ngày 24/11/2023, Hà Nội.
5. Hồ Chí Minh, Hồ Chí Minh Toàn tập, Tập 8, Nxb CTQG, Hà Nội, 2011.