Ảnh minh họa
Từ khóa: chất lượng lãnh đạo, Phong trào "Bình dân học vụ số", Hệ Đào tạo Sau đại học/ Học viện Chính trị.
1. Đặt vấn đề
Trong bối cảnh chuyển đổi số toàn cầu và yêu cầu nâng cao chất lượng quản lý, giáo dục - đào tạo, việc triển khai Phong trào "Bình dân học vụ số" tại Hệ Đào tạo Sau đại học/ Học viện Chính trị trở thành nhiệm vụ quan trọng, mang tính cấp thiết. Phong trào không chỉ nhằm phổ cập kiến thức số, nâng cao năng lực số cho cán bộ, học viên mà còn hướng tới xây dựng môi trường học tập, nghiên cứu thông minh, hiện đại trong kỷ nguyên số. Thực tiễn cho thấy, mặc dù Hệ Đào tạo Sau đại học/ Học viện Chính trị đã triển khai nhiều hoạt động để cụ thể hóa các nội dung của Phong trào, song vẫn còn một số hạn chế nhất định. Trước tình hình đó, việc đề xuất các giải pháp nâng cao chất lượng lãnh đạo Phong trào "Bình dân học vụ số" là yêu cầu tất yếu.
2. Nội dung nghiên cứu
2.1. Khái quát thực trạng lãnh đạo Phong trào "Bình dân học vụ số" ở Hệ Đào tạo Sau đại học/ Học viện Chính trị
2.1.1. Phong trào "Bình dân học vụ số"
"Bình dân học vụ" là một chủ trương lớn của Nhà nước ngay sau Cách mạng Tháng Tám nhằm xóa mù chữ cho Nhân dân, đặc biệt tại những vùng có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn. Phong trào này không chỉ mang lại tri thức cơ bản cho người dân mà còn tạo nền tảng nhân lực ban đầu quan trọng cho sự phát triển của quốc gia. Hoạt động học tập thời kỳ đó chủ yếu dựa vào hình thức truyền miệng, lớp học cộng đồng và đội ngũ giáo viên là cán bộ tuyên truyền được đào tạo ngắn hạn.
Trong bối cảnh chuyển đổi số hiện nay, khái niệm "Bình dân học vụ" đã được mở rộng và phát triển thành "Bình dân học vụ số". Đây không chỉ là quá trình trang bị kỹ năng sử dụng công nghệ thông tin, mà còn là nhiệm vụ phổ cập năng lực số, thu hẹp khoảng cách tri thức số và giúp người học làm chủ hệ sinh thái số. Trong Quân đội, "Bình dân học vụ số" hướng tới việc hỗ trợ cán bộ, học viên, nhân viên và hạ sĩ quan - binh sĩ khai thác hiệu quả các công cụ số: tìm kiếm và quản lý tài liệu trực tuyến, sử dụng phần mềm chuyên môn, vận hành hệ thống học tập trực tuyến, tham gia họp - hội thảo qua nền tảng số, cũng như ứng dụng công nghệ trong quản lý và nghiên cứu.
Việc triển khai Phong trào này góp phần trực tiếp nâng cao năng lực công tác và học tập trong môi trường số hóa. Khi được trang bị kỹ năng số cơ bản và nâng cao, người học có khả năng tự chủ trong tiếp cận tri thức mới, tăng hiệu quả nghiên cứu, cải thiện chất lượng công việc và thích ứng nhanh với yêu cầu của thời đại số. Sự chuyển dịch từ "Bình dân học vụ" truyền thống sang "Bình dân học vụ số" thể hiện bước tiến tất yếu và có ý nghĩa chiến lược. Đối với Hệ Đào tạo Sau đại học/ Học viện Chính trị, Phong trào này góp phần hình thành đội ngũ cán bộ và học viên có tư duy số, kỹ năng số và năng lực sáng tạo, đóng góp vào xây dựng xã hội số và thúc đẩy phát triển bền vững.
2.1.2. Kết quả đạt được
Nhận thức của cấp ủy các cấp và đội ngũ cán bộ, học viên có sự chuyển biến rõ nét. Thời gian qua, nhận thức của cấp ủy các cấp và đội ngũ cán bộ, học viên tại Hệ Đào tạo Sau đại học/ Học viện Chính trị về Phong trào "Bình dân học vụ số" đã có sự chuyển biến rõ rệt. Sự chuyển biến này thể hiện trước hết ở việc các cấp ủy các cấp đã nhận thức đúng đắn và đầy đủ hơn về vị trí, vai trò và tầm quan trọng của Phong trào, coi đó không chỉ là xu hướng tất yếu mà còn là nhiệm vụ trọng tâm để nâng cao chất lượng đào tạo sau đại học trong giai đoạn mới. Đồng thời, cấp ủy, chỉ huy các cấp tại Hệ đã nêu cao trách nhiệm trong chỉ đạo, điều hành các hoạt động liên quan đến Phong trào, nhất là việc khuyến khích cán bộ, học viên tăng cường sử dụng học liệu số và áp dụng công nghệ hiện đại vào quản lý, học tập và nghiên cứu. Nếu trước đây còn tâm lý e ngại công nghệ thì hiện nay ý thức học tập, tự nâng cao trình độ và thích ứng với môi trường làm việc số đã trở thành xu hướng phổ biến, nhiều cán bộ, học viên tự nghiên cứu, tự học kỹ thuật số hóa tài liệu.
Hình thức và biện pháp triển khai phong trào tương đối đa dạng và linh hoạt. Việc triển khai Phong trào "Bình dân học vụ số" tại Hệ Đào tạo Sau đại học/ Học viện Chính trị đã ghi nhận những chuyển biến tích cực về phương thức tổ chức và biện pháp thực hiện, thể hiện rõ tính đa dạng, linh hoạt và phù hợp với đặc thù đào tạo sau đại học. Các đơn vị trực thuộc đã chủ động áp dụng nhiều hình thức triển khai Phong trào, bao gồm tổ chức hội nghị, bồi dưỡng, hướng dẫn thực hành kỹ năng số và chia sẻ kinh nghiệm ứng dụng công nghệ trong quản lý, nghiên cứu và học tập. Các hoạt động này vừa cung cấp tri thức nền tảng, vừa tạo không gian tương tác, trao đổi, góp phần nâng cao nhận thức và kỹ năng thực hành cho cán bộ và học viên. Phong trào cũng được triển khai thông qua các hình thức hỗ trợ trực tiếp đối với học viên, như tổ chức Tổ tư vấn kỹ năng số, cung cấp tài liệu tự học, xây dựng video hướng dẫn và các kênh hỗ trợ kỹ thuật nhanh chóng. Một số lớp học viên đã chủ động phối hợp để hình thành "hệ sinh thái hỗ trợ học tập số", tạo môi trường thuận lợi cho học viên tiếp cận và sử dụng công nghệ một cách hiệu quả.
Năng lực số của một bộ phận cán bộ và học viên được nâng lên. Một trong những kết quả nổi bật của Phong trào "Bình dân học vụ số" là năng lực số của một bộ phận cán bộ và học viên đã được cải thiện rõ rệt. Sự cải thiện này thể hiện ở việc nắm bắt nhanh hơn các công cụ công nghệ phục vụ công tác quản lý, học tập và nghiên cứu trên môi trường số. Một số cán bộ đã tiên phong đã chủ động tìm hiểu mô hình quản lý hiện đại, điều này cho thấy sự chuyển biến tích cực về tư duy và khả năng thích ứng công nghệ của đội ngũ cán bộ trong bối cảnh chuyển đổi số. Về phía học viên, năng lực khai thác tri thức số được nâng lên đáng kể. Học viên đã khá quen với việc tham gia lớp học trực tuyến, truy cập kho học liệu số, sử dụng công cụ phân tích, trình bày báo cáo, xây dựng sơ đồ tư duy số. Một bộ phận học viên đã thể hiện tinh thần tự học cao hơn, biết chủ động tìm kiếm tài liệu số, tận dụng nguồn học liệu mở và thực hành các ứng dụng số trong nghiên cứu khoa học.
2.1.3. Một số hạn chế
Nhận thức và trách nhiệm trong lãnh đạo Phong trào chưa thật sự đồng đều. Mặc dù đã có chuyển biến, song mức độ quan tâm, ưu tiên thực hiện Phong trào giữa các cấp ủy, đơn vị còn khác nhau. Một số cấp ủy chưa coi đây là nhiệm vụ trọng tâm trong xây dựng môi trường đào tạo hiện đại, nên việc lãnh đạo thiếu tính chủ động, chưa thường xuyên và còn nặng về hình thức. Công tác kiểm tra, đôn đốc thực hiện chưa được tiến hành một cách hệ thống, dẫn đến hiệu quả Phong trào ở một số lớp học viên còn hạn chế.
Hình thức, biện pháp và nội dung triển khai phong trào còn thiếu đồng bộ.
Các hoạt động triển khai phong trào tại một số lớp vẫn rời rạc, chưa tạo được sự kết nối giữa nghiên cứu và ứng dụng. Một số biện pháp chưa được chuẩn hóa thành quy trình thống nhất để nhân rộng. Nội dung Phong trào chưa thực sự khai thác sâu các nền tảng, kho học liệu và công cụ số hiện có.
Năng lực số của một số cán bộ và học viên còn hạn chế so với yêu cầu đề ra. Dù đã có cải thiện, nhưng một bộ phận cán bộ và học viên chưa thực sự thành thạo trong khai thác các công cụ số, đặc biệt là các phần mềm phân tích dữ liệu, mô phỏng, AI hỗ trợ học tập, nghiên cứu. Một số học viên còn thụ động trong tiếp cận tri thức số, kỹ năng tự học trên môi trường số chưa cao, khả năng chọn lọc, đánh giá, ứng dụng thông tin còn hạn chế.
2.2. Giải pháp nâng cao chất lượng lãnh đạo Phong trào "Bình dân học vụ số" ở Hệ Đào tạo Sau đại học/ Học viện Chính trị
Một là, tăng cường vai trò chỉ đạo của cấp ủy, chỉ huy các cấp tại Hệ Đào tạo Sau đại học/ Học viện Chính trị
Việc nâng cao chất lượng lãnh đạo Phong trào "Bình dân học vụ số" trước hết đòi hỏi sự chỉ đạo quyết liệt, thống nhất và xuyên suốt của cấp ủy, chỉ huy các cấp ở Hệ. Cấp ủy các cấp cần nhận thức đầy đủ đây không chỉ là một Phong trào mang tính ngắn hạn, mà là nhiệm vụ quan trọng gắn với mục tiêu xây dựng Học viện nói chung và Hệ nói riêng hiện đại, thông minh, thích ứng với yêu cầu chuyển đổi số trong Quân đội. Từ nhận thức đúng, cấp ủy các cấp phải thể hiện rõ trách nhiệm lãnh đạo bằng việc đưa nội dung này vào nghị quyết lãnh đạo hoặc ban hành nghị quyết chuyên đề, có kế hoạch triển khai và tổ chức thực hiện cụ thể. Trong tổ chức chỉ đạo, cần phân công nhiệm vụ rõ ràng, xác định trách nhiệm của từng cá nhân; đồng thời phát huy vai trò nòng cốt của Tổ tư vấn kỹ năng số. Quá trình chỉ đạo phải bảo đảm tính chủ động, sáng tạo nhưng cũng phải thường xuyên, liên tục, tránh tình trạng phát động rầm rộ nhưng triển khai thiếu chiều sâu. Cấp ủy các cấp phải tăng cường kiểm tra, giám sát, kịp thời phát hiện những vướng mắc trong triển khai để điều chỉnh, tháo gỡ; đồng thời phát hiện những mô hình hay, cách làm tốt để nhân rộng.
Hai là, đổi mới nội dung, hình thức, biện pháp triển khai Phong trào
Đổi mới nội dung, hình thức và biện pháp triển khai là yêu cầu tất yếu để Phong trào "Bình dân học vụ số" đi vào chiều sâu. Trước hết, về nội dung, cần gắn chặt với mục tiêu xây dựng năng lực số cho cán bộ và học viên, đồng thời đáp ứng nhu cầu đổi mới công tác quản lý, học tập và nghiên cứu trong kỷ nguyên số. Nội dung triển khai nên được cập nhật liên tục, phù hợp với đặc thù đơn vị, kết hợp giữa tri thức chuyên môn truyền thống và ứng dụng công nghệ số, chú trọng các kỹ năng số thiết yếu, từ khai thác học liệu, phân tích dữ liệu đến phát triển học liệu điện tử và sử dụng công cụ hỗ trợ giảng dạy hiện đại. Về hình thức, cần đa dạng hóa các phương pháp tổ chức để đảm bảo tính linh hoạt và tương tác cao. Tăng cường xây dựng các nhóm học tập số, diễn đàn trao đổi kinh nghiệm, thực hành kỹ năng số, đồng thời phát triển kho học liệu mở để cán bộ và học viên chủ động tham khảo, học tập và sáng tạo. Hình thức tổ chức phong trào phải mang tính tương tác cao, khuyến khích tự học và thực hành, đồng thời linh hoạt thích ứng với từng đối tượng tham gia. Về biện pháp triển khai, cần vừa đảm bảo tính đồng bộ, vừa khuyến khích sáng tạo và áp dụng thực tiễn. Biện pháp triển khai cần gắn kết giữa quản lý - học tập - nghiên cứu, tạo ra hệ sinh thái học tập số toàn diện, giúp cán bộ và học viên vừa nắm vững lý thuyết, vừa thành thạo kỹ năng thực hành.
Ba là, đẩy mạnh đào tạo, bồi dưỡng năng lực số cho cán bộ và học viên
Đào tạo và bồi dưỡng năng lực số là yếu tố then chốt để Phong trào "Bình dân học vụ số" phát triển sâu rộng, đồng thời nâng cao chất lượng công tác quản lý, học tập và nghiên cứu tại Hệ Đào tạo Sau đại học/ Học viện Chính trị. Năng lực số không chỉ là kỹ năng sử dụng công nghệ mà còn bao gồm khả năng khai thác, phân tích, tổng hợp, vận dụng tri thức số vào quá trình quản lý và học tập, từ đó hình thành môi trường học tập số hiệu quả và bền vững. Hệ Đào tạo Sau đại học/ Học viện Chính trị cần xây dựng lộ trình bồi dưỡng chuyên sâu cho các đối tượng. Với cán bộ quản lý, chương trình bồi dưỡng nên tập trung vào các kỹ năng: sử dụng hệ thống quản lý, áp dụng các công cụ trực tuyến, phần mềm mô phỏng, phân tích dữ liệu, tạo sản phẩm quản lý. Đối với học viên, cần tập trung phát triển năng lực tự học số, khả năng khai thác, xử lý và đánh giá thông tin, vận dụng công nghệ vào nghiên cứu khoa học và học tập nhóm. Việc bồi dưỡng nên được tổ chức linh hoạt theo các hình thức trực tiếp, trực tuyến và kết hợp, đồng thời khuyến khích học viên chủ động tham gia các diễn đàn, nhóm học tập số và dự án thực hành ứng dụng công nghệ.
Bốn là, phát triển hạ tầng công nghệ và hoàn thiện hệ sinh thái học tập số
Phát triển hạ tầng công nghệ và xây dựng hệ sinh thái học tập số đồng bộ là yếu tố nền tảng quyết định hiệu quả và tính bền vững của Phong trào "Bình dân học vụ số" tại Hệ Đào tạo Sau đại học/ Học viện Chính trị. Một hệ thống hạ tầng mạnh và hiện đại không chỉ đảm bảo việc triển khai các hoạt động học tập số liên tục, ổn định, mà còn tạo điều kiện thuận lợi để cán bộ, học viên tương tác, chia sẻ tri thức và phát triển kỹ năng số một cách toàn diện. Theo đó, cần đầu tư nâng cấp hạ tầng kỹ thuật, xây dựng và hoàn thiện hệ sinh thái học tập số, bao gồm: thư viện điện tử, kho học liệu số, nền tảng quản lý học tập, các công cụ tương tác, diễn đàn thảo luận trực tuyến và cơ chế lưu trữ, chia sẻ dữ liệu. Hệ sinh thái này phải được thiết kế đồng bộ, dễ sử dụng, bảo đảm an toàn thông tin và khả năng mở rộng theo nhu cầu, từ đó hỗ trợ quá trình học tập - nghiên cứu liên tục và hiệu quả. Ngoài ra, cần thiết lập cơ chế vận hành, bảo trì và nâng cấp hạ tầng thường xuyên, đồng thời tập huấn cán bộ, học viên trong việc khai thác, sử dụng và phát triển hệ sinh thái học tập số. Sự đồng bộ giữa hạ tầng và con người sẽ tạo ra môi trường học tập số năng động, hiện đại, thúc đẩy hình thành văn hóa học tập số bền vững trong toàn Hệ.
Năm là, tạo động lực mạnh mẽ thông qua cơ chế khuyến khích, thi đua, khen thưởng
Để Phong trào "Bình dân học vụ số" thực sự đi vào chiều sâu và lan tỏa bền vững, việc xây dựng cơ chế động viên, khuyến khích, thi đua và khen thưởng đóng vai trò quyết định. Đây là công cụ quan trọng để thúc đẩy sự tham gia tích cực, khơi dậy tinh thần đổi mới sáng tạo, nâng cao trách nhiệm của cán bộ và học viên trong quá trình triển khai Phong trào. Hệ Đào tạo Sau đại học/ Học viện Chính trị cần xây dựng hệ thống tiêu chí đánh giá minh bạch, cụ thể, phản ánh đúng năng lực số, sự chủ động tham gia và kết quả thực hiện Phong trào của từng cá nhân và tập thể. Việc đánh giá cần gắn với chức trác, nhiệm vụ, cũng như đóng góp vào xây dựng môi trường học tập thông minh, từ đó tạo cơ sở khoa học cho việc khen thưởng và xét thi đua. Đặc biệt, việc tổ chức các cuộc thi, hội thi, dự án số hóa học liệu hoặc ứng dụng công nghệ trong công tác quản lý, học tập, nghiên cứu là biện pháp vừa nâng cao năng lực thực hành, vừa tạo cơ hội công nhận và phát hiện nhân tố mới. Cơ chế thi đua cần được gắn chặt với các chính sách đãi ngộ, xét thi đua cuối năm.
3. Kết luận
Phong trào "Bình dân học vụ số" tại Hệ Đào tạo Sau đại học/ Học viện Chính trị đã đạt được những kết quả bước đầu quan trọng, song vẫn còn những hạn chế nhất định. Để nâng cao hiệu quả và bền vững của Phong trào, cần tăng cường vai trò chỉ đạo của cấp ủy, chỉ huy các cấp; đổi mới nội dung, hình thức và biện pháp triển khai; đẩy mạnh đào tạo, bồi dưỡng năng lực số; phát triển hạ tầng công nghệ và hoàn thiện hệ sinh thái học tập số; tạo động lực mạnh mẽ thông qua cơ chế khuyến khích, thi đua, khen thưởng. Những giải pháp này, nếu được triển khai đồng bộ sẽ góp phần hình thành môi trường học tập số hiện đại, nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ và học viên, thúc đẩy Phong trào "Bình dân học vụ số" đi vào chiều sâu, đáp ứng yêu cầu giáo dục - đào tạo trong thời kỳ mới./.
Tài liệu tham khảo
1. Đảng Cộng sản Việt Nam (2024), Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, ngày 22/12/2024, Hà Nội.
2. Đinh Thị Huệ (2025), Thanh niên quân đội với Phong trào "Bình dân học vụ số" hiện nay, Báo Quốc phòng Thủ đô điện tử, ngày 02/06/2025.
3. Nguyễn Kiến Nghị (2025), Hệ Đào tạo Sau đại học, Học viện Chính trị thực hiện tốt Phong trào "bình dân học vụ số", Tạp chí Giáo chức điện tử, ngày 12/09/2025.
4. Thủ tướng Chính phủ (2020), Chương trình Chuyển đổi số quốc gia đến năm 2025, định hướng đến năm 2030, Quyết định số 749/QĐ-TTg, ngày 03/6/2020, Hà Nội.
5. Lê Huy Vịnh (2025), Toàn quân đẩy mạnh thực hiện Phong trào "Bình dân học vụ số", Tạp chí Quốc phòng toàn dân điện tử, ngày 11/10/2025.
Trần Viết Sung, Bùi Trung Đức - Học viện Chính trị
Nguyễn Văn Long - Học viện Hậu cần
