1. Đặt vấn đề
Trong suốt chiều dài lịch sử hàng ngàn năm dựng nước và giữ nước của dân tộc Việt Nam, thế hệ trẻ luôn đóng vai trò là rường cột, là lực lượng xung kích đi đầu trên mọi mặt trận, từ lao động sản xuất đến chiến đấu và chiến thắng kẻ thù xâm lược. Hưng thịnh hay suy vong của một quốc gia, xét đến cùng, đều bắt nguồn từ nguồn lực con người - nơi trí tuệ, bản lĩnh và khát vọng của tuổi trẻ hội tụ. Bước vào giai đoạn phát triển mới với những định hướng chiến lược mang tầm vóc lịch sử đất nước ta đang vươn mình mạnh mẽ vào kỷ nguyên mới - kỷ nguyên phát triển bứt phá, giàu mạnh và thịnh vượng của dân tộc.
Đối với Quân đội nhân dân Việt Nam - lực lượng chính trị, lực lượng chiến đấu tuyệt đối trung thành, tin cậy của Đảng, Nhà nước và Nhân dân, yêu cầu chiến lược trong tình hình mới là phải đẩy mạnh toàn diện công cuộc xây dựng quân đội cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại. Để hoàn thành sứ mệnh vẻ vang và vô cùng nặng nề ấy, đội ngũ thanh niên quân đội - những người trực tiếp quản lý, khai thác, vận hành và làm chủ vũ khí, trang bị kỹ thuật hiện đại - cần nâng cao tinh thần học tập, học tập suốt đời là mệnh lệnh từ trái tim, là trách nhiệm chính trị thiêng liêng để phụng sự Tổ quốc.
2. Nội dung nghiên cứu
2.1. Sự cần thiết phải nâng cao tinh thần học tập cho thanh niên quân đội để phụng sự Tổ quốc trong kỷ nguyên mới
Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh vĩ đại luôn đặt trọn niềm tin yêu và kỳ vọng lớn lao vào thế hệ trẻ. Người xem việc học tập là công việc suốt đời, là quá trình không bao giờ có điểm dừng đối với bất kỳ ai muốn tiến bộ. Người từng căn dặn: "Nước nhà thịnh hay suy, yếu hay mạnh, một phần lớn là do các thanh niên" và "Muốn xây dựng chủ nghĩa xã hội, trước hết cần có những con người xã hội chủ nghĩa". Để trở thành những con người vừa hồng vừa chuyên, thanh niên phải luôn luôn tu dưỡng đạo đức cách mạng, không ngừng học tập, học tập suốt đời để theo kịp sự vận động không ngừng của thời đại. Đối với Người, học không chỉ để biết mà học để làm việc, làm người, làm cán bộ; học để phục vụ cách mạng, phục vụ nhân dân và phụng sự Tổ quốc.
Trong môi trường quân đội, việc học tập mang ý nghĩa đặc biệt toàn diện, sâu sắc và có tính chiến đấu cao. Đó không chỉ là việc tiếp thu kiến thức khoa học quân sự, kỹ thuật chiến đấu hay lý luận chính trị trong những năm tháng ngồi trên ghế nhà trường quân sự, mà là quá trình tự rèn luyện bền bỉ suốt cả cuộc đời quân ngũ. Đó là quá trình đồng bộ nhằm xây dựng bản lĩnh chính trị vững vàng, kiên định mục tiêu độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; sự sắc bén về tư duy chiến lược, tư duy chiến thuật và phương pháp công tác khoa học; tinh thông về chuyên môn nghiệp vụ, làm chủ tuyệt đối vũ khí, trang bị kỹ chiến thuật từ truyền thống đến hiện đại; xây dựng "tấm lá chắn" tư tưởng vững chắc, phòng chống hiệu quả mọi biểu hiện "tự diễn biến", "tự chuyển hóa" trước các âm mưu chống phá của các thế lực thù địch.
Cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư cùng sự phát triển vũ bão của trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data), chiến tranh không gian mạng (cyber warfare), chiến tranh điện tử và các loại hình tác chiến công nghệ cao đang làm thay đổi căn bản diện mạo chiến trường hiện đại. Các loại vũ khí, trang bị kỹ thuật thế hệ mới (từ hệ thống tên lửa thông minh, máy bay không người lái - UAV chiến đấu đến các hệ thống tự động hóa chỉ huy C4ISR) đòi hỏi người quân nhân phải có tư duy công nghệ sâu sắc, khả năng thích ứng nhanh nhạy và làm chủ tuyệt đối hệ thống kỹ thuật phức tạp. Kiến thức học trong nhà trường chỉ là nền tảng ban đầu; nếu thanh niên quân đội ngừng nỗ lực tự học, không tự nghiên cứu, họ sẽ nhanh chóng lạc hậu, trở thành "điểm nghẽn" trong quá trình hiện đại hóa quân đội.
Bên cạnh đó, không gian mạng hiện nay là trận địa đấu tranh tư tưởng vô cùng khốc liệt, các thế lực thù địch liên tục đẩy mạnh chiến lược "diễn biến hòa bình", tung ra hàng loạt thông tin sai lệch, xuyên tạc lịch sử, dân tộc, bôi nhọ truyền thống và hạ thấp uy tín của Đảng, Nhà nước và Quân đội ta. Trước những luồng thông tin độc hại đó, nếu thiếu bản lĩnh và sự trang bị tri thức lý luận sắc bén, thanh niên quân đội rất dễ bị dao động, tha hóa về tư tưởng. Do đó, việc chủ động học tập lý luận chính trị, nghiên cứu thấu đáo chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm và đường lối quân sự của Đảng tại các nhà trường và đơn vị chính là chiếc "khóa vạn năng", là tấm lá chắn thép vững chắc nhất. Tinh thần học tập ấy giúp thanh niên quân đội không ngừng nâng cao sức đề kháng, tự "miễn dịch" trước mọi âm mưu độc hại, giữ vững phẩm chất cao quý của "Bộ đội Cụ Hồ" trong thời kỳ mới để phụng sự Tổ quốc.
2.2. Giải pháp nâng cao tinh thần học tập của thanh niên quân đội để phụng sự Tổ quốc trong thời kỷ nguyên mới
Hiện nay, "Đất nước ta đang đứng trước vận hội mới, vừa là thời cơ đồng thời cũng là thách thức trên con đường phát triển. Dưới sự lãnh đạo của Đảng, với sự đồng lòng, chung sức của toàn Đảng, toàn dân và cả hệ thống chính trị, chúng ta nhất định sẽ thực hiện thành công cuộc cách mạng chuyển đổi số, tạo ra bước đột phá trong phát triển lực lượng sản xuất và hoàn thiện quan hệ sản xuất, đưa đất nước ta, dân tộc ta vươn mình vượt bậc trong kỷ nguyên mới, kỷ nguyên của tiên tiến, văn minh, hiện đại". Để nâng cao tinh thần học tập cho thanh niên quân đội trở thành hành động cách mạng thiết thực, tạo động lực mạnh mẽ góp phần xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam tinh, gọn, mạnh để phụng sự Tổ quốc cần thực hiện một số giải pháp sau:
Thứ nhất, nâng cao nhận thức, khơi dậy động lực nội sinh và khát vọng cống hiến cho thanh niên quân đội
Đây là giải pháp mang tính nền tảng, quyết định hiệu quả việc nâng cao tinh thần học tập của thanh niên quân đội. Để nâng cao nhận thức, khơi dậy động lực nội sinh và khát vọng cống hiến cho thanh niên quân đội, cấp ủy, chỉ huy các cơ quan, đơn vị cần đổi mới mạnh mẽ cả về nội dung, hình thức và phương pháp tuyên truyền, giáo dục nhằm làm cho mỗi cán bộ, đoàn viên thanh niên thấu hiểu sâu sắc vinh dự lớn lao và trách nhiệm nặng nề của người quân nhân cách mạng trong thời kỳ mới.
Cần làm cho mọi quân nhân nhận thức thấu đáo rằng: Học tập suốt đời trong quân đội không chỉ là quyền lợi cá nhân hay phong trào thi đua hình thức, mà chính là mệnh lệnh chiến đấu trong thời bình, là nghĩa vụ thiêng liêng và là thước đo phẩm chất chính trị để phụng sự Tổ quốc, phụng sự Nhân dân. Gắn kết việc học với chuẩn mực "Bộ đội Cụ Hồ". Đẩy mạnh học tập, thực hành tư tưởng, đạo đức, phương pháp, phong cách Hồ Chí Minh trong giai đoạn phát triển mới gắn liền với công tác bồi dưỡng, nâng cao chất lượng đội ngũ giảng viên, cán bộ quản lý và học viên các nhà trường quân đội. Qua đó, biến quá trình học tập, rèn luyện thành ý thức tự giác bên trong, thành niềm vinh dự, tự hào kiêu hãnh của mỗi tuổi trẻ quân đội khi vinh dự được đứng trong hàng ngũ của Quân đội nhân dân Việt Nam anh hùng.
Thứ hai, gắn kết chặt chẽ giữa lý luận và thực tiễn chiến trường hiện đại
Trong kỷ nguyên mới, học phải đi đôi với hành, lý luận phải gắn liền với thực tiễn sinh động của thao trường và chiến đấu. Đây là phương châm cốt lõi để nâng cao chất lượng giáo dục - đào tạo trong quân đội. Vì vậy, cần đổi mới toàn diện chương trình, nội dung, phương pháp giảng dạy theo hướng hiện đại, lấy người học làm trung tâm, mạnh dạn tích hợp, tăng cường ứng dụng công nghệ mô phỏng thực tế ảo (VR), thực tế tăng cường (AR), trí tuệ nhân tạo (AI) và hệ thống chiến đấu giả lập trong huấn luyện chiến thuật, giúp học viên tiếp cận sát, đúng với điều kiện thực tế của chiến trường công nghệ cao. Cấp ủy, chỉ huy các cấp phải tạo môi trường, không gian thuận lợi nhất để đội ngũ sĩ quan trẻ, quân nhân chuyên nghiệp có cơ hội ứng dụng trực tiếp tri thức khoa học vào thực tiễn huấn luyện, diễn tập hiệp đồng quân, binh chủng. Đồng thời, cần cổ vũ, tạo động lực và cơ chế bảo vệ cho các phong trào sáng kiến, cải tiến kỹ thuật, nghiên cứu khoa học quân sự thực chiến, giải quyết những bài toán hóc búa từ thực tiễn đơn vị đặt ra.
Thứ ba, đẩy mạnh chuyển đổi số toàn diện và xây dựng hệ sinh thái học tập số toàn quân
Trong kỷ nguyên số, hạ tầng công nghệ thông tin là huyết mạch của giáo dục và tự học. Việc xây dựng một không gian học tập số thông minh là đòi hỏi khách quan không thể đảo ngược. Nâng cao tinh thần học cho thanh niên quân đội cần tập trung hoàn thiện hạ tầng mạng truyền số liệu quân sự bảo mật, kết hợp đồng bộ với việc xây dựng các cổng thông tin đào tạo trực tuyến, thư viện số toàn quân được liên thông thông suốt từ các học viện, nhà trường đến các đơn vị cơ sở. Phát triển các mô hình học tập cộng đồng số, khuyến khích thành lập và duy trì hiệu quả các mô hình như "Câu lạc bộ ngoại ngữ quân sự", "Tổ nghiên cứu công nghệ thông tin trẻ", "Diễn đàn sáng tạo trẻ" trên nền tảng số nội bộ. Đây là không gian mở để thanh niên quân đội dễ dàng trao đổi, thảo luận, cập nhật nhanh chóng các xu hướng khoa học quân sự tiên tiến trên thế giới, nâng cao hiệu quả học tập.
Thứ tư, bồi dưỡng phương pháp tự học, tự nghiên cứu khoa học cho thanh niên quân đội
Việc tự học, tự nghiên nghiên cứu khoa học của mỗi thanh niên quân đội giữ vai trò quyết định đến việc nâng cao tinh thần học tập của họ. Năng lực tự học không tự nhiên sinh ra mà phải được huấn luyện, rèn giũa thành phương pháp luận khoa học. Thanh niên quân đội cần được trang bị kỹ năng cốt lõi từ sớm, ngay từ khi bước chân vào cổng trường quân sự hoặc nhập ngũ vào đơn vị. Mỗi học viên, chiến sĩ phải được trang bị phương pháp luận tư duy biện chứng, kỹ năng đọc sách chiến lược, kỹ năng khai thác cơ sở dữ liệu khoa học quốc tế và phương pháp ngoại ngữ chuyên ngành quân sự. Xây dựng và lan tỏa mạnh mẽ văn hóa đọc trong toàn quân, đưa việc đọc sách, nghiên cứu tài liệu chuyên khảo, lịch sử quân sự và công nghệ trở thành thói quen hàng ngày, nét đẹp văn hóa của mỗi quân nhân cách mạng thông qua đó tinh thần học tập được nâng lên từng ngày trở thành việc làm thường xuyên.
3. Kết luận
Thanh niên quân đội không ngừng nâng cao tinh thần học tập cần thường xuyên tự học, tự rèn nâng cao đạo đức cách mạng, năng lực, trình độ chuyên môn, kỹ chiến thuật đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ thời kỳ mới. Cấp ủy, chỉ huy các cấp tạo điều kiện thuận lợi cho cán bộ, chiến sĩ, đoàn viên, thanh niên được tham gia học tập thường xuyên, học tập suốt đời, tận dụng mọi cơ hội học tập để trở thành công dân số, công dân học tập toàn cầu… đáp ứng yêu cầu xây dựng Quân đội trong tình hình mới thực hiện sứ mệnh thiêng liêng phụng sự Tổ quốc, phụng sự Nhân dân.
Lê Anh Tú - Trần Thanh Điền
Đại học Nguyễn Huệ - Bộ Quốc Phòng
Tài liệu tham khảo:
1. Đảng Cộng sản Việt Nam (2026), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, tập 1,2, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.
2. Hồ Chí Minh toàn tập, tập 8, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2011.
3. Hồ Chí Minh toàn tập, tập 10, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2011.
4. Quân ủy Trung ương (2021), Nghị quyết số 847-NQ/QUTW ngày 28/12/2021 về phát huy phẩm chất "Bộ đội Cụ Hồ", kiên quyết chống chủ nghĩa cá nhân trong tình hình mới.