NỘI DUNG
Công tác dân vận là một bộ phận quan trọng trong toàn bộ hoạt động của Đảng, Nhà nước, hệ thống chính trị và Quân đội nhân dân Việt Nam. Đối với quân đội nhân dân Việt Nam, dân vận không chỉ là một chức năng, nhiệm vụ chính trị mà còn là nhân tố quan trọng góp phần củng cố mối quan hệ đoàn kết quân - dân, xây dựng "thế trận lòng dân" vững chắc trong sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc. Sinh thời Chủ tịch Hồ Chí Minh từng căn dặn: "Dân vận kém thì việc gì cũng kém. Dân vận khéo thì việc gì cũng thành công". Đối với Trường SQCT là trung tâm đào tạo CBCT cấp phân đội cho toàn quân, những người trực tiếp tổ chức và tiến hành CTDV tại cơ sở sau khi tốt nghiệp. Hoạt động bồi dưỡng này mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc khi trực tiếp cụ thể hóa mục tiêu "chuẩn đầu ra" của Nhà trường, giúp biến những tri thức lý luận chính trị, xã hội thuần túy trên giảng đường thành năng lực hành vi thực hành phân đội và kỹ năng dân vận thiết thực cho học viên. Trong bối cảnh tình hình địa bàn đóng quân, dã ngoại luôn vận động và đan xen nhiều yếu tố phức tạp, chất lượng của công tác bồi dưỡng chính là cái nôi căn bản để định hình bản lĩnh chính trị vững vàng, rèn đúc tác phong công tác độc lập và siết chặt kỷ luật dân vận. Qua đó, bảo đảm cho học viên sau khi tốt nghiệp ra trường có đủ năng lực làm chủ trận địa tư tưởng, chủ động phối hợp chặt chẽ với hệ thống chính trị địa phương để xây dựng cơ sở vững mạnh, xử trí thắng lợi các tình huống bất ngờ phát sinh và hoàn thành xuất sắc chức trách được giao trên mọi cương vị công tác. Vì vậy, việc nâng cao trình độ, kỹ năng tiến hành công tác dân vận cho học viên đào tạo cán bộ chính trị có ý nghĩa đặc biệt quan trọng góp phần nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động CTĐ, CTCT ở đơn vị cơ sở.
Thực tiễn thời gian qua cho thấy việc nâng cao trình độ, kỹ năng tiến hành công tác dân vận cho học viên đào tạo cán bộ chính trị của các đơn vị quản lý học viên ở Trường Sĩ quan Chính trị đã được quan tâm triển khai hiệu quả, đồng bộ thông qua nhiều hoạt động như: Thông qua hoạt động học tập môn CTĐ, CTCT trong các nhiệm vụ, các hoạt động thực tế, thực tập và hành quân dã ngoại làm công tác dân vận... Nhờ đó, đa số học viên đã hình thành được kiến thức cơ bản về vị trí, vai trò của công tác dân vận và bước đầu vận dụng được một số kỹ năng, phương pháp tiến hành công tác dân vận trong quá trình học tập, rèn luyện.
Tuy nhiên, trước yêu cầu ngày càng cao của nhiệm vụ quân sự, quốc phòng và thực tiễn hoạt động dân vận ở cơ sở, việc bồi dưỡng kiến thức, kỹ năng, phương pháp dân vận cho học viên ở một số đơn vị quản lý học viên vẫn bộc lộ một số hạn chế như: Nội dung bồi dưỡng còn tập trung nhiều vào trang bị tri thức lý luận, chưa làm rõ những vấn đề mới nảy sinh trong thực tiễn công tác dân vận hiện nay; một số học viên nắm được nguyên tắc, quy trình tiến hành công tác dân vận nhưng còn lúng túng khi vận dụng vào các tình huống cụ thể, nhất là những tình huống có nhiều yếu tố phức tạp, nhạy cảm liên quan đến phong tục, tập quán, tín ngưỡng, tâm lý xã hội của các nhóm dân cư khác nhau; một bộ phận học viên vẫn có biểu hiện xem công tác dân vận là nhiệm vụ mang tính hỗ trợ, chưa nhận thức đầy đủ đây là một nội dung quan trọng trong hoạt động lãnh đạo, chỉ huy và quản lý bộ đội của người cán bộ chính trị cấp phân đội.
Hiện nay, trước những yêu cầu mới đặt ra, việc nâng cao trình độ, kỹ năng tiến hành công tác dân vận cho học viên đào tạo CBCT của các đơn vị quản lý học viên ở Trường SQCT trong tình hình mới cần được triển khai đồng bộ, toàn diện với những giải pháp thiết thực, khả thi theo các nội dung thiết thực sau:
Một là, nâng cao chất lượng giáo dục, định hướng xây dựng ý thức trọng dân, gần dân, hiểu dân, yêu thương dân, bảo vệ dân và phát huy phẩm chất "Bộ đội Cụ Hồ" thông qua các hoạt động hằng ngày của đơn vị.
Để khắc phục triệt để biểu hiện thiếu sâu sát hoặc tư duy xem nhẹ công tác quần chúng của một bộ phận học viên, cấp ủy, chỉ huy đơn vị quản lý phải chủ động đưa việc rèn luyện đức tính kính trọng nhân dân thành một tiêu chuẩn thi đua hằng ngày, hằng tuần của phân đội. Nội dung này không dừng lại ở những bài giảng lý thuyết khô khan, mà phải được hiện thực hóa sinh động thông qua nền nếp sinh hoạt ngày chính trị văn hóa tinh thần, hoạt động của Hội đồng quân nhân và hệ thống truyền thanh nội bộ của tiểu đoàn. Đơn vị cần chủ động lựa chọn, giới thiệu những câu chuyện mẫu mực về tình quân dân trong lịch sử, kết hợp với việc tuyên truyền sâu sắc tư tưởng Hồ Chí Minh về "Dân vận". Qua đó, định hướng cho học viên hình thành thái độ lễ phép, nhã nhặn, tôn trọng văn hóa, phong tục tập quán của quần chúng nhân dân. Đồng thời, các đơn vị quản lý phải phát huy tinh thần phê bình và tự phê bình, kiên quyết đấu tranh và xử lý nghiêm túc các tư tưởng lệch lạc như thờ ơ, vô cảm trước khó khăn của nhân dân, hoặc các biểu hiện vi phạm kỷ luật quan hệ quân dân dù là nhỏ nhất, bảo đảm gìn giữ và làm tỏa sáng giá trị cao đẹp của phẩm chất "Bộ đội Cụ Hồ" ngay từ môi trường sư phạm quân sự.
Hai là, tích hợp, nâng cao kiến thức cơ bản về lý luận chính trị, kiến thức quản lý Nhà nước, kinh tế, pháp luật vào các hoạt động tự học, tọa đàm của học viên.
Nhằm bồi đắp phông nền tri thức khoa học xã hội nhân văn vững chắc, giúp học viên không bị lúng túng khi ra thực địa địa bàn, phân đội phải chú trọng nâng cao chất lượng của các giờ tự học, hoạt động của Câu lạc bộ lý luận trẻ hoặc các buổi diễn đàn chính luận thanh niên. Nội dung bồi dưỡng cần tập trung cập nhật hệ thống quan điểm, đường lối chiến lược mới trong Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, hệ thống pháp luật của Nhà nước về chính sách dân tộc, tự do tín ngưỡng và quản lý hành chính xã hội. Tri thức tổng hợp này là vũ khí sắc bén giúp học viên nâng cao nhãn quan chính trị biệt chứng, biết vận dụng linh hoạt lý luận vào thực tiễn phân đội khi tiếp xúc với các đối tượng quần chúng đặc thù như đồng bào dân tộc thiểu số, tín đồ tôn giáo. Đặc biệt, thông qua các buổi tọa đàm, chỉ huy đơn vị cần định hướng cho học viên năng lực phân tích tình hình địa bàn, nhận diện rõ và phân định một cách khoa học, biện chứng giữa mặt "đối tác" và "đối tượng" trên cơ sở bảo vệ cao nhất lợi ích quốc gia - dân tộc. Từ đó, giúp học viên luôn tỉnh táo, giữ vững lập trường, không mơ hồ mất cảnh giác trước các luận điệu tinh vi của các thế lực phản động.
Ba là, rèn luyện phương pháp, tác phong CTDV sâu sát, chính quy thông qua nền nếp sinh hoạt và phân công nhiệm vụ tại phân đội.
Phương pháp và tác phong công tác quần chúng của học viên phải được tôi luyện trực tiếp thông qua nền nếp xây dựng chính quy, quản lý kỷ luật hằng ngày tại tiểu đoàn, đại đội. Cán bộ quản lý đơn vị, đặc biệt là chính trị viên đại đội, cần đóng vai trò là tấm gương mẫu mực để học viên học tập, noi theo về tác phong sâu sát cơ sở, tính quyết đoán, dân chủ và nguyên tắc "nói đi đôi với làm". Trong mọi hoạt động của phân đội, từ việc duy trì chế độ học tập đến tổ chức các phong trào xung kích, đơn vị cần bồi dưỡng cho học viên phương châm dân vận cốt lõi: "nghe dân nói, nói dân hiểu, hướng dẫn dân làm". Phải kiên quyết khắc phục triệt để thói quen mệnh lệnh hành chính, quan liêu hoặc thái độ đại khái, xuề xòa khi thực hiện nhiệm vụ. Việc rèn luyện tác phong chính quy, khoa học tại đơn vị quản lý chính là bệ đỡ vững chắc để học viên tích lũy kỹ năng sư phạm quân sự, biết cách lắng nghe tâm tư, nguyện vọng chính đáng của bộ đội và nhân dân, từ đó làm chủ năng lực chủ trì về chính trị khi ra trường.
Bốn là, nâng cao chất lượng tích lũy kinh nghiệm, kỹ năng tiến hành dân vận và ý thức tổ chức kỷ luật thông qua các chiến dịch thực tế và phong trào thi đua.
Đây là nội dung mang tính đột phá nhằm chuyển hóa tri thức lý luận thành năng lực hành vi thực tiễn cho học viên. Các đơn vị quản lý cần tổ chức chặt chẽ, khoa học các hoạt động thực tế như hành quân dã ngoại làm CTDV, Hè tình nguyện, hoặc các đợt xung kích giúp địa phương khắc phục hậu quả thiên tai, dịch bệnh, hỏa hoạn. Bám sát mục tiêu bứt phá đổi mới gắn với tiến trình chuyển đổi số của Đảng ủy Nhà trường, đơn vị phải lồng ghép nội dung công nghệ vào các phong trào thi đua, rèn luyện cho học viên thành thạo kỹ năng triển khai phong trào "Bình dân học vụ số", kỹ năng thiết kế ấn phẩm truyền thông hiện đại và phương pháp tiến hành các chiến dịch tuyên truyền, đấu tranh bảo vệ nền nền tảng tư tưởng của Đảng trên không gian mạng. Đồng thời, quá trình dã ngoại thực tế phải gắn liền với việc siết chặt kỷ luật dân vận của Quân đội, nâng cao ý thức tự giác chấp hành các quy định pháp luật của bộ đội, bảo đảm cho phân đội luôn hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ trong mọi tình huống địa bàn phức tạp.
Để các nội dung bồi dưỡng nâng cao trình độ kiến thức, kỹ năng, kinh nghiệm cho học viên đào tạo cán bộ chính trị của các đơn vị quản lý học viên ở Trường Sĩ quan Chính trị được hiện thực hóa tập trung vào các hình thức, biện pháp then chốt sau:
Một là, phát huy vai trò xung kích, hướng dẫn của cơ quan chính trị và đội ngũ cán bộ chính trị tại đơn vị quản lý học viên.
Cơ quan chính trị các cấp và đội ngũ chính trị viên hệ, tiểu đoàn, đại đội là chủ thể trực tiếp định hướng, thiết kế và giám sát chất lượng toàn bộ các hoạt động thực tiễn của bộ đội. Để hình thức này phát huy hiệu quả cao nhất, ban chỉ huy đơn vị phải chủ động xây dựng kế hoạch hoạt động CTDV một cách khoa học, cụ thể cho từng giai đoạn năm học, lồng ghép nhuần nhuyễn nội dung dân vận khéo vào chương trình hành động của tổ chức Đoàn thanh niên và Hội đồng quân nhân. Đội ngũ cán bộ cần phát huy tối đa vai trò, thường xuyên theo dõi, kiểm tra và uốn nắn kịp thời những sai sót về hành vi, cử chỉ của học viên khi tiếp xúc với nhân dân. Thông qua việc trực tiếp giao nhiệm vụ, hướng dẫn cách thức tiếp cận địa bàn và truyền thụ những kinh nghiệm thực tế quý báu từ các thế hệ đi trước, đội ngũ cán bộ chính trị sẽ giúp học viên nhanh chóng trưởng thành về tư duy và làm chủ các kỹ năng tổ chức công tác quần chúng ở cấp phân đội.
Hai là, phát huy tính tích cực, chủ động tự rèn luyện, tự nâng cao năng lực tiến hành CTDV của bản thân mỗi học viên.
Mọi phong trào thi đua và biện pháp quản lý của đơn vị chỉ có thể chuyển hóa thành chất lượng thực chất khi được kích hoạt bởi động cơ tự giác, tinh thần cầu tiến của chính học viên viên. Bản thân mỗi học viên đào tạo cán bộ chính trị phải nhận thức sâu sắc tầm quan trọng của năng lực dân vận đối với chức trách tương lai của mình, từ đó chủ động tự học, tự rèn, tích cực nghiên cứu sách báo, tài liệu để làm phong phú thêm vốn tri thức xã hội. Khi tham gia dã ngoại làm CTDV, Hè tình nguyện, học viên phải tự tin, chủ động hòa mình vào đời sống của nhân dân địa phương, xung kích đảm nhiệm các cương vị phụ trách tổ, nhóm CTDV. Đem kiến thức khoa học xã hội nhân văn đã được học để giúp đỡ chính quyền và nhân dân phát triển kinh tế, củng cố đoàn thể chính là phương thức tốt nhất để học viên tự tích lũy kinh nghiệm thực tế và hoàn thiện phương pháp, tác phong quân sự trước khi tốt nghiệp.
Ba là, duy trì nghiêm túc, chặt chẽ nền nếp sơ kết, tổng kết, rút kinh nghiệm về các hoạt động CTDV
Đây là biện pháp điều tiết vĩ mô quan trọng, bảo đảm cho các hoạt động thực tiễn luôn đi đúng quỹ đạo và không ngừng được nâng cao chất lượng. Định kỳ cuối mỗi học kỳ, năm học hoặc ngay sau khi kết thúc các đợt làm CTDV, cấp ủy và ban chỉ huy tiểu đoàn phải tổ chức sinh hoạt rút kinh nghiệm một cách nghiêm túc, thực chất theo đúng tinh thần Nghị quyết của Đảng ủy Nhà trường và của Đảng ủy Tiểu đoàn. Quá trình sơ kết, tổng kết phải kiên quyết khắc phục căn bệnh thành tích, báo cáo một chiều. Đơn vị cần thẳng thắn biểu dương, nhân rộng các mô hình "Dân vận khéo" sáng tạo, những cá nhân học viên có phương pháp tác phong tốt. Đồng thời, phải tập trung mổ xẻ, phân tích rõ nguyên nhân của các khâu yếu, mặt yếu như thái độ thiếu sâu sát, kỹ năng công nghệ còn hạn chế hoặc biểu hiện lúng túng trong xử lý tình huống, từ đó rút ra những bài học kinh nghiệm sâu sắc để định hướng cho các hoạt động tiếp theo của đơn vị.
Nâng cao trình độ, kỹ năng tiến hành CTDV cho học viên đào tạo CBCT của các đơn vị quản lý học viên ở Trường SQCT trong tình hình mới là nội dung quan trọng góp phần hình thành phẩm chất, năng lực công tác quần chúng của người sĩ quan chính trị tương lai. Trong bối cảnh hiện nay, yêu cầu nhiệm vụ xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại đòi hỏi công tác bồi dưỡng phương pháp dân vận phải không ngừng được đổi mới cả về nội dung, hình thức và phương pháp tổ chức thực hiện. Thực hiện đồng bộ các giải pháp trên sẽ góp phần nâng cao chất lượng đào tạo, giúp học viên vận dụng hiệu quả các phương pháp dân vận vào thực tiễn công tác, củng cố mối quan hệ đoàn kết quân - dân, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới.
Trung tá, ThS Đinh Trung Linh
Khoa CTĐ, CTCT, Trường Sĩ quan Chính trị (Bộ Quốc Phòng)
TÀI LIỆU THAM KHẢO:
1. Ban Chấp hành Trung ương, Nghị quyết số 25-NQ/TW, ngày 3/6/2013 về tăng cường và đổi mới sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác dân vận trong tình hình mới, Hà Nội, 2013.
2. Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, tập 1, tập 2, Hà Nội, 2026.
3. Hồ Chí Minh (1949), "Dân vận", Hồ Chí Minh toàn tập, tập 5, Nxb CTQG, Hà Nội, 2000, tr.698-700.
4. Quân ủy Trung ương, Quy chế số 718-QC/QUTW, ngày 5/11/2021, của Quân ủy Trung ương, "Về công tác dân vận của Quân đội nhân dân Việt Nam", Hà Nội, 2021.