Trên cơ sở phân tích vai trò và thực trạng, bài viết đề xuất một số giải pháp cơ bản nhằm nâng cao ý thức chấp hành pháp luật, kỷ luật cho quân nhân chuyên nghiệp ở Học viện Chính trị, góp phần xây dựng Học viện vững mạnh toàn diện, "mẫu mực, tiêu biểu".
Từ khóa: Ý thức; pháp luật; kỷ luật; quân nhân chuyên nghiệp; Học viện Chính trị.
1. Đặt vấn đề
Nâng cao ý thức chấp hành pháp luật của Nhà nước và kỷ luật của Quân đội cho quân nhân chuyên nghiệp ở Học viện Chính trị là quá trình tác động có mục đích, có tổ chức của cấp ủy, tổ chức đảng, cán bộ chủ trì, cơ quan chức năng và các lực lượng trong đơn vị thông qua hệ thống chủ trương, kế hoạch, nội dung và biện pháp phù hợp. Quá trình này gắn chặt với hoạt động tự học tập, tự bồi dưỡng và rèn luyện của mỗi quân nhân nhằm từng bước nâng cao hiểu biết pháp luật, củng cố niềm tin, ý chí và thái độ tự giác chấp hành pháp luật Nhà nước, kỷ luật Quân đội. Thông qua hoạt động giáo dục, quản lý và rèn luyện kỷ luật, quân nhân chuyên nghiệp không chỉ được trang bị tri thức pháp luật mà còn hình thành thói quen và chuẩn mực hành vi phù hợp với các quy định của pháp luật và điều lệnh quân đội. Đây là cơ sở quan trọng để xây dựng đội ngũ quân nhân chuyên nghiệp có bản lĩnh chính trị vững vàng, ý thức tổ chức kỷ luật nghiêm, tinh thần trách nhiệm cao, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới.
2. Nội dung nghiên cứu
Chấp hành nghiêm pháp luật của Nhà nước và kỷ luật của Quân đội là yêu cầu mang tính nguyên tắc trong xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại. Chủ tịch Hồ Chí Minh từng khẳng định: "Quân đội mạnh là nhờ giáo dục khéo, nhờ chính sách đúng và nhờ kỷ luật nghiêm" (1). Vì vậy, ý thức chấp hành pháp luật, kỷ luật không chỉ là nghĩa vụ của mỗi quân nhân mà còn là tiêu chuẩn quan trọng phản ánh bản lĩnh chính trị, phẩm chất đạo đức và tác phong của người quân nhân cách mạng; đồng thời là yếu tố bảo đảm sự thống nhất về ý chí, hành động và sức mạnh của đơn vị. Học viện Chính trị là trung tâm đào tạo, bồi dưỡng cán bộ chính trị cho toàn quân. Trong quá trình thực hiện nhiệm vụ, quân nhân chuyên nghiệp giữ vai trò quan trọng trong bảo đảm hoạt động giáo dục đào tạo, nghiên cứu khoa học và công tác phục vụ của Học viện. Hiệu quả thực hiện nhiệm vụ của lực lượng này không chỉ phụ thuộc vào trình độ chuyên môn mà còn gắn chặt với ý thức tổ chức kỷ luật, tinh thần trách nhiệm và thái độ chấp hành pháp luật, kỷ luật Quân đội. Vì vậy, nâng cao ý thức chấp hành pháp luật, kỷ luật của lực lượng này có ý nghĩa trực tiếp đối với xây dựng chính quy, giữ vững môi trường sư phạm quân sự và nâng cao hiệu quả thực hiện nhiệm vụ của Học viện.
Những năm qua, công tác giáo dục pháp luật, quản lý và rèn luyện kỷ luật cho quân nhân chuyên nghiệp ở Học viện Chính trị luôn được cấp ủy, chỉ huy các cấp quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo và đạt được nhiều kết quả tích cực. Nhận thức của các tổ chức, lực lượng về vai trò của việc chấp hành pháp luật, kỷ luật từng bước được nâng lên; nền nếp chính quy được duy trì tương đối ổn định; đa số quân nhân chuyên nghiệp có bản lĩnh chính trị vững vàng, tinh thần trách nhiệm cao, chấp hành nghiêm các quy định của pháp luật và kỷ luật quân đội. Thực tiễn cho thấy, Học viện luôn "Tích cực đổi mới hình thức tổ chức học tập, quán triệt nghị quyết, chỉ thị, kết luận của Đảng, Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng. Xây dựng và thực hiện tốt kế hoạch giáo dục chính trị, phổ biến, giáo dục pháp luật cho các đối tượng, bảo đảm đúng Quy chế Giáo dục chính trị trong Quân đội nhân dân Việt Nam và Đề án "Đổi mới công tác giáo dục chính trị tại đơn vị trong giai đoạn mới" (2). Qua đó, góp phần giữ vững định hướng chính trị và nâng cao ý thức chấp hành pháp luật, kỷ luật trong toàn Học viện. Tuy nhiên, việc nâng cao ý thức chấp hành pháp luật, kỷ luật vẫn còn một số hạn chế như: Nhận thức và trách nhiệm của một số tổ chức, cá nhân có lúc chưa đồng đều; nội dung, hình thức giáo dục pháp luật có thời điểm chưa thật sự phù hợp với yêu cầu thực tiễn; công tác quản lý, nắm bắt tư tưởng quân nhân đôi khi chưa thật chặt chẽ.
Hiện nay, trước tác động của mặt trái cơ chế thị trường, sự phát triển nhanh chóng của công nghệ thông tin và mạng xã hội, cùng yêu cầu xây dựng Học viện Chính trị vững mạnh toàn diện, "mẫu mực, tiêu biểu", việc tiếp tục nâng cao chất lượng giáo dục pháp luật và rèn luyện kỷ luật cho quân nhân chuyên nghiệp trở nên hết sức cần thiết. Văn kiện Đại hội Đảng bộ Học viện Chính trị lần thứ XVII xác định xây dựng chính quy, quản lý và rèn luyện kỷ luật là một khâu đột phá quan trọng, gắn với việc "triển khai thực hiện nghiêm Chỉ thị số 79/CT-BQP ngày 22/7/2022 của Bộ trưởng Bộ Quốc phòng về xây dựng đơn vị vững mạnh toàn diện "Mẫu mực, tiêu biểu" và đột phá "Nâng cao chất lượng xây dựng chính quy, chấp hành pháp luật, kỷ luật và đẩy mạnh cải cách hành chính" (3). Đây là cơ sở quan trọng để tạo chuyển biến vững chắc về nhận thức và hành động trong chấp hành pháp luật, kỷ luật của quân nhân trong toàn Học viện. Vì vậy, nâng cao ý thức chấp hành pháp luật, kỷ luật cho quân nhân chuyên nghiệp ở Học viện Chính trị vừa là yêu cầu cấp thiết, vừa có ý nghĩa lâu dài đối với xây dựng đơn vị vững mạnh toàn diện. Để thực hiện tốt nhiệm vụ này, cần tập trung thực hiện một số giải pháp cơ bản sau:
Một là, tạo sự chuyển biến mạnh mẽ về nhận thức của các tổ chức, các lực lượng trong nâng cao ý thức chấp hành pháp luật, kỷ luật cho quân nhân chuyên nghiệp ở Học viện Chính trị hiện nay
Đây là giải pháp có ý nghĩa nền tảng, bởi nhận thức đúng đắn của các tổ chức và lực lượng trong đơn vị giữ vai trò định hướng hành động và quyết định hiệu quả của quá trình giáo dục, quản lý, rèn luyện kỷ luật. Thực tiễn cho thấy, ở những đơn vị mà cấp ủy, chỉ huy và các tổ chức quần chúng nhận thức đầy đủ vị trí, vai trò của công tác giáo dục pháp luật và quản lý kỷ luật thì nền nếp chính quy được duy trì nghiêm túc, môi trường kỷ luật được giữ vững, ý thức chấp hành pháp luật và kỷ luật của quân nhân ngày càng được củng cố vững chắc.
Trước hết, cần nâng cao nhận thức và trách nhiệm của cấp ủy, tổ chức đảng và đội ngũ cán bộ chủ trì các cấp đối với công tác giáo dục pháp luật và quản lý kỷ luật cho quân nhân chuyên nghiệp. Nội dung này phải được xác định rõ trong nghị quyết lãnh đạo, kế hoạch công tác của người chỉ huy và gắn với nhiệm vụ xây dựng đơn vị vững mạnh toàn diện, "mẫu mực, tiêu biểu". Đồng thời, cán bộ chủ trì, nhất là người chỉ huy, chính ủy, chính trị viên các cấp phải gương mẫu trong chấp hành pháp luật của Nhà nước và kỷ luật quân đội, lấy nêu gương làm phương thức giáo dục trực tiếp, tạo sức lan tỏa tích cực trong đơn vị.
Bên cạnh đó, cần phát huy vai trò của các cơ quan chức năng và tổ chức quần chúng trong phối hợp giáo dục, quản lý kỷ luật; làm cho mỗi quân nhân nhận thức sâu sắc rằng chấp hành pháp luật và kỷ luật không chỉ là yêu cầu bắt buộc mà còn là biểu hiện danh dự, trách nhiệm của người quân nhân cách mạng. Khi nhận thức được nâng cao và thống nhất từ tổ chức đến cá nhân, ý thức tự giác chấp hành pháp luật, kỷ luật của quân nhân chuyên nghiệp sẽ được củng cố vững chắc, góp phần xây dựng Học viện Chính trị vững mạnh về chính trị, tư tưởng, tổ chức và kỷ luật.
Hai là, đổi mới nội dung, vận dụng linh hoạt, sáng tạo các hình thức, biện pháp nhằm nâng cao ý thức chấp hành pháp luật, kỷ luật cho quân nhân chuyên nghiệp ở Học viện Chính trị hiện nay
Đây là giải pháp trực tiếp nâng cao hiệu quả giáo dục và hình thành thói quen chấp hành pháp luật, kỷ luật của quân nhân chuyên nghiệp. Nội dung giáo dục cần bảo đảm toàn diện nhưng có trọng tâm, trọng điểm, trước hết là quán triệt quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và đường lối của Đảng về xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa; làm rõ vai trò của pháp luật Nhà nước và kỷ luật Quân đội trong xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại. Đồng thời, tăng cường giáo dục Hiến pháp, pháp luật Nhà nước, điều lệnh, điều lệ và các quy định của Quân đội, của Học viện; bồi dưỡng tinh thần thượng tôn pháp luật, ý thức tự giác chấp hành và trách nhiệm nêu gương của người quân nhân. Đồng thời, nội dung giáo dục cần gắn với nghị quyết của Đảng, nghị quyết Đại hội Đảng bộ Học viện và chức trách, nhiệm vụ của từng đối tượng; đồng thời bám sát thực tiễn, kịp thời nắm bắt, quản lý tư tưởng quân nhân, chủ động giải quyết những vấn đề nảy sinh, góp phần giữ vững môi trường kỷ luật nghiêm minh và nền nếp chính quy trong đơn vị.
Cùng với đổi mới nội dung, cần vận dụng linh hoạt, sáng tạo các hình thức giáo dục như học tập tập trung, sinh hoạt chính trị, sinh hoạt chuyên đề, tọa đàm, diễn đàn trao đổi kinh nghiệm và các mô hình sinh hoạt của tổ chức quần chúng nhằm phát huy tính tích cực, chủ động và khả năng tự giáo dục của quân nhân. Đồng thời, khai thác hiệu quả hệ thống thông tin, truyền thông nội bộ, bảng tin, panô, khẩu hiệu và các phương tiện truyền thông hiện đại để tuyên truyền thường xuyên về pháp luật và kỷ luật Quân đội. Thông qua quá trình rèn luyện trong môi trường kỷ luật nghiêm minh, gắn với kiểm tra, nhắc nhở và uốn nắn kịp thời, ý thức chấp hành pháp luật, kỷ luật của quân nhân chuyên nghiệp sẽ từng bước được củng cố vững chắc và trở thành chuẩn mực hành vi tự giác.
Ba là, tăng cường công tác quản lý, kiểm tra và duy trì nghiêm pháp luật, kỷ luật ở các đơn vị
Đây là giải pháp quan trọng nhằm bảo đảm việc giáo dục ý thức chấp hành pháp luật và kỷ luật của quân nhân chuyên nghiệp được thực hiện thực chất, hiệu quả trong thực tiễn. Vì vậy, các cơ quan, đơn vị trong Học viện Chính trị cần tăng cường quản lý quân nhân một cách toàn diện, chặt chẽ; nắm chắc tình hình tư tưởng, các mối quan hệ xã hội và hoạt động của quân nhân cả trong và ngoài đơn vị. Trên cơ sở đó, kịp thời phát hiện những biểu hiện lệch lạc về nhận thức, tâm lý hoặc các yếu tố tiềm ẩn nguy cơ vi phạm để chủ động định hướng, giáo dục, uốn nắn và phòng ngừa.
Cấp ủy, chỉ huy các cấp cần thường xuyên tổ chức kiểm tra việc chấp hành pháp luật của Nhà nước và kỷ luật quân đội, coi đây là nội dung quan trọng trong công tác lãnh đạo, chỉ huy và quản lý đơn vị. Hoạt động kiểm tra phải được tiến hành khoa học, kết hợp chặt chẽ giữa kiểm tra định kỳ và kiểm tra đột xuất, gắn với nhiệm vụ chính trị và hoạt động thường xuyên của đơn vị. Thông qua đó kịp thời phát hiện, chấn chỉnh hạn chế, sai phạm, đồng thời củng cố nền nếp chính quy và nâng cao ý thức tự giác chấp hành pháp luật, kỷ luật của quân nhân chuyên nghiệp.
Bên cạnh đó, việc xử lý các hành vi vi phạm kỷ luật phải được thực hiện nghiêm minh, đúng nguyên tắc, đúng thẩm quyền và quy định của Quân đội; bảo đảm công khai, công bằng và có tính giáo dục cao. Khi pháp luật và kỷ luật được duy trì nghiêm túc, thống nhất trong mọi hoạt động của đơn vị sẽ tạo môi trường rèn luyện chặt chẽ, hình thành thói quen và ý thức tự giác chấp hành pháp luật, kỷ luật của quân nhân chuyên nghiệp, qua đó góp phần nâng cao chất lượng xây dựng chính quy và sức mạnh tổng hợp của các đơn vị trong Học viện.
Bốn là, xây dựng môi trường văn hóa kỷ luật lành mạnh ở Học viện Chính trị nhằm nâng cao ý thức chấp hành pháp luật, kỷ luật cho quân nhân chuyên nghiệp
Đây là giải pháp có ý nghĩa nền tảng, lâu dài trong việc hình thành và củng cố ý thức chấp hành pháp luật, kỷ luật của quân nhân chuyên nghiệp. Vì vậy, Học viện Chính trị cần đặc biệt coi trọng xây dựng môi trường văn hóa quân sự lành mạnh, thống nhất trong toàn Học viện, gắn với nhiệm vụ xây dựng đơn vị vững mạnh toàn diện. Các cơ quan, đơn vị phải duy trì nghiêm nền nếp chính quy, thực hiện chặt chẽ điều lệnh, điều lệ của Quân đội; xây dựng phong cách làm việc khoa học, chuẩn mực, hình thành tác phong công tác nghiêm túc, trách nhiệm và kỷ cương trong mọi hoạt động. Đồng thời, phát huy dân chủ đi đôi với giữ vững kỷ luật, kỷ cương; xây dựng mối quan hệ đoàn kết, gắn bó giữa cán bộ với quân nhân và giữa các tổ chức, lực lượng trong đơn vị, tạo môi trường sinh hoạt, công tác ổn định, tích cực và giàu tính giáo dục.
Bên cạnh đó, cần tổ chức tốt các hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể dục thể thao, sinh hoạt tập thể và phong trào thi đua quyết thắng nhằm xây dựng đời sống tinh thần phong phú, lành mạnh cho quân nhân chuyên nghiệp. Thông qua các hoạt động này không chỉ góp phần nâng cao đời sống tinh thần mà còn tăng cường sự gắn kết, củng cố tinh thần tập thể và ý thức trách nhiệm đối với đơn vị. Thực tiễn cho thấy, khi quân nhân được sống và làm việc trong môi trường văn hóa kỷ luật tích cực, họ sẽ có động lực tự giác rèn luyện, giữ gìn phẩm chất người quân nhân cách mạng và nâng cao ý thức chấp hành pháp luật, kỷ luật, qua đó góp phần xây dựng Học viện Chính trị vững mạnh về chính trị, tư tưởng, tổ chức và kỷ luật.
Năm là, phát huy tính tự giác, tự tu dưỡng, rèn luyện nhằm nâng cao ý thức chấp hành pháp luật, kỷ luật của quân nhân chuyên nghiệp
Đây là giải pháp có ý nghĩa quyết định trực tiếp đến hiệu quả chấp hành pháp luật và kỷ luật trong đơn vị. Thực tiễn cho thấy, dù công tác lãnh đạo, quản lý và giáo dục được tiến hành chặt chẽ đến đâu, việc chấp hành pháp luật và kỷ luật vẫn phụ thuộc trước hết vào ý thức tự giác của mỗi quân nhân. Khi có nhận thức đúng đắn, động cơ phấn đấu trong sáng và tinh thần trách nhiệm cao, quân nhân sẽ chủ động điều chỉnh hành vi theo chuẩn mực pháp luật của Nhà nước và kỷ luật quân đội, qua đó hạn chế vi phạm, giữ vững nền nếp chính quy của đơn vị.
Quân nhân chuyên nghiệp cần thường xuyên tự kiểm điểm, tự đánh giá việc chấp hành pháp luật, kỷ luật của bản thân trong công tác, sinh hoạt và các mối quan hệ xã hội; kịp thời nhận diện hạn chế để khắc phục. Đồng thời, tích cực học tập, nâng cao hiểu biết pháp luật, điều lệnh, điều lệ quân đội; gắn chấp hành pháp luật, kỷ luật với rèn luyện bản lĩnh chính trị, phẩm chất đạo đức và tác phong công tác. Trong đó, chấp hành nghiêm pháp luật và kỷ luật phải được xem là tiêu chuẩn quan trọng để đánh giá phẩm chất, năng lực và mức độ hoàn thành nhiệm vụ của mỗi quân nhân.
Học viện cần phát huy hiệu quả các phong trào thi đua và hoạt động xây dựng đơn vị chính quy, rèn luyện kỷ luật, tạo môi trường thuận lợi để quân nhân chuyên nghiệp rèn luyện và phát huy tinh thần trách nhiệm. Việc tăng cường giáo dục đạo đức cách mạng, quán triệt và thực hiện nghiêm các chuẩn mực đạo đức của cán bộ, đảng viên theo Quy định số 144-QĐ/TW của Bộ Chính trị sẽ góp phần nâng cao ý thức tự giác, tinh thần trách nhiệm và ý thức chấp hành pháp luật, kỷ luật của đội ngũ quân nhân chuyên nghiệp, qua đó góp phần xây dựng Học viện Chính trị vững mạnh toàn diện, "mẫu mực, tiêu biểu".
3. Kết luận
Nâng cao ý thức chấp hành pháp luật và kỷ luật cho quân nhân chuyên nghiệp ở Học viện Chính trị là nhiệm vụ quan trọng nhằm xây dựng đơn vị vững mạnh toàn diện, góp phần nâng cao chất lượng đào tạo và nghiên cứu khoa học của Học viện. Để thực hiện hiệu quả cần triển khai đồng bộ các giải pháp: nâng cao nhận thức của các tổ chức, lực lượng; đổi mới nội dung, hình thức giáo dục pháp luật; tăng cường quản lý, kiểm tra kỷ luật; xây dựng môi trường văn hóa đơn vị lành mạnh và phát huy tinh thần tự giác rèn luyện của mỗi quân nhân. Khi các giải pháp được thực hiện thống nhất, hiệu quả, ý thức chấp hành pháp luật, kỷ luật của quân nhân chuyên nghiệp sẽ ngày càng được củng cố, góp phần xây dựng Học viện ngày càng chính quy, "Mẫu mực, tiêu biểu".
Thiếu tá, QNCN Bùi Ngọc Thuyên
Nhân viên quân y, Hệ 2, Học viện Chính trị
Tài liệu tham khảo:
(1) Hồ Chí Minh toàn tập, tập 7, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2011, tr.483.
(2), (3) Đảng bộ Học viện Chính trị (2025), Văn kiện Đại hội đại biểu Đảng bộ Học viện Chính trị lần thứ XVII, nhiệm kỳ 2025 - 20230, Hà Nội, tr.30, 33.