Ảnh minh họa
Tư tưởng Hồ Chí Minh về nêu gương
Ngay từ thời xưa, tính nêu gương đã được nhìn nhận như một yêu cầu, một phương thức trong giáo dục đạo đức con người. Nho giáo – một học thuyết chính trị, đạo đức có sức lan tỏa trong nhiều quốc gia Châu Á, đã xem tu thân và gương mẫu là yêu cầu đạo đức hàng đầu đối với việc giáo dục con người và quản lý xã hội.
Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh đặc biệt quan tâm đến tính nêu gương. Trên cơ sở tiếp thu tư tưởng của Nho giáo, kết hợp với truyền thống văn hóa dân tộc và tinh hoa văn hóa nhân loại nên đối tượng và phạm vi thực hành tính gương mẫu theo quan điểm của Bác có những điểm mới và tiến bộ hơn. Theo Bác, đối tượng thực hành tính gương mẫu không chỉ dành cho những người làm công tác quản lý bởi trong xã hội, bản thân của mỗi người vừa là chủ thể vừa là khách thể thực hành tính gương mẫu nên người đều có thể và đều cần phải nêu gương. Với Bác, nêu gương không chỉ trong phạm vi đạo đức, lối sống mà còn là trong công việc, trong các mối quan hệ, trong tư tưởng, nhận thức….
Bác khẳng định thực hành tính nêu gương là trách nhiệm của toàn Đảng, toàn dân trong đó cán bộ, đảng viên đóng vai trò chủ chốt vì theo Bác sự gương mẫu của cán bộ, đảng viên sẽ tạo, củng cố niềm tin, giúp cho quần chúng nhân dân đi theo và trung thành với Đảng. Bác căn dặn: mỗi cán bộ, đảng viên "Tự mình phải chính trước, mới giúp được người khác chính". Bác cũng chỉ rõ "Một tấm gương sống còn có giá trị hơn một trăm bài diễn văn tuyên truyền". Trước khi qua đời, trong Di chúc Bác đã căn dặn "Phải giữ gìn Đảng ta thật trong sạch", cán bộ Đảng viên phải "thực sự thấm nhuần đạo đức cách mạng, thật sự cần kiệm liêm chính, chí công vô tư" và phải "ra sức làm tròn nhiệm vụ đảng giao phó cho mình". Ẩn sau những lời căn dặn đó chính là Bác yêu cầu Đảng và cán bộ, đảng viên cần phải gương mẫu để "xứng đáng là người lãnh đạo, là người đầy tớ thật trung thành của nhân dân". Trong tác phẩm "Đường cách mệnh" (1927), Người yêu cầu: người cách mạng tư cách phải chuẩn mực; thật sự là tấm gương trong các mối quan hệ: với chính mình, với người khác và với công việc. Trong tác phẩm "Sửa đổi lối làm việc" (1947), Người nêu ra 12 điều về tư cách của Đảng chân chính cách mạng. Tư cách ở đây chính là sự nêu gương, là tấm gương của sự phấn đấu hy sinh vì dân, vì nước "Đảng không phải là một tổ chức để làm quan phát tài. Nó phải làm tròn nhiệm vụ giải phóng dân tộc, làm cho Tổ quốc giàu mạnh, đồng bào sung sướng".
Không chỉ nói về sự cần thiết của việc nêu gương, Người còn chỉ ra cách thức, phương pháp nêu gương: nêu gương là phương pháp dùng sự việc tốt, con người điển hình tiên tiến để tác động mạnh mẽ đến người khác, khiến họ khâm phục, tán thành và noi theo. Người đặc biệt xem trọng phương pháp nêu gương đạo đức "Lấy gương người tốt, việc tốt hằng ngày để giáo dục lẫn nhau là một trong những cách tốt nhất để xây dựng Đảng, xây dựng các tổ chức cách mạng, xây dựng con người mới và cuộc sống mới". Cách thức nêu gương theo Người là "Cán bộ, đảng viên phải làm gương mẫu cho nhân dân. Cán bộ cấp trên phải làm gương mẫu cho cán bộ cấp dưới".Để phát huy và để sự nêu gương thực sự có hiệu quả, Bác đã phát động phong trào "Người tốt, việc tốt". Phong trào đã có sự tác động mạnh mẽ đến toàn Đảng, toàn dân và cá nhân mỗi người đều tự nhận thấy mình có thể noi theo gương tốt và làm việc tốt để trở thành người có ích cho xã hội. Ai cũng có thể trở thành tấm gương sáng cho người khác học tập và ai cũng cần học tập những gương "Người tốt, việc tốt".
Chủ tịch Hồ Chí Minh không chỉ đưa ra những tư tưởng, quan điểm đúng đắn về nêu gương mà chính Người luôn thực hành trách nhiệm nêu gương trong suốt cuộc đời mình. Người chính là hiện thân cao đẹp nhất về trách nhiệm nêu gương, có sức lan tỏa và sức thuyết phục mạnh mẽ để cán bộ, đảng viên và Nhân dân học tập và noi theo.
Quan điểm của Đảng ta về nêu gương
Trong quá trình lãnh đạo cách mạng Việt Nam, nêu gương luôn là một phương thức lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam. Cương lĩnh Xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội (bổ sung, phát triển năm 2011) nhấn mạnh: Đảng Cộng sản Việt Nam là Đảng cầm quyền, lãnh đạo Nhà nước và xã hội; Đảng lãnh đạo bằng cương lĩnh, chiến lược, các định hướng về chính sách và chủ trương lớn; bằng công tác tuyên truyền, thuyết phục, vận động, tổ chức, kiểm tra, giám sát và bằng hành động gương mẫu của đảng viên. Từ năm 2012 đến nay, Đảng đã ban hành nhiều văn bản quy định về trách nhiệm nêu gương của cán bộ, đảng viên, có thể kể đến: Quy định số 101-QÐ/TW ngày 07/6/2012 của Ban Bí thư Trung ương Đảng về trách nhiệm nêu gương của cán bộ, đảng viên, nhất là cán bộ lãnh đạo chủ chốt các cấp, trong đó quy định rất cụ thể, chi tiết đối với từng nội dung: về tư tưởng chính trị, về đạo đức, lối sống, tác phong; về tự phê bình, phê bình; về quan hệ với nhân dân; về trách nhiệm trong công tác, về ý thức tổ chức kỷ luật, về đoàn kết nội bộ; Quy định số 08-QĐ/TW ngày 25/10/2018 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XII quy định trách nhiệm nêu gương của cán bộ, đảng viên trước hết là Ủy viên Bộ Chính trị, Ủy viên Ban Bí thư, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương; Quy định số 144-QĐ/TW ngày 9/5/2024 của Bộ Chính trị quy định chuẩn mực đạo đức cách mạng của cán bộ, đảng viên trong giai đoạn mớ.... Đại hội XIV đặc biệt nhấn mạnh nêu gương xuất phát từ yêu cầu thực tiễn. Đất nước đang bước vào giai đoạn phát triển mới với nhiều thời cơ đan xen thách thức; bộ máy đang được sắp xếp, tinh gọn; mô hình chính quyền địa phương 2 cấp đặt ra yêu cầu rất cao về hiệu lực, hiệu quả quản trị và cụ thể hóa qua Nghị quyết số 24-NQ/TW ngày 22/8/2026 của Bộ Chính trị về phát huy tính tiên phong, gương mẫu, tinh thần đổi mới, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm của đội ngũ cán bộ, đảng viên trong kỷ nguyên mới. Nếu mỗi cán bộ, đảng viên, nhất là người đứng đầu cấp ủy, cơ quan, đơn vị thực sự nêu gương trong hành động, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm thì nghị quyết mới được hiện thực hóa thành kết quả cụ thể, niềm tin của Nhân dân mới được củng cố. Trên tinh thần đó, nêu gương không còn là chuẩn mực đạo đức mang tính khuyến nghị, mà trở thành phương thức lãnh đạo then chốt, nhất là ở cấp cơ sở - nơi trực tiếp hiện thực hóa nghị quyết và cũng là nơi nhân dân "đo" uy tín của Đảng bằng những việc làm rất cụ thể.
Thầm nhuần tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh và Đảng Cộng sản Việt Nam về nêu gương, các thế hệ cán bộ, đảng viên đã không ngừng tu dưỡng rèn luyện, phát huy vai trò tiên phong, gương mẫu. Trong cuộc đấu tranh giành độc lập dân tộc, đã xuất hiện nhiều gương sáng đảng viên, sẵn sàng hy sinh thân mình vì sự nghiệp cách mạng của dân tộc, vì hạnh phúc của nhân dân. Trong thời kỳ hòa bình xây dựng đất nước, nhiều cán bộ, đảng viên đã không quản ngại khó khăn, vất vả, dành trọn tâm sức, trí tuệ, quyết tâm tìm tòi con đường đổi mới sáng tạo, đóng góp vào sự nghiệp phát triển nhanh và bền vững của đất nước.
Giải pháp tăng cường tính nêu gương trong giai đoạn hiện nay
Giải pháp đối với cá nhân:
Một là, nêu gương trong thực hiện nghiêm Điều lệ Đảng, các quy định của Đảng, Hiến pháp, pháp luật của Nhà nước; các quy chế, quy định của tổ chức đảng, cơ quan, đoàn thể.
Hai là, nêu gương đăng ký nội dung cụ thể và thực hiện có hiệu quả kế hoạch của cá nhân về học tập, thực hành tư tưởng, đạo đức, phương pháp, phong cách Hồ Chí Minh; nêu gương trong tự phê bình và phê bình, "tự soi, tự sửa" nhất là khi kiểm điểm kết quả thực hiện của cá nhân và đồng chí khác.
Ba là, nêu gương trong việc xây dựng và thực hiện văn hóa lãnh đạo, văn hóa quản lý thể hiện thông qua việc không ngừng nâng cao tư duy và tầm nhìn chiến lược; năng lực tự học, thực học và học tập suốt đời; xây dựng văn hóa ứng xử với công việc, với đồng nghiệp, với tổ chức, với Nhân dân; dám làm, dám chịu trách nhiệm, dám đương đầu với khó khăn, thử thách, quyết liệt trong hành động …Chú trọng vai trò nêu gương của người đứng đầu cấp ủy, cơ quan, đơn vị bởi thực tiễn cho thấy, cán bộ, đảng viên đảm nhận chức vụ càng cao, vị trí càng quan trọng càng phải gương mẫu thì mới có tính thuyết phục, tạo ra sự lan tỏa, tác động thúc đẩy đối với cán bộ cấp dưới và toàn xã hội;
Giải pháp đối với tập thể:
Một là, phát huy trí tuệ tập thể trong thảo luận, đề xuất các giải pháp, tổ chức thực hiện có hiệu quả các chương trình, kế hoạch thực hiện Nghị quyết Đại hội Đảng các cấp trong từng giai đoạn gắn với các nghị quyết, chỉ thị, quy định, kết luận của Đảng; với nhiệm vụ chính trị của từng cơ quan, đơn vị;
Hai là, tiếp tục lãnh đạo việc rà soát, bổ sung, xây dựng mới các quy chế, quy định liên quan đến thực hiện trách nhiệm nêu gương của chi bộ, đảng viên, công chức, viên chức. Đồng thời, ban hành tiêu chí đánh giá về thực hiện trách nhiệm nêu gương của cán bộ, đảng viên, nhất là của người đứng đầu cấp ủy, cơ quan, đơn vị.
Ba là, thường xuyên đánh giá việc thực hiện trách nhiệm nêu gương của cán bộ, đảng viên gắn với kết quả học tập, thực hành tư tưởng, đạo đức, phương pháp, phong cách Hồ Chí Minh hàng tháng, hàng quý, hàng năm.
Bốn là, gắn kết chặt chẽ việc kiểm điểm, phân loại đảng viên, tổ chức đảng và nhận xét, đánh giá, quy hoạch, luân chuyển, bổ nhiệm cán bộ hằng năm với kiểm điểm tự phê bình, phê bình và trách nhiệm nêu gương của đội ngũ cán bộ, đảng viên.
Năm là, kịp thời tuyên dương, nhân rộng những tấm gương thực hành tốt việc nêu gương; nghiêm khắc phê bình, uốn nắn những tập thể, cá nhân có biểu hiện hoặc chưa thực hiện tốt trách nhiệm nêu gương; kịp thời kiên quyết xử lý những cán bộ, đảng viên thiếu gương mẫu trong việc nêu gương, vi phạm các quy định của Đảng, pháp luật Nhà nước, để lại những hậu quả xấu cho tổ chức đảng, cơ quan, đơn vị và xã hội.
Ths. Nguyễn Thanh Xuân[1]
[1] Thành ủy viên, Phó Bí thư Đảng ủy Ủy ban nhân dân Thành phố Hố Chí Minh.