Nghị quyết 09-NQ/TW thể hiện một tầm nhìn dài hạn, tư duy đổi mới mạnh mẽ và khát vọng phát triển chưa từng có: đưa Thành phố Hồ Chí Minh trở thành trung tâm kinh tế, tài chính, đổi mới sáng tạo mang tầm khu vực và toàn cầu; trở thành đô thị hiện đại, thông minh, đáng sống và là biểu tượng phát triển năng động của Việt Nam trong thế kỷ XXI.
Khẳng định sứ mệnh đầu tàu quốc gia
Trong suốt hơn nửa thế kỷ kể từ ngày đất nước thống nhất, Thành phố Hồ Chí Minh luôn giữ vai trò là đầu tàu kinh tế của cả nước, đóng góp tỷ trọng lớn trong GDP, ngân sách quốc gia, kim ngạch xuất nhập khẩu và thu hút đầu tư nước ngoài. Không chỉ là trung tâm kinh tế, Thành phố còn là nơi hội tụ mạnh mẽ các nguồn lực về khoa học công nghệ, giáo dục đào tạo, văn hóa, đổi mới sáng tạo và hội nhập quốc tế.
Đặc biệt, sau hơn 3 năm triển khai Nghị quyết số 31-NQ/TW của Bộ Chính trị khóa XIII, Thành phố đã đạt được nhiều kết quả tích cực trong phục hồi kinh tế hậu đại dịch, cải thiện môi trường đầu tư, phát triển hạ tầng và thúc đẩy chuyển đổi số. Những thành quả đó tiếp tục củng cố vị thế trung tâm động lực tăng trưởng quan trọng bậc nhất của cả nước.
Tuy nhiên, Bộ Chính trị cũng thẳng thắn nhìn nhận rằng sự phát triển của Thành phố vẫn chưa tương xứng với tiềm năng và kỳ vọng. Các điểm nghẽn kéo dài nhiều năm như quá tải hạ tầng giao thông, ùn tắc, ngập nước, ô nhiễm môi trường, thiếu quỹ đất phát triển, cơ chế quản lý chưa đủ linh hoạt, tiến độ cải cách hành chính còn chậm… vẫn là những lực cản lớn đối với quá trình phát triển.
Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt, quá trình chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ và yêu cầu phát triển bền vững trở thành xu thế tất yếu, việc ban hành Nghị quyết 09-NQ/TW được xem là bước đi chiến lược nhằm tái định vị vai trò và không gian phát triển mới cho Thành phố Hồ Chí Minh.
Bộ Chính trị khẳng định rõ: xây dựng và phát triển Thành phố Hồ Chí Minh trong kỷ nguyên mới không chỉ là nhiệm vụ riêng của Đảng bộ và nhân dân Thành phố, mà là nhiệm vụ chính trị đặc biệt quan trọng của toàn Đảng, toàn dân, toàn quân và cả hệ thống chính trị. Phương châm xuyên suốt được xác định là: "Thành phố Hồ Chí Minh vì cả nước, cả nước vì Thành phố Hồ Chí Minh".
Tinh thần ấy vừa thể hiện sự ghi nhận vai trò đặc biệt của Thành phố, vừa đặt lên vai đô thị này trọng trách tiên phong mở đường cho các mô hình phát triển mới của quốc gia.
Tầm nhìn phát triển mang tính thế kỷ
Một trong những nội dung nổi bật nhất của Nghị quyết 09-NQ/TW là việc xác lập tầm nhìn phát triển dài hạn đến năm 2075 – thời điểm kỷ niệm 100 năm Ngày giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước.
Theo đó, đến năm 2030, Thành phố Hồ Chí Minh sẽ trở thành đô thị văn minh, hiện đại, năng động và sáng tạo; là trung tâm lớn về kinh tế, tài chính, thương mại, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và logistics của khu vực Đông Nam Á.
Đến năm 2045, Thành phố sẽ vươn lên trở thành trung tâm kinh tế, tài chính và đổi mới sáng tạo của châu Á; có chất lượng sống cao, văn hóa phát triển đặc sắc, hội nhập quốc tế sâu rộng và sức hấp dẫn toàn cầu.
Xa hơn, đến năm 2075, Thành phố Hồ Chí Minh được định hướng trở thành đô thị toàn cầu hiện đại, thông minh và bền vững; ngang tầm với các siêu đô thị phát triển hàng đầu thế giới; đi đầu về tăng trưởng xanh, công nghệ cao và khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu.
Điểm đáng chú ý là các mục tiêu này không chỉ dừng ở tầm nhìn định tính mà được cụ thể hóa bằng hệ thống chỉ tiêu phát triển rất rõ ràng và tham vọng.
Trong giai đoạn 2026 – 2030, Thành phố đặt mục tiêu tăng trưởng GRDP bình quân tối thiểu 10% mỗi năm; GRDP bình quân đầu người đạt tối thiểu 14.000 USD; kinh tế số chiếm khoảng 40% GRDP; chỉ số phát triển con người (HDI) đạt khoảng 0,9.
Đến giai đoạn 2031 – 2035, kinh tế số sẽ chiếm khoảng 60% GRDP, GRDP bình quân đầu người đạt tối thiểu 25.000 USD.
Trong giai đoạn 2036 – 2045, Thành phố hướng đến GRDP bình quân đầu người tối thiểu 75.000 USD và đạt mức phát thải ròng bằng "0" (Net Zero).
Từ năm 2046 – 2075, mục tiêu được nâng lên mức tối thiểu 100.000 USD/người, bảo đảm chất lượng sống vượt trội, công bằng xã hội và môi trường bền vững.
Những chỉ tiêu này phản ánh khát vọng phát triển mạnh mẽ chưa từng có, đồng thời cho thấy quyết tâm đưa Thành phố Hồ Chí Minh bước vào nhóm đô thị phát triển hàng đầu thế giới.
Đột phá mô hình tăng trưởng dựa trên tri thức và đổi mới sáng tạo
Nghị quyết 09-NQ/TW xác định rõ mô hình tăng trưởng mới của Thành phố phải dựa trên nền tảng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và kinh tế tri thức.
Thay vì phát triển theo chiều rộng dựa nhiều vào lao động giá rẻ và khai thác tài nguyên, Thành phố sẽ chuyển mạnh sang tăng trưởng theo chiều sâu, lấy năng suất, công nghệ và sáng tạo làm động lực cốt lõi.
Trong chiến lược đó, kinh tế số, kinh tế dữ liệu, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, kinh tế tầm thấp và kinh tế bạc được xem là những lĩnh vực ưu tiên phát triển.
Bộ Chính trị yêu cầu Thành phố xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quy mô lớn; hình thành các trung tâm nghiên cứu, phát triển công nghệ cao mang tầm quốc gia và quốc tế; thúc đẩy thu hút các tập đoàn đa quốc gia đặt trung tâm R&D tại Thành phố.
Các lĩnh vực công nghệ lõi như trí tuệ nhân tạo (AI), vi mạch bán dẫn, công nghệ sinh học, năng lượng sạch và dữ liệu lớn sẽ được ưu tiên đầu tư phát triển.
Đây được xem là bước chuyển chiến lược nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh quốc tế và đưa Thành phố trở thành "thung lũng sáng tạo" mới của khu vực.
Đặc biệt, lần đầu tiên chiến lược phát triển kinh tế biển được đặt ở vị trí trọng tâm trong quy hoạch phát triển của Thành phố Hồ Chí Minh.
Theo định hướng mới, Thành phố sẽ xây dựng Trung tâm kinh tế biển quốc gia gắn với hệ thống logistics hiện đại, dịch vụ hàng hải quốc tế, công nghiệp dầu khí và du lịch biển chất lượng cao.
Việc kết nối cụm cảng Cái Mép Hạ với Cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ và hệ thống sân bay hàng hóa được kỳ vọng sẽ hình thành chuỗi logistics mang tính toàn cầu, tạo động lực tăng trưởng mới cho cả vùng Đông Nam Bộ.
Cùng với đó, mô hình Khu thương mại tự do gắn với trung tâm tài chính quốc tế cũng sẽ mở ra cơ hội lớn để Thành phố tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị và thị trường vốn toàn cầu.
"Đột phá của đột phá" về thể chế
Điểm mang tính cách mạng nhất trong Nghị quyết 09-NQ/TW chính là tư duy đổi mới thể chế.
Bộ Chính trị xác định phải xây dựng cơ chế vượt trội cho Thành phố Hồ Chí Minh thông qua việc ban hành Luật Đô thị đặc biệt. Đây được xem là "đột phá của đột phá" nhằm tháo gỡ toàn diện các rào cản về cơ chế, tạo không gian phát triển linh hoạt và năng động hơn cho siêu đô thị này.
Theo đó, nguyên tắc phân cấp, phân quyền mạnh mẽ sẽ được áp dụng trong hầu hết các lĩnh vực quản lý nhà nước. Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân và Chủ tịch UBND Thành phố sẽ được trao thẩm quyền lớn hơn trong quản lý đầu tư, tài chính, quy hoạch, đất đai, tổ chức bộ máy và nhân sự.
Đặc biệt, Thành phố được phép chủ động ban hành một số văn bản quy phạm pháp luật phù hợp với đặc thù phát triển; được lựa chọn áp dụng các quy định thuận lợi hơn để giải quyết các vấn đề thực tiễn đặt ra.
Điều này cho thấy tư duy quản trị mới đã chuyển từ "xin – cho" sang trao quyền chủ động và đề cao trách nhiệm của địa phương.
Cùng với đó, cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) cho các công nghệ và mô hình kinh doanh mới sẽ được triển khai rộng rãi. Đây là điều kiện đặc biệt quan trọng để Thành phố phát triển các lĩnh vực tiên phong như fintech, AI, blockchain, xe tự hành hay đô thị thông minh.
Một điểm tiến bộ đáng chú ý khác là chủ trương xây dựng cơ chế bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm, dám đổi mới sáng tạo vì lợi ích chung. Điều này tạo ra môi trường thuận lợi để khuyến khích tinh thần đổi mới trong bộ máy quản lý nhà nước.
Quy hoạch đô thị đa cực và kết nối vùng
Nghị quyết 09-NQ/TW cũng đưa ra tư duy quy hoạch hoàn toàn mới cho Thành phố Hồ Chí Minh với tầm nhìn chiến lược lên đến 100 năm.
Theo đó, Thành phố sẽ phát triển theo mô hình đa cực, đa trung tâm, tích hợp chặt chẽ giữa đô thị trung tâm với các đô thị vệ tinh và vùng liên kết.
Không gian phát triển mới không chỉ hướng vào nội đô mà mở rộng mạnh về phía biển, phía Đông, phía Nam và các vùng động lực kết nối với Đông Nam Bộ, Đồng bằng sông Cửu Long, Nam Trung Bộ và Tây Nguyên.
Mô hình phát triển đô thị gắn với giao thông công cộng (TOD) sẽ được triển khai làm trục xương sống của quy hoạch đô thị. Hệ thống metro, đường sắt đô thị và giao thông công cộng khối lượng lớn sẽ đóng vai trò chủ đạo trong tổ chức không gian phát triển.
Theo mục tiêu đề ra, đến năm 2030, Thành phố sẽ hoàn thành khoảng 200 km đường sắt đô thị và tiếp tục mở rộng toàn hệ thống trong các giai đoạn tiếp theo.
Song song với đó, hạ tầng liên kết vùng sẽ được ưu tiên đầu tư mạnh mẽ thông qua các tuyến cao tốc, vành đai, quốc lộ và mạng lưới logistics hiện đại.
Việc hình thành Quỹ phát triển vùng cùng cơ chế điều phối liên kết vùng được kỳ vọng sẽ tạo ra sức mạnh cộng hưởng giữa Thành phố Hồ Chí Minh với các địa phương lân cận.
Phát triển vì con người và chất lượng sống
Dù đặt ra các mục tiêu tăng trưởng rất cao, Nghị quyết 09-NQ/TW vẫn khẳng định rõ quan điểm phát triển lấy con người làm trung tâm.
Mục tiêu cuối cùng của mọi chính sách phát triển là nâng cao chất lượng sống và mang lại hạnh phúc cho người dân.
Thành phố sẽ đẩy nhanh các chương trình nhà ở xã hội, cải tạo chung cư cũ, di dời nhà ven kênh rạch, nâng cấp môi trường sống cho người dân đô thị.
Các vấn đề tồn tại nhiều năm như ngập nước, ô nhiễm môi trường, ùn tắc giao thông và xử lý chất thải sẽ phải được giải quyết căn cơ.
Đặc biệt, mục tiêu phát triển xanh và bền vững được đặt ở vị trí xuyên suốt trong toàn bộ chiến lược phát triển.
Các khu dự trữ sinh quyển, hệ sinh thái rừng ngập mặn Cần Giờ và không gian sông nước sẽ được bảo tồn nghiêm ngặt.
Song song với kinh tế, Thành phố tiếp tục xây dựng nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc nghĩa tình và năng động. "Không gian văn hóa Hồ Chí Minh" được xác định là nền tảng tinh thần quan trọng trong đời sống xã hội.
Ngành công nghiệp văn hóa cũng sẽ được thúc đẩy trở thành ngành kinh tế mũi nhọn, nâng cao sức cạnh tranh quốc tế và lan tỏa giá trị văn hóa Việt Nam ra thế giới.
Khát vọng vươn mình của đô thị mang tên Bác
Nghị quyết số 09-NQ/TW của Bộ Chính trị không chỉ là một văn kiện định hướng phát triển thông thường, mà còn là tuyên ngôn về khát vọng vươn lên mạnh mẽ của Thành phố Hồ Chí Minh trong kỷ nguyên mới.
Với tầm nhìn dài hạn, tư duy thể chế đột phá, chiến lược phát triển hiện đại và cơ chế vượt trội, Thành phố đang đứng trước cơ hội lịch sử để bứt phá trở thành trung tâm phát triển năng động hàng đầu châu Á.
Con đường phía trước chắc chắn còn nhiều thách thức, đòi hỏi quyết tâm chính trị rất lớn, sự đồng lòng của cả hệ thống chính trị, cộng đồng doanh nghiệp và người dân. Nhưng với truyền thống năng động, sáng tạo, dám nghĩ dám làm, cùng tinh thần tiên phong của đô thị mang tên Bác, Thành phố Hồ Chí Minh hoàn toàn có cơ sở để hiện thực hóa khát vọng trở thành một biểu tượng phát triển hiện đại, nhân văn và thịnh vượng của thế giới trong thế kỷ XXI.
Tấn Tài