Khi thủ tục được đơn giản hóa và phân cấp, quá trình tiếp cận đất đai sẽ trở nên nhanh hơn, rõ ràng hơn.
Trong bối cảnh đó, việc Chính phủ ban hành Nghị quyết số 17/2026/NQ-CP về cắt giảm, phân cấp, đơn giản hóa thủ tục hành chính và điều kiện kinh doanh trong các lĩnh vực nông nghiệp và môi trường là một bước đi có ý nghĩa sâu sắc trong giải phóng một trong những nguồn lực lớn nhất của quốc gia.
Như Nghị quyết nhấn mạnh, mục tiêu xuyên suốt là "cắt giảm, phân cấp, đơn giản hóa thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh, tạo thuận lợi tối đa cho người dân, doanh nghiệp"- một định hướng không chỉ mang tính kỹ thuật, mà phản ánh sự thay đổi trong tư duy quản trị.
Một lĩnh vực- ba điểm nghẽn lớn
Nằm trong số 8 nghị quyết vừa được Chính phủ ban hành nhằm thực hiện yêu cầu dứt khoát tại Kết luận số 18 của Hội nghị Trung ương 2 về đơn giản hóa, cắt giảm điều kiện kinh doanh, ngành nghề kinh doanh có điều kiện, điều làm nên ý nghĩa đặc biệt của Nghị quyết 17 là phạm vi điều chỉnh của nó. Không phải một ngành, mà là 15 lĩnh vực trọng yếu. Nghị quyết xác định rõ phạm vi cải cách trên "các lĩnh vực thuộc quản lý nhà nước về nông nghiệp và môi trường, từ đất đai, tài nguyên nước, môi trường đến trồng trọt, chăn nuôi, thủy sản, lâm nghiệp…".
Đây chính là những lĩnh vực tạo nên nền tảng vật chất của nền kinh tế. Tuy nhiên, cũng chính tại đây, ba điểm nghẽn lớn đã tồn tại trong thời gian dài.
Thứ nhất, đất đai- nguồn lực lớn nhưng khó tiếp cận. Thực tiễn cho thấy, một trong những nguyên nhân phổ biến khiến dự án chậm triển khai là thủ tục đất đai phức tạp, kéo dài và tiềm ẩn rủi ro pháp lý. Quy trình nhiều tầng nấc, thẩm quyền phân tán, cách hiểu và áp dụng quy định không thống nhất giữa các địa phương đã khiến đất đai- thay vì là nguồn lực- trở thành một "điểm nghẽn".
Thứ hai, môi trường- quản lý chồng chéo, chi phí cao. Trong lĩnh vực môi trường, nhiều doanh nghiệp phản ánh tình trạng giấy phép chồng chéo, kiểm tra trùng lặp, yêu cầu thủ tục kéo dài. Điều này không chỉ làm tăng chi phí tuân thủ, mà còn tạo ra tâm lý e ngại đầu tư, đặc biệt đối với các dự án sản xuất quy mô lớn.
Thứ ba, nông nghiệp- tiềm năng lớn nhưng bị "trói tay". Nông nghiệp Việt Nam có nhiều lợi thế, nhưng vẫn gặp khó trong việc chuyển từ sản xuất truyền thống sang kinh tế nông nghiệp hiện đại. Một phần nguyên nhân là do các quy định còn cứng nhắc, chưa theo kịp yêu cầu đổi mới, khiến nông dân và doanh nghiệp khó mở rộng quy mô, khó áp dụng công nghệ mới.
Nghị quyết 17: Không chỉ cắt giảm mà là "mở khóa"
Trong bối cảnh đó, Nghị quyết 17 đưa ra một cách tiếp cận mới, thể hiện rõ qua ba nhóm giải pháp lớn.
Thứ nhất, cắt giảm và đơn giản hóa quy mô lớn. Nghị quyết yêu cầu "cắt giảm, đơn giản hóa các thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh không cần thiết, không hợp lý", hướng tới mục tiêu giảm mạnh chi phí tuân thủ cho người dân và doanh nghiệp. Đây không phải là những điều chỉnh nhỏ lẻ, mà là một nỗ lực tái cấu trúc hệ thống.
Thứ hai, phân quyền mạnh mẽ cho địa phương. Một nội dung quan trọng của Nghị quyết là đẩy mạnh phân cấp, phân quyền trong giải quyết thủ tục hành chính. Những thủ tục trước đây do Trung ương xử lý nay được giao cho địa phương, giúp rút ngắn quy trình, tăng tính linh hoạt và phù hợp với thực tiễn.
Đáng chú ý, Nghị quyết đồng thời nhấn mạnh yêu cầu "đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với kiểm tra, giám sát, kiểm soát quyền lực", qua đó bảo đảm việc trao quyền đi đôi với trách nhiệm và kỷ cương.
Thứ ba, chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm. Một điểm đổi mới mang tính triết lý là việc chuyển từ cơ chế tiền kiểm sang hậu kiểm. Nghị quyết yêu cầu "tăng cường thanh tra, kiểm tra, giám sát, xử lý nghiêm vi phạm sau khi cấp phép", thay vì kiểm soát quá mức ngay từ đầu. Đây là sự chuyển dịch từ "không cho làm nếu chưa kiểm soát" sang "cho làm nhưng phải chịu trách nhiệm".
Nghị quyết 17, vì thế, không chỉ cắt giảm thủ tục, mà còn thay đổi cách dòng chảy của nguồn lực vận hành trong nền kinh tế.
Khi đất đai, môi trường và nông nghiệp cùng được "mở khóa", nền kinh tế sẽ có thêm một động cơ tăng trưởng quan trọng.
Mở dòng chảy của phát triển
Những thay đổi trên, nếu được thực thi hiệu quả, sẽ tạo ra tác động sâu rộng.
Nguồn lực đất đai bắt đầu "chảy" trơn tru hơn. Khi thủ tục được đơn giản hóa và phân cấp, quá trình tiếp cận đất đai sẽ trở nên nhanh hơn, rõ ràng hơn. Điều này giúp giảm tình trạng "đóng băng" nguồn lực đất đai, tạo điều kiện để các dự án được triển khai đúng tiến độ.
Môi trường được quản trị thông minh hơn. Việc chuyển sang hậu kiểm cho phép giảm chi phí tuân thủ nhưng vẫn bảo đảm kiểm soát rủi ro. Khi quản lý môi trường dựa nhiều hơn vào tiêu chuẩn, dữ liệu và giám sát thực tế, thay vì giấy phép, hiệu quả quản trị có thể được nâng cao.
Nông nghiệp có cơ hội chuyển mình mạnh hơn. Khi các rào cản được tháo gỡ, nông nghiệp có điều kiện chuyển từ sản xuất nhỏ lẻ sang kinh tế nông nghiệp quy mô lớn, ứng dụng công nghệ cao, nâng cao giá trị gia tăng.
Khi đất đai, môi trường và nông nghiệp cùng được "mở khóa", nền kinh tế sẽ có thêm một động cơ tăng trưởng quan trọng.
Thách thức của cải cách: Từ văn bản đến thực tế
Tuy nhiên, cũng cần nhìn nhận rõ rằng, cải cách chỉ thực sự có ý nghĩa khi đi vào cuộc sống.
Nghị quyết 17 đã đặt ra yêu cầu rất rõ: tăng cường hậu kiểm, thanh tra, kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm, qua đó bảo đảm việc nới lỏng thủ tục không đồng nghĩa với buông lỏng quản lý.
Bên cạnh đó, việc phân quyền cần đi kèm với cơ chế kiểm soát quyền lực hiệu quả, tránh tình trạng buông lỏng hoặc lạm quyền.
Quan trọng hơn cả là thay đổi tư duy của bộ máy. Nếu vẫn duy trì cách làm cũ, cải cách trên văn bản sẽ khó chuyển hóa thành thay đổi thực tế.
Cải cách lớn nhất không nằm ở việc ban hành văn bản, mà nằm ở cách mỗi cơ quan, mỗi cán bộ thực thi nó trong thực tế.
Từ quản lý sang giải phóng
Nghị quyết 17 không chỉ là một văn bản hành chính. Đó là một lời kêu gọi thay đổi cách tiếp cận: từ quản lý sang giải phóng, từ kiểm soát sang kiến tạo.
Mỗi cấp chính quyền, mỗi cơ quan, mỗi cán bộ đều phải tự đặt ra một câu hỏi: chúng ta có đang chỉ quản lý nguồn lực, hay đang giúp giải phóng nó?
Đây cũng chính là tinh thần mà Nghị quyết hướng tới: tạo lập môi trường thuận lợi, minh bạch, hiệu quả cho phát triển.
Nếu được thực thi đến cùng, Nghị quyết 17 có thể tạo ra một chuyển biến mang tính nền tảng: biến đất đai từ "điểm nghẽn" thành "động lực phát triển", biến môi trường từ "rào cản tuân thủ" thành "lợi thế cạnh tranh", và nâng nông nghiệp từ vai trò "trụ đỡ" truyền thống trở thành một động cơ tăng trưởng mới của nền kinh tế.
Và khi đó, điều được giải phóng không chỉ là các rào cản thủ tục, mà là không gian phát triển, cơ hội đầu tư và quyền chủ động hành động của người dân và doanh nghiệp- những yếu tố làm nên nguồn lực lớn nhất của quốc gia.
TS. Nguyễn Sĩ Dũng
theo Chinhphu