Người lao động có thể đồng thời được hưởng chế độ thai sản và trợ cấp thất nghiệp nếu đáp ứng đủ điều kiện theo quy định. (Ảnh minh họa)
Việc nghỉ việc khi đang mang thai thường khiến nhiều lao động nữ băn khoăn về quyền lợi bảo hiểm, nhất là trường hợp thời điểm chấm dứt hợp đồng khá gần ngày sinh. Tuy nhiên, việc còn hay không còn quan hệ lao động tại thời điểm sinh con không phải là yếu tố duy nhất quyết định quyền hưởng chế độ thai sản. Điều quan trọng là người lao động cần đối chiếu quá trình tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc với khoảng thời gian mà pháp luật quy định trước khi sinh.
Theo Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024, lao động nữ sinh con thuộc nhóm được hưởng chế độ thai sản nếu đã đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc từ đủ 6 tháng trở lên trong 12 tháng liền kề trước khi sinh. Đáng chú ý, pháp luật cũng quy định trường hợp người lao động đã đủ điều kiện hưởng chế độ nhưng chấm dứt hợp đồng lao động trước thời điểm sinh con thì vẫn được hưởng chế độ thai sản theo quy định.
Quy định này có ý nghĩa với những trường hợp người lao động nghỉ việc trong thời gian mang thai. Chẳng hạn, một lao động nữ đã có quá trình đóng BHXH bắt buộc đáp ứng yêu cầu, sau đó chấm dứt hợp đồng và không tiếp tục tham gia BHXH bắt buộc cho đến khi sinh. Nếu khi xác định thời gian đóng theo thời điểm sinh, người này vẫn đáp ứng đầy đủ điều kiện luật định thì việc đã nghỉ việc trước đó không làm mất quyền hưởng chế độ thai sản.
Tuy nhiên, quyền hưởng thai sản và quyền hưởng trợ cấp thất nghiệp được xác định theo hai nhóm quy định khác nhau. Vì vậy, người lao động sau khi nghỉ việc cần kiểm tra riêng từng điều kiện thay vì cho rằng đủ điều kiện hưởng một chế độ thì đương nhiên được hưởng chế độ còn lại.
Đủ điều kiện BHTN vẫn có thể làm hồ sơ sau khi nghỉ việc
Đối với trợ cấp thất nghiệp, người lao động cần căn cứ vào thời điểm chấm dứt hợp đồng, quá trình đóng BHTN và tình trạng việc làm sau khi nghỉ việc. Theo Luật Việc làm năm 2025, một trong những điều kiện quan trọng đối với trường hợp thông thường là người lao động phải có ít nhất 12 tháng đóng BHTN trong 24 tháng trước thời điểm chấm dứt hợp đồng lao động.
Bên cạnh yêu cầu về thời gian đóng, người lao động phải chấm dứt hợp đồng hoặc chấm dứt việc làm theo đúng quy định và thực hiện thủ tục trong thời hạn luật định. Hồ sơ đề nghị hưởng trợ cấp thất nghiệp phải được nộp trong thời hạn 3 tháng kể từ ngày chấm dứt hợp đồng lao động hoặc hợp đồng làm việc. Đây là mốc thời gian cần đặc biệt lưu ý đối với người nghỉ việc khi đang mang thai, bởi việc chuẩn bị cho thời điểm sinh con không làm thay đổi thời hạn thực hiện thủ tục BHTN.
Sau khi nộp hồ sơ, người lao động cũng phải đáp ứng các điều kiện liên quan đến tình trạng việc làm trong khoảng thời gian luật quy định. Trong thời hạn 10 ngày làm việc kể từ ngày nộp hồ sơ, nếu người lao động đã có việc làm mới và thuộc đối tượng tham gia BHXH bắt buộc hoặc thuộc trường hợp khác được pháp luật quy định thì có thể không được giải quyết hưởng trợ cấp thất nghiệp. Nếu đáp ứng đầy đủ điều kiện, thời điểm hưởng trợ cấp thất nghiệp được xác định từ ngày làm việc thứ 11 kể từ ngày nộp đủ hồ sơ.
Như vậy, một lao động nữ nghỉ việc trước khi sinh có thể đồng thời xem xét hai nhóm quyền lợi. Chế độ thai sản được xem xét dựa trên quá trình tham gia BHXH và các điều kiện về thời gian đóng trước khi sinh; trong khi trợ cấp thất nghiệp được xác định dựa trên quá trình đóng BHTN, lý do chấm dứt việc làm, thời hạn nộp hồ sơ và tình trạng việc làm sau khi nghỉ. Hai chế độ có căn cứ hưởng riêng nên việc đang mang thai hoặc được hưởng thai sản không tự động làm mất quyền xem xét trợ cấp thất nghiệp.
Ngược lại, cũng không nên hiểu rằng cứ nghỉ việc trước khi sinh thì chắc chắn được nhận cả hai chế độ. Mỗi trường hợp cần được đối chiếu với thời gian đóng thực tế và các điều kiện tại thời điểm phát sinh quyền hưởng. Đặc biệt, người lao động cần xác định chính xác ngày chấm dứt hợp đồng để tính thời hạn 3 tháng nộp hồ sơ BHTN, tránh tình trạng đủ điều kiện nhưng không thực hiện thủ tục đúng thời gian.
Trong thời gian được hưởng trợ cấp thất nghiệp, người lao động còn được hưởng BHYT theo quy định; cơ quan BHXH thực hiện đóng BHYT từ Quỹ BHTN. Quyền lợi này cần được phân biệt với chế độ thai sản do quỹ BHXH bảo đảm, bởi đây là những chính sách có cơ chế và điều kiện hưởng khác nhau.
Với người lao động nghỉ việc khi đang mang thai, việc chủ động rà soát quá trình tham gia BHXH và BHTN trước khi chấm dứt hợp đồng là cần thiết. Các mốc thời gian như ngày nghỉ việc, số tháng đã đóng BHXH, 12 tháng liền kề trước khi sinh, 24 tháng trước khi chấm dứt hợp đồng và thời hạn nộp hồ sơ BHTN đều có thể ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi.
Vì vậy, nghỉ việc trước khi sinh không đồng nghĩa với việc người lao động mất quyền hưởng chế độ thai sản, đồng thời cũng không mặc nhiên loại trừ khả năng được hưởng trợ cấp thất nghiệp. Khi đáp ứng đầy đủ các điều kiện riêng của từng chính sách, người lao động có thể được giải quyết những quyền lợi tương ứng. Việc kiểm tra sớm quá trình đóng bảo hiểm và chủ động hoàn tất hồ sơ đúng thời hạn sẽ giúp hạn chế nguy cơ bỏ sót quyền lợi trong giai đoạn chuyển từ việc làm sang nghỉ sinh và chuẩn bị quay trở lại thị trường lao động.
Đoàn Văn