Trong đó, "Chất lượng – Tiên phong – Sáng tạo" là những giá trị cốt lõi có ý nghĩa định hướng đối với hoạt động đào tạo, nghiên cứu khoa học và xây dựng, phát triển Học viện trong giai đoạn mới. Trên nền tảng truyền thống 70 năm, việc kết hợp hài hòa giữa kế thừa và đổi mới, bản sắc và hội nhập, truyền thống và hiện đại sẽ góp phần để Học viện tiếp tục khẳng định bản sắc riêng, nâng cao chất lượng và thực hiện hiệu quả định hướng phát triển đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045.
Từ khoá: Giá trị cốt lõi; bản sắc đào tạo; định hướng phát triển; chiến lược phát triển giáo dục và đào tạo.
1. Đặt vấn đề
Trong bối cảnh đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, cùng với yêu cầu phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao đáp ứng nhiệm vụ xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, các cơ sở giáo dục đại học đứng trước yêu cầu không ngừng nâng cao chất lượng đào tạo, đổi mới phương thức quản trị và khẳng định bản sắc riêng. Trong đó, giá trị cốt lõi và bản sắc đào tạo có ý nghĩa quan trọng trong việc định hướng phát triển, tạo dựng uy tín, nâng cao năng lực cạnh tranh và bảo đảm sự phát triển bền vững của mỗi cơ sở giáo dục đại học. Giá trị cốt lõi thể hiện những quan điểm, nguyên tắc và giá trị nền tảng chi phối hoạt động giáo dục, đào tạo; bản sắc đào tạo được biểu hiện thông qua mục tiêu, nội dung, phương thức đào tạo, đội ngũ giảng viên và sản phẩm đào tạo mang những đặc trưng riêng của cơ sở giáo dục.
Nhân dịp kỷ niệm 70 năm ngày truyền thống Học viện Thanh thiếu niên Việt Nam, việc nhìn lại chặng đường xây dựng, trưởng thành và phát triển của Học viện có ý nghĩa quan trọng nhằm khẳng định những giá trị nền tảng, truyền thống tốt đẹp và bản sắc riêng được hình thành qua các thời kỳ. Những thành tựu đạt được hiện nay không chỉ phản ánh quá trình phát triển về quy mô, chất lượng đào tạo mà còn góp phần hình thành các giá trị, chuẩn mực và đặc trưng gắn liền với sứ mệnh, chức năng và định hướng phát triển của Học viện. Trong đó, "Chất lượng – Tiên phong – Sáng tạo" là những giá trị cốt lõi có ý nghĩa định hướng đối với hoạt động đào tạo, nghiên cứu khoa học và xây dựng, phát triển Học viện trong giai đoạn mới.
Giá trị cốt lõi Chất lượng thể hiện định hướng không ngừng nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo, bảo đảm sự phù hợp giữa mục tiêu, nội dung, phương pháp đào tạo với yêu cầu phát triển nguồn nhân lực và thực tiễn công tác thanh thiếu niên. Tiên phong thể hiện tinh thần chủ động, đi đầu trong đổi mới tư duy, phương thức đào tạo, nghiên cứu khoa học và thích ứng với những yêu cầu mới của thực tiễn. Sáng tạo thể hiện năng lực tìm tòi, đổi mới và vận dụng linh hoạt tri thức, phương pháp, công nghệ trong dạy học, nghiên cứu và tổ chức các hoạt động gắn với thanh thiếu niên. Ba giá trị này có mối quan hệ thống nhất, tác động qua lại, góp phần định hướng hoạt động của Học viện theo hướng nâng cao chất lượng, phát huy vai trò tiên phong và thúc đẩy đổi mới, sáng tạo trong giáo dục và đào tạo.
Xuất phát từ những vấn đề trên, từ những yếu tố truyền thống, sứ mệnh, chức năng, nhiệm vụ và đặc thù đào tạo nguồn nhân lực, bài viết tập trung phân tích giá trị cốt lõi, làm rõ bản sắc đào tạo của Học viện Thanh thiếu niên Việt Nam trong bối cảnh hiện nay. Từ đó, đặt ra những định hướng phát huy giá trị cốt lõi và bản sắc đào tạo của Học viện trong giai đoạn mới.
2. Nội dung nghiên cứu
2.1. Những yếu tố hình thành giá trị cốt lõi và bản sắc đào tạo của Học viện Thanh thiếu niên Việt Nam
Giá trị cốt lõi là cơ sở nền tảng định vị giá trị, vị thế của mỗi trường đại học, cũng như định hướng chiến lược cho sự phát triển của trường (Nguyễn Hữu Cương; 2023). Giá trị cốt lõi và bản sắc đào tạo của một cơ sở giáo dục đại học được hình thành qua quá trình xây dựng, phát triển và thực hiện sứ mệnh giáo dục, đào tạo. Đây không phải là những yếu tố tồn tại độc lập mà được tạo nên từ sự kết hợp giữa truyền thống, định hướng phát triển, đặc điểm hoạt động đào tạo, đội ngũ giảng viên, người học và mối quan hệ với thực tiễn xã hội. Đối với Học viện Thanh thiếu niên Việt Nam, việc nhận diện những yếu tố hình thành giá trị cốt lõi và bản sắc đào tạo cần đặt trong mối liên hệ với quá trình 70 năm xây dựng, trưởng thành và phát triển, đồng thời gắn với yêu cầu đào tạo, bồi dưỡng nguồn nhân lực.
Yếu tố đi từ truyền thống 70 năm xây dựng và phát triển Học viện: Truyền thống là nền tảng quan trọng hình thành hệ thống giá trị, chuẩn mực và bản sắc của Học viện. Quá trình xây dựng và phát triển gắn với nhiệm vụ đào tạo, bồi dưỡng cán bộ phục vụ công tác thanh thiếu niên góp phần tạo nên những đặc trưng trong định hướng giáo dục, đào tạo và môi trường học thuật. Những kinh nghiệm, thành tựu và giá trị được tích lũy qua các thời kỳ là cơ sở để Học viện kế thừa, phát huy và tiếp tục phát triển bản sắc trong điều kiện mới.
Yếu tố về sứ mệnh, chức năng và nhiệm vụ của Học viện: Học viện có sứ mệnh "Đào tạo và bồi dưỡng đội ngũ cán bộ đoàn, cung cấp nguồn cán bộ có chất lượng cho Đoàn TNCS Hồ Chí Minh và hệ thống chính trị; đào tạo đại học, sau đại học cung cấp nguồn nhân lực chất lượng cao đáp ứng nhu cầu của xã hội; nghiên cứu, cung cấp các luận cứ về khoa học và thực tiễn cho Trung ương Đoàn quyết định các chủ trương về công tác đoàn và phong trào thanh thiếu nhi". Theo Chiến lược phát triển Học viện đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, Học viện phấn đấu trở thành cơ sở đào tạo đại học trong nhóm đầu, có uy tín ở Việt Nam; đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ đoàn, lãnh đạo trẻ có chất lượng cho Đoàn TNCS Hồ Chí Minh, hệ thống chính trị và đáp ứng nguồn nhân lực của xã hội; nâng cao chất lượng nghiên cứu khoa học và tính ứng dụng trong hoạt động đào tạo và bồi dưỡng.
Yếu tố về đặc thù đào tạo nguồn nhân lực: Học viện Thanh thiếu niên tổ chức đào tạo đại học các ngành trọng điểm như Công tác Thanh thiếu niên, Công tác xã hội, Tâm lý học, Luật, Quan hệ Công chúng, Quản lý Nhà nước, Xây dựng Đảng và chính quyền Nhà nước, Công nghệ thông tin và Kinh tế. Với đặc thù đào tạo, bồi dưỡng nguồn nhân lực gắn với công tác thanh thiếu niên, Học viện có điều kiện hình thành định hướng đào tạo kết hợp giữa tri thức lý luận, kiến thức chuyên môn, phẩm chất và năng lực thực hành. Đặc điểm này tạo cơ sở để phân biệt những yêu cầu đào tạo có tính đặc thù với yêu cầu chung của giáo dục đại học, đồng thời định hướng việc phát triển bản sắc đào tạo phù hợp với nhu cầu của tổ chức Đoàn, Hội, Đội và thực tiễn thanh thiếu niên.
Yêu cầu đổi mới giáo dục đại học và bối cảnh chuyển đổi số: Sự phát triển của khoa học, công nghệ, chuyển đổi số và những thay đổi trong nhu cầu xã hội đang tác động sâu rộng đến hoạt động giáo dục, đào tạo. Bối cảnh này đặt ra yêu cầu phát huy tinh thần tiên phong trong đổi mới và thúc đẩy sáng tạo tại Học viện. Đây đồng thời là yếu tố thúc đẩy việc làm rõ nội hàm và cách thức phát huy các giá trị cốt lõi trong mối quan hệ với bản sắc đào tạo, bảo đảm sự thống nhất giữa truyền thống và yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.
2.2. Nội hàm giá trị cốt lõi "Chất lượng – Tiên phong – Sáng tạo"
Giá trị cốt lõi là những giá trị nền tảng được xác lập nhằm định hướng nhận thức, hành động và sự phát triển của một tổ chức, đơn vị. Trong lĩnh vực giáo dục đại học, giá trị cốt lõi không chỉ thể hiện quan điểm và định hướng phát triển của cơ sở giáo dục mà còn cần được cụ thể hóa thông qua mục tiêu, nội dung, phương thức tổ chức đào tạo, hoạt động nghiên cứu khoa học và môi trường giáo dục (Trương Hoàng Trương; 2023). Đối với Học viện Thanh thiếu niên Việt Nam, "Chất lượng – Tiên phong – Sáng tạo" được xem xét như một hệ thống giá trị có mối quan hệ thống nhất, trong đó chất lượng là yêu cầu nền tảng, tiên phong thể hiện định hướng chủ động đi đầu và sáng tạo là động lực thúc đẩy đổi mới, phát triển. Trong đó:
Chất lượng thể hiện ở sự ưu tiên đổi mới, nâng cao chất lượng đào tạo, bồi dưỡng, nghiên cứu khoa học; người học vững lý luận, giỏi nghiệp vụ, thành thạo kỹ năng đáp ứng ngày càng tốt hơn yêu cầu của xã hội; chất lượng sản phẩm nghiên cứu ngày càng tăng, tính ứng dụng ngày càng cao, được cộng đồng và xã hội thừa nhận.
Tiên phong thể hiện đi đầu trong đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ đoàn, đón đầu các ngành đào tạo theo xu hướng mới phù hợp với điều kiện của Học viện; tiếp cận tri thức mới, đi đầu trong nghiên cứu về công tác đoàn và phong trào thanh thiếu nhi, xu hướng mới của thanh thiếu nhi.
Sáng tạo thể hiện sự đổi mới trong công tác đào tạo, bồi dưỡng, nghiên cứu khoa học và hoạt động thông tin, truyền thông; định hướng, thúc đẩy hoạt động sáng tạo thông qua trang bị kiến thức, kỹ năng, trải nghiệm và truyền cảm hứng cho cán bộ, viên chức và người học; xây dựng môi trường học tập, nghiên cứu khoa học dân chủ góp phần nâng cao uy tín, vị thế của Học viện.
2.3. Những biểu hiện cơ bản của bản sắc đào tạo
Bản sắc đào tạo của cơ sở giáo dục đại học được thể hiện thông qua những đặc trưng tương đối ổn định trong mục tiêu, nội dung, phương thức tổ chức đào tạo, đội ngũ, môi trường giáo dục và sản phẩm đào tạo. Đối với Học viện Thanh thiếu niên Việt Nam, bản sắc đào tạo cần được nhận diện trên cơ sở mối quan hệ giữa truyền thống 70 năm xây dựng và phát triển, đặc thù đào tạo nguồn nhân lực phục vụ công tác thanh thiếu niên và những yêu cầu đổi mới giáo dục đại học hiện nay. Bản sắc không chỉ được thể hiện ở những yếu tố mang tính hình thức mà quan trọng hơn là ở các giá trị, đặc trưng và phương thức hoạt động được duy trì, phát triển và thể hiện trong thực tiễn đào tạo.
Biểu hiện cơ bản của bản sắc đào tạo thể hiện trong một số điểm:
Thứ nhất, bản sắc đào tạo gắn với đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ đoàn và lãnh đạo trẻ. Học viện chú trọng trang bị kiến thức, phẩm chất và năng lực thực tiễn cho đội ngũ cán bộ đoàn, lãnh đạo trẻ, đáp ứng yêu cầu hoạt động của Đoàn TNCS Hồ Chí Minh và hệ thống chính trị.
Thứ hai, bản sắc đào tạo gắn với phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao đáp ứng nhu cầu xã hội. Hoạt động đào tạo đại học, sau đại học hướng tới phát triển người học toàn diện về kiến thức, kỹ năng, phẩm chất nghề nghiệp và năng lực thích ứng với yêu cầu của xã hội.
Thứ ba, bản sắc đào tạo gắn với sự kết hợp giữa lý luận và thực tiễn. Học viện chú trọng gắn kết tri thức khoa học với thực hành nghề nghiệp, tăng cường khả năng vận dụng kiến thức vào công tác thanh niên và các lĩnh vực chuyên môn.
Thứ tư, bản sắc đào tạo gắn với sự kết hợp giữa đào tạo, bồi dưỡng và nghiên cứu khoa học phục vụ thực tiễn. Hoạt động đào tạo và nghiên cứu khoa học được kết nối nhằm cung cấp luận cứ khoa học, thực tiễn cho công tác Đoàn, phong trào thanh thiếu nhi và nâng cao chất lượng đào tạo.
Thứ năm, bản sắc đào tạo gắn với đổi mới, sáng tạo và nâng cao tính ứng dụng. Học viện chú trọng đổi mới nội dung, phương pháp và hình thức đào tạo, tăng cường ứng dụng kết quả nghiên cứu khoa học và công nghệ vào hoạt động giảng dạy, học tập.
Thứ sáu, bản sắc đào tạo gắn với định hướng phát triển cơ sở giáo dục đại học có uy tín. Học viện hướng tới nâng cao chất lượng đào tạo, nghiên cứu khoa học và năng lực đội ngũ, đáp ứng mục tiêu trở thành cơ sở giáo dục đại học có uy tín ở Việt Nam.
2.4. Định hướng phát huy giá trị cốt lõi và bản sắc đào tạo của Học viện trong bối cảnh hiện nay
Toàn cầu hoá, hội nhập quốc tế và sự phát triển kinh tế - xã hội đặt ra yêu cầu đổi mới giáo dục đại học theo hướng bảo đảm chất lượng, hiện đại hóa, tăng cường hợp tác quốc tế, chuyển đổi số và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao. Đảng và Nhà nước xác định giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu, đồng thời chú trọng đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục, nâng cao hiệu quả quản lý, tăng cường quyền tự chủ và trách nhiệm giải trình của các cơ sở giáo dục đại học, nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh, bền vững đất nước (Đinh Xuân Khoa, Phạm Lê Cường; 2023). Hiện nay, giáo dục đại học chịu tác động mạnh mẽ từ quá trình chuyển đổi số và hội nhập quốc tế, đặt ra yêu cầu đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, học liệu số, hệ thống quản lý học tập trực tuyến. Trên cơ sở truyền thống, sứ mệnh, chức năng, nhiệm vụ và đặc thù đào tạo nguồn nhân lực, gắn với bối cảnh hiện nay, việc phát huy giá trị cốt lõi và bản sác đào tạo của Học viện trong giai đoạn tới cần đảm bảo các định hướng:
Thứ nhất, thống nhất nhận thức và cụ thể hóa giá trị cốt lõi trong mọi hoạt động của Học viện. Cần nâng cao nhận thức của cán bộ, giảng viên, người học về nội hàm và ý nghĩa của giá trị cốt lõi "Chất lượng – Tiên phong – Sáng tạo", xem đây là nền tảng định hướng cho hoạt động đào tạo, bồi dưỡng, nghiên cứu khoa học và quản trị Học viện. Đồng thời, cụ thể hóa các giá trị cốt lõi thành những tiêu chí, chuẩn mực và hành động phù hợp với từng chủ thể, từng lĩnh vực hoạt động, góp phần hình thành văn hóa chất lượng và bản sắc riêng của Học viện.
Thứ hai, nâng cao chất lượng chương trình đào tạo theo định hướng chuẩn đầu ra. Tiếp tục rà soát, cập nhật và phát triển chương trình đào tạo theo hướng tiếp cận chuẩn đầu ra, bảo đảm sự thống nhất giữa mục tiêu đào tạo, nội dung chương trình, phương pháp giảng dạy, hoạt động kiểm tra, đánh giá và yêu cầu thực tiễn. Chương trình đào tạo cần chú trọng phát triển đồng thời kiến thức chuyên môn, kỹ năng nghề nghiệp, phẩm chất, năng lực thực hành và khả năng thích ứng của người học, nhất là đối với các ngành đào tạo gắn với nhu cầu nhân lực của xã hội.
Thứ ba, đổi mới phương thức đào tạo gắn với thực tiễn, phát huy năng lực thực hành và khả năng thích nghi của người học. Căn cứ theo lý thuyết học tập trải nghiệm của Kolb (1984) với chu trình "kinh nghiệm – phản tư – khái niệm hoá – thử nghiệm" giúp sinh viên biến tri thức thành năng lực hành động. Hoạt động đào tạo cần tạo điều kiện để sinh viên kết nối tri thức lý luận với kinh nghiệm thực tiễn, chuyển hóa tri thức thành năng lực hành động và từng bước hình thành khả năng thích nghi trước những yêu cầu thay đổi của nghề nghiệp và xã hội.
Thứ tư, phát huy vai trò tiên phong trong đổi mới giáo dục, đào tạo và nghiên cứu khoa học. Học viện cần chủ động nghiên cứu, dự báo những yêu cầu mới của công tác Đoàn, phong trào thanh thiếu nhi và sự phát triển của xã hội để kịp thời đổi mới nội dung, chương trình và phương pháp đào tạo. Đồng thời, phát huy vai trò tiên phong trong nghiên cứu khoa học, tăng cường kết nối giữa nghiên cứu, đào tạo và thực tiễn, qua đó cung cấp luận cứ khoa học và thực tiễn cho Trung ương Đoàn, đồng thời nâng cao chất lượng và tính ứng dụng của các hoạt động đào tạo, bồi dưỡng.
Thứ năm, thúc đẩy sáng tạo, chuyển đổi số và phát triển môi trường đào tạo hiện đại. Cần khuyến khích cán bộ, giảng viên và sinh viên phát huy tư duy sáng tạo, chủ động đề xuất các ý tưởng, mô hình và giải pháp mới trong dạy học, nghiên cứu khoa học và tổ chức hoạt động giáo dục. Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số, học liệu số, các nền tảng đào tạo trực tuyến và công cụ trí tuệ nhân tạo phù hợp, đồng thời xây dựng môi trường đào tạo mở, tương tác, linh hoạt và lấy người học làm trung tâm.
Thứ sáu, gắn kết truyền thống 70 năm với xây dựng bản sắc và định hướng phát triển Học viện trong tương lai. Phát huy những giá trị, thành tựu và kinh nghiệm được hình thành trong 70 năm xây dựng và trưởng thành, Học viện cần tiếp tục củng cố bản sắc đào tạo gắn với sứ mệnh đào tạo, bồi dưỡng cán bộ đoàn, lãnh đạo trẻ và cung cấp nguồn nhân lực chất lượng cao cho xã hội. Trên nền tảng truyền thống, Học viện tiếp tục hướng tới thực hiện các mục tiêu phát triển đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, từng bước nâng cao chất lượng đào tạo, nghiên cứu khoa học, năng lực đội ngũ và uy tín trong hệ thống giáo dục đại học Việt Nam.
Trong bối cảnh giáo dục đại học đang có những chuyển biến mạnh mẽ dưới tác động của toàn cầu hóa, chuyển đổi số và yêu cầu phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, việc phát huy giá trị cốt lõi và bản sắc đào tạo càng có ý nghĩa quan trọng đối với sự phát triển của Học viện. Vì vậy, Học viện cần tiếp tục cụ thể hóa các giá trị "Chất lượng – Tiên phong – Sáng tạo" trong mọi hoạt động; nâng cao chất lượng chương trình theo chuẩn đầu ra; đổi mới phương thức đào tạo gắn với trải nghiệm và thực tiễn; phát huy vai trò tiên phong trong giáo dục, đào tạo và nghiên cứu khoa học; thúc đẩy sáng tạo, chuyển đổi số và xây dựng môi trường đào tạo hiện đại. Trên nền tảng truyền thống 70 năm, việc kết hợp hài hòa giữa kế thừa và đổi mới, bản sắc và hội nhập, truyền thống và hiện đại sẽ góp phần để Học viện tiếp tục khẳng định bản sắc riêng, nâng cao chất lượng và thực hiện hiệu quả định hướng phát triển đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045.
Tài liệu tham khảo
Nguyễn Hữu Cương (2023). Sự truyền tải sứ mạng, tầm nhìn, triết lý giáo dục và giá trị cốt lõi của trường đại học vào chương trình đào tạo.
Kỷ yếu hội thảo khoa học "Triết lí giáo dục và phương pháp dạy – học" của trường Đại học Ngân hàng Thành phố Hồ Chí Minh, tr. 45 – 51, Nxb. Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh.
Hội đồng Học viện Thanh thiếu niên Việt Nam (2023). Nghị quyết số 21/NQ-HĐHV về việc "Ban hành Chiến lược phát triển Học viện Thanh thiếu niên Việt Nam đến năm 2030 và tầm nhìn 2045", ngày 15/8/2023.
Đinh Xuân Khoa, Phạm Lê Cường (2023). Những nội dung cốt lõi trong quản trị trường Đại học công lập hiện nay, Tạp chí Giáo dục, số 23 (5), tr. 23 – 27. Kolb, D. A. (1984). Experiential learning: Experience as the source of learning and development. Englewood Cliffs, NJ: Prentice Hall. Trương Hoàng Trương (2023).
Giá trị cốt lõi và hệ thống chuẩn mực đạo đức ở các trường Đại học – Kinh nghiệm quốc tế và những gợi ý cho Việt Nam, Tạp chí Khoa học xã hội Thành phố Hồ Chí Minh, số 5 (273), tr. 13 – 27.
TS. Hoàng Minh Tuấn
(Phó Giám đốc Phụ trách, Học viện Thanh thiếu niên Việt Nam)