Từ khóa: Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến, lòng yêu nước, giảng dạy, lý luận chính trị
NỘI DUNG
1. Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến ngày 19/12/1946 – bản hùng ca bất hủ về ý chí độc lập, tự do và sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc
Sau thắng lợi của Cách mạng tháng Tám năm 1945, nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra đời, mở ra kỷ nguyên mới trong lịch sử dân tộc – kỷ nguyên độc lập. Tuy nhiên, thực dân Pháp vẫn không chấp nhận thất bại, chúng liên tiếp gây hấn, đưa ra những yêu sách ngang ngược, đe dọa trực tiếp nền độc lập và chủ quyền của dân tộc Việt Nam, đặc biệt, trong những ngày tháng 12 năm 1946. Trước tình hình đó, đêm 19/12/1946, Chủ tịch Hồ Chí Minh ra "Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến", truyền đi thông điệp mạnh mẽ đến đồng bào, chiến sĩ cả nước. Người khẳng định ý chí bất khuất của dân tộc:
"Chúng ta muốn hòa bình, chúng ta phải nhân nhượng. Nhưng chúng ta càng nhân nhượng, thực dân Pháp càng lấn tới, vì chúng quyết tâm cướp nước ta lần nữa!
Không! Chúng ta thà hy sinh tất cả, chứ nhất định không chịu mất nước, nhất định không chịu làm nô lệ!".
Lời tuyên bố đanh thép về ý chí độc lập, tự do, lời hiệu triệu thiêng liêng đã khơi dậy sức mạnh của cả dân tộc đứng lên bảo vệ Tổ quốc:
"Bất kỳ đàn ông, đàn bà, bất kỳ người già, người trẻ, không chia tôn giáo, đảng phái, dân tộc. Hễ là người Việt Nam thì phải đứng lên đánh thực dân Pháp để cứu Tổ quốc. Ai có súng dùng súng, ai có gươm dùng gươm, không có gươm thì dùng cuốc, thuổng, gây gộc, ai cũng phải ra sức chống thực dân Pháp cứu nước…".
"Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến" nhanh chóng lan tỏa trong cả nước, trở thành nguồn cổ vũ tinh thần to lớn đối với quân và dân ta.
2. Những giá trị lịch sử, tư tưởng sâu sắc của Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến
Lịch sử luôn vận động và phát triển, nhưng những giá trị lịch sử, tư tưởng của Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến vẫn tiếp tục soi sáng nhận thức và hành động của Đảng, Nhà nước và Nhân dân ta trong sự nghiệp đổi mới, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
Thứ nhất, khẳng định khát vọng hòa bình gắn liền với ý chí kiên quyết bảo vệ độc lập, chủ quyền dân tộc.
Nhân dân Việt Nam không mong muốn chiến tranh, sẵn sàng nhân nhượng để tìm kiếm giải pháp hòa bình, xây dựng đất nước. Tuy nhiên, hòa bình phải gắn với độc lập, tự do; không thể có hòa bình thực sự nếu một dân tộc bị áp bức, mất quyền tự quyết và phải sống trong cảnh nô lệ. Đây là sự nhất quán tư tưởng yêu chuộng hòa bình, nhưng không nhân nhượng những vấn đề thuộc về độc lập, chủ quyền và quyền tự quyết của dân tộc.
Thứ hai, khẳng định sức mạnh của khối đại đoàn kết toàn dân tộc.
Lời kêu gọi của Người ngay từ mở đầu đã khẳng định, đây là nhiệm vụ không chỉ hướng đến lực lượng vũ trang, mà "Hỡi đồng bào toàn quốc!" là lời hiệu triệu toàn thể đồng bào Việt Nam, không phân biệt nam nữ, già trẻ, dân tộc, tôn giáo, đảng phái. Người sử dụng từ ngữ: "Bất kỳ" và "Hễ là người Việt Nam" để khẳng định bất kỳ là ai đi chăng nữa, đã là người Việt Nam thì đều có trách nhiệm tham gia bảo vệ Tổ quốc bằng khả năng và điều kiện của mình. Qua đó, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khẳng định một chân lý có giá trị bền vững: sức mạnh bảo vệ Tổ quốc bắt nguồn từ sức mạnh của toàn dân tộc, từ sự đồng lòng, chung sức của mọi tầng lớp nhân dân dưới sự lãnh đạo của Đảng. Đây là sự kế thừa và phát triển truyền thống yêu nước, tinh thần cố kết cộng đồng của dân tộc Việt Nam, đồng thời thể hiện tư tưởng Hồ Chí Minh về đại đoàn kết toàn dân tộc – một trong những nhân tố quyết định thắng lợi của cách mạng Việt Nam.
Thứ ba, thể hiện tư duy chiến lược, tinh thần chủ động, sáng tạo và ý chí tự lực, tự cường.
Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến cho thấy sự chuẩn bị về tư tưởng, chính trị và tinh thần của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh trước một cuộc chiến đấu lâu dài, gian khổ. Tinh thần "Ai có súng dùng súng. Ai có gươm dùng gươm, không có gươm thì dùng cuốc, thuổng, gậy gộc" thể hiện tư tưởng phát huy sức mạnh tổng hợp của toàn dân, huy động mọi nguồn lực, mọi khả năng để bảo vệ Tổ quốc. Đằng sau những lời văn giản dị, gần gũi ấy là một tư duy chiến lược sâu sắc: không trông chờ, ỷ lại; không khuất phục trước khó khăn; biết dựa vào sức mình là chính, đồng thời tranh thủ sự đồng tình, ủng hộ của bạn bè quốc tế. Thực tiễn cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp đã chứng minh tính đúng đắn của đường lối kháng chiến toàn dân, toàn diện, trường kỳ, dựa vào sức mình là chính. Đường lối ấy đã phát huy sức mạnh của cả dân tộc, đưa cuộc kháng chiến đi đến thắng lợi với đỉnh cao là Chiến thắng Điện Biên Phủ năm 1954.
Thứ tư, thể hiện niềm tin vững chắc vào thắng lợi của sự nghiệp cách mạng chính nghĩa.
Một giá trị đặc biệt của Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến là niềm tin mãnh liệt vào sức mạnh của dân tộc, vào thắng lợi cuối cùng của cuộc kháng chiến. "Dù phải gian lao kháng chiến, nhưng với một lòng kiên quyết hy sinh, thắng lợi nhất định về dân tộc ta!". Trong hoàn cảnh đất nước còn nhiều khó khăn, tương quan lực lượng chênh lệch quá lớn, Chủ tịch Hồ Chí Minh vẫn khẳng định niềm tin tất thắng. Niềm tin đó không phải là sự lạc quan chủ quan mà được xây dựng trên cơ sở đánh giá đúng tình hình, nhận thức sâu sắc sức mạnh của nhân dân và xác định đúng đường lối cách mạng.
3. Vận dụng giá trị lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến vào công tác giảng dạy lý luận chính trị tại Trường Chính trị Lê Duẩn hiện nay
Việc vận dụng lịch sử nói chung và Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến nói riêng vào giảng dạy lý luận chính trị tại Trường Chính trị Lê Duẩn là một yêu cầu tất yếu trong sự phát triển chung hiện nay.
Thứ nhất, gắn giáo dục lịch sử, truyền thống cách mạng với bồi dưỡng bản lĩnh chính trị, kiên định lý tưởng cách mạng cho học viên
Giảng viên cần giúp học viên nhận thức sâu sắc về ý chí độc lập, tự chủ, tinh thần bất khuất và khát vọng hòa bình của dân tộc Việt Nam, cần hiểu rằng độc lập dân tộc không phải là thành quả tự nhiên có được mà là kết quả của quá trình đấu tranh lâu dài, đầy hy sinh, mất mát của nhiều thế hệ người Việt Nam. Từ đó, liên hệ với yêu cầu xây dựng đội ngũ cán bộ hiện nay, mỗi học viên cần nhận thức rõ trách nhiệm của mình trong việc bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, giữ vững lập trường chính trị, kiên định mục tiêu độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội; không dao động trước những khó khăn, thách thức, không bị tác động bởi những thông tin sai trái, xuyên tạc lịch sử và phủ nhận thành quả cách mạng. Đặc biệt, trong giảng dạy các nội dung về chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam và xây dựng Đảng, giảng viên cần khai thác những sự kiện lịch sử cụ thể để làm sáng tỏ tính đúng đắn, sáng tạo của đường lối cách mạng Việt Nam, qua đó củng cố niềm tin khoa học cho học viên.
Thứ hai, vận dụng bài học về đại đoàn kết toàn dân tộc vào giảng dạy nội dung xây dựng Đảng, xây dựng hệ thống chính trị và công tác dân vận
Trong giảng dạy lý luận chính trị, giảng viên cần làm rõ rằng sức mạnh của Đảng không chỉ thể hiện ở đường lối đúng đắn mà còn ở mối quan hệ mật thiết giữa Đảng với Nhân dân, ở khả năng tập hợp, đoàn kết và phát huy sức mạnh của toàn dân tộc. Đối với đội ngũ cán bộ, công chức, đảng viên ở cơ sở, bài học này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng bởi chính họ là cầu nối quan trọng giữa Đảng, chính quyền và Nhân dân. Mỗi cán bộ cần biết lắng nghe Nhân dân, tôn trọng Nhân dân, gần dân, hiểu dân, học dân và có trách nhiệm giải quyết những vấn đề chính đáng của Nhân dân. Trong điều kiện thực hiện các nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội, xây dựng nông thôn mới, đô thị văn minh, bảo đảm quốc phòng, an ninh và giải quyết những vấn đề phát sinh ở cơ sở, nếu không phát huy được sức mạnh đoàn kết, không tạo được sự đồng thuận trong Nhân dân thì khó có thể hoàn thành tốt nhiệm vụ. Vì vậy, khi giảng dạy các chuyên đề về công tác dân vận, xây dựng Đảng ở cơ sở, xây dựng chính quyền và hệ thống chính trị, cần đưa những tình huống thực tiễn tại địa phương vào phân tích, thảo luận, giúp học viên hiểu sâu sắc phương châm lấy dân làm gốc, phát huy vai trò chủ thể của Nhân dân trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
Thứ ba, phát huy tinh thần tự lực, tự cường, chủ động, sáng tạo trong xây dựng năng lực thực tiễn cho học viên
Một trong những bài học quan trọng từ Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến là tinh thần tự lực, tự cường, không trông chờ, ỷ lại, biết phát huy sức mạnh nội sinh để vượt qua khó khăn. Trong giảng dạy lý luận chính trị hiện nay, cần chuyển hóa bài học lịch sử này thành yêu cầu cụ thể đối với tư duy và hành động của đội ngũ cán bộ. Mỗi học viên cần được trang bị khả năng phân tích, đánh giá tình hình, nhận diện vấn đề, đề xuất giải pháp và tổ chức thực hiện nhiệm vụ phù hợp với điều kiện thực tiễn của cơ quan, đơn vị và địa phương. Đặc biệt, đối với tỉnh Quảng Trị, một địa phương có truyền thống cách mạng kiên cường, giàu tiềm năng nhưng cũng còn không ít khó khăn trong phát triển kinh tế - xã hội, yêu cầu phát huy tinh thần tự lực, tự cường càng có ý nghĩa thiết thực. Giảng viên có thể liên hệ bài học từ truyền thống đấu tranh cách mạng của quê hương Quảng Trị với yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội hiện nay; từ đó khơi dậy tinh thần trách nhiệm, ý chí vượt khó, khát vọng cống hiến của đội ngũ cán bộ.
Thứ tư, đổi mới phương pháp giảng dạy theo hướng gắn lý luận với thực tiễn, lấy người học làm trung tâm
Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến có sức sống lâu bền không chỉ bởi giá trị lịch sử mà còn bởi cách diễn đạt ngắn gọn, giản dị, dễ hiểu, dễ nhớ, có sức lay động mạnh mẽ và khả năng cổ vũ hành động. Đây cũng là gợi mở quan trọng đối với đổi mới phương pháp giảng dạy lý luận chính trị. Giảng dạy lý luận chính trị không thể chỉ dừng lại ở việc truyền đạt, giải thích những khái niệm, nguyên lý và quan điểm có tính khái quát mà phải giúp người học hiểu được bản chất vấn đề, biết liên hệ với thực tiễn và vận dụng vào công việc. Để thực hiện yêu cầu đó, giảng viên Trường Chính trị Lê Duẩn cần chú trọng một số phương pháp tích cực: nêu vấn đề, thảo luận, trao đổi nhóm, nghiên cứu tình huống thực tiễn. Hoặc trong giảng dạy, có thể sử dụng hình ảnh lịch sử, phim tư liệu, bản đồ, trích đoạn văn kiện để tái hiện bối cảnh lịch sử, giúp bài giảng sinh động, hấp dẫn và tăng khả năng ghi nhớ của học viên. Thông qua đổi mới phương pháp, người học không chỉ tiếp nhận kiến thức mà còn được rèn luyện tư duy phản biện, kỹ năng phân tích, năng lực giải quyết vấn đề và khả năng vận dụng lý luận vào thực tiễn công tác.
Thứ năm, gắn giáo dục truyền thống cách mạng với trách nhiệm nêu gương, đạo đức công vụ và tinh thần phụng sự Nhân dân
Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến là lời hiệu triệu toàn dân đứng lên bảo vệ Tổ quốc, thể hiện tinh thần trách nhiệm cao cả của mỗi người Việt Nam trước vận mệnh dân tộc. Trong điều kiện hiện nay, đất nước hòa bình, độc lập, thống nhất, đang trên đà phát triển mạnh mẽ, nhưng sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc vẫn đòi hỏi sự cống hiến, trách nhiệm và hy sinh lợi ích cá nhân vì lợi ích chung. Đối với đội ngũ cán bộ, đảng viên, điều đó được thể hiện thông qua tinh thần tận tụy với công việc, ý thức phục vụ Nhân dân, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung; kiên quyết đấu tranh chống chủ nghĩa cá nhân, tham nhũng, lãng phí, quan liêu và những biểu hiện suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống. Giảng viên cần giúp học viên nhận thức rằng học tập lý luận chính trị không chỉ nhằm hoàn thiện trình độ, tiêu chuẩn chức danh mà quan trọng hơn là để nâng cao nhận thức, củng cố lý tưởng, rèn luyện đạo đức và hoàn thành tốt hơn nhiệm vụ được giao. Đồng thời, bản thân mỗi giảng viên phải là tấm gương về bản lĩnh chính trị, đạo đức, lối sống, tinh thần trách nhiệm và ý thức tự học, tự nghiên cứu. Chất lượng giáo dục lý luận chính trị trước hết phải được thể hiện bằng chính phẩm chất và hành động của người giảng viên.
Thứ sáu, tăng cường nghiên cứu khoa học, tổng kết thực tiễn để nâng cao chất lượng giảng dạy lý luận chính trị
Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến không chỉ có giá trị trong nghiên cứu lịch sử mà còn là nguồn tư liệu quan trọng để tiếp tục nghiên cứu, tổng kết những vấn đề lý luận và thực tiễn về sự lãnh đạo của Đảng, sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc, tư tưởng Hồ Chí Minh về độc lập dân tộc và bảo vệ Tổ quốc. Đối với Trường Chính trị Lê Duẩn, cần tiếp tục gắn công tác nghiên cứu khoa học với yêu cầu nâng cao chất lượng giảng dạy và giải quyết những vấn đề thực tiễn đặt ra ở địa phương. Giảng viên cần chủ động nghiên cứu, xây dựng các chuyên đề, bài viết khoa học, tài liệu giảng dạy về lịch sử Đảng bộ địa phương, truyền thống cách mạng của quê hương Quảng Trị, tư tưởng Hồ Chí Minh về đại đoàn kết toàn dân tộc, xây dựng Đảng và bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Đặc biệt, cần tăng cường hoạt động nghiên cứu thực tế tại cơ sở, tiếp xúc với cán bộ, đảng viên và Nhân dân để nắm bắt tình hình, phát hiện những vấn đề mới phát sinh, từ đó bổ sung những luận cứ thực tiễn có giá trị vào bài giảng, góp phần khắc phục tình trạng giảng dạy nặng về lý thuyết, thiếu liên hệ thực tiễn, đồng thời nâng cao tính thuyết phục, tính chiến đấu và tính định hướng của giáo dục lý luận chính trị.
KẾT LUẬN
Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến ngày 19/12/1946 của Chủ tịch Hồ Chí Minh mãi mãi là bản hùng ca bất hủ về lòng yêu nước, ý chí độc lập, tự do, tinh thần đại đoàn kết toàn dân tộc và quyết tâm bảo vệ Tổ quốc của nhân dân Việt Nam. Trải qua tám mươi năm, những giá trị lịch sử, tư tưởng và thực tiễn của Lời Hịch non sông vẫn tiếp tục soi sáng con đường cách mạng Việt Nam, trở thành nguồn sức mạnh tinh thần to lớn trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc hiện nay. Đối với công tác giảng dạy lý luận chính trị tại Trường Chính trị Lê Duẩn, việc nghiên cứu và vận dụng giá trị của Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến không chỉ góp phần giáo dục truyền thống cách mạng, bồi dưỡng lòng yêu nước, củng cố niềm tin vào sự lãnh đạo của Đảng mà còn giúp học viên hình thành bản lĩnh chính trị, tư duy độc lập, tinh thần tự lực, tự cường và ý thức trách nhiệm trước Đảng, Nhà nước và Nhân dân. Trong giai đoạn hiện nay, nhiệm vụ đặt ra đối với đội ngũ giảng viên nhà trường là phải tiếp tục đổi mới mạnh mẽ nội dung, phương pháp giảng dạy; gắn lý luận với thực tiễn; gắn giáo dục lịch sử với giáo dục chính trị, tư tưởng, đạo đức và trách nhiệm công vụ; biến những giá trị lịch sử thành động lực thúc đẩy hành động cách mạng trong mỗi cán bộ, đảng viên. Phát huy tinh thần của Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến chính là tiếp tục khơi dậy lòng yêu nước, ý chí tự lực, tự cường, khát vọng cống hiến và tinh thần trách nhiệm trong mỗi cán bộ, giảng viên và học viên. Đó cũng chính là một trong những cách thiết thực để Trường Chính trị Lê Duẩn thực hiện tốt sứ mệnh đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ có phẩm chất, năng lực và uy tín, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới, góp phần xây dựng quê hương Quảng Trị ngày càng phát triển, cùng cả nước vững bước trên con đường đổi mới và hội nhập./.
Mai Lê Linh Giang
Khoa Nhà nước và pháp luật, Trường Chính trị Lê Duẩn
TÀI LIỆU THAM KHẢO:
1. Ban Bí thư (2026), Chỉ thị số 10-CT/TW ngày 20/7/2026 về tăng cường giáo dục lý luận chính trị, lý tưởng cách mạng, đạo đức, lối sống, ý thức công dân trong hệ thống giáo dục quốc dân, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong tình hình mới.
2. Đảng Cộng sản Việt Nam (2026), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.
3. Hồ Chí Minh, Toàn tập, Tập 4, Nxb CTQG, H. 2011