1. Đặt vấn đề
Thực tiễn công cuộc đổi mới đất nước và sự phát triển mạnh mẽ của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, nhất là tiến trình chuyển đổi số đang tác động sâu sắc đến mọi mặt đời sống xã hội, đòi hỏi lực lượng vũ trang nhân dân phải vươn lên mạnh mẽ. Nhiệm vụ xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại đặt ra những yêu cầu rất cao đối với toàn quân, trong đó có lực lượng vũ trang Quân khu 2. Đứng chân trên địa bàn chiến lược trọng yếu phía Tây Bắc của Tổ quốc, nơi có địa hình hiểm trở, đồng bào các dân tộc sinh sống đan xen, công tác xây dựng lực lượng luôn gắn liền với nhiệm vụ củng cố "thế trận lòng dân" vững chắc. Trong bối cảnh đó, việc phát huy giá trị văn hóa "Bộ đội Cụ Hồ" của thanh niên Quân khu 2 không đơn thuần là sự kế thừa truyền thống vẻ vang của dân tộc và quân đội, mà còn là đòi hỏi khách quan, thiết thực. Theo Quân ủy Trung ương, việc học tập và thực hiện theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh gắn với phát huy phẩm chất "Bộ đội Cụ Hồ" chính là "nguồn sức mạnh, động lực to lớn để toàn quân phấn đấu xây dựng Quân đội nhân dân cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại, cùng toàn dân thực hiện thắng lợi các mục tiêu, nhiệm vụ chiến lược trong giai đoạn phát triển mới" [1]. Đội ngũ thanh niên lực lượng vũ trang Quân khu đang trực tiếp đảm nhiệm các khâu yếu, mặt khó, từ huấn luyện, sẵn sàng chiến đấu trên các tuyến biên giới đến tham gia phòng, chống thiên tai, cứu hộ cứu nạn và phát triển kinh tế - xã hội ở cơ sở. Vì vậy, khơi dậy mạnh mẽ tinh thần xung kích, sáng tạo, làm chủ khoa học công nghệ và không gian số chính là động lực nội sinh quan trọng. Điều này giúp thanh niên Quân khu không ngừng tu dưỡng bản lĩnh chính trị, giữ vững phẩm chất đạo đức cách mạng, nâng cao chất lượng tổng hợp và sức mạnh chiến đấu. Qua đó, đáp ứng thắng lợi yêu cầu bảo vệ vững chắc độc lập, chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ của Tổ quốc, giữ vững bình yên vùng Tây Bắc trong tình hình mới.
2. Nội dung nghiên cứu
2.1. Cơ sở lý luận và thực tiễn về phát huy giá trị văn hóa "Bộ đội Cụ Hồ" của thanh niên Quân khu 2 trong kỷ nguyên số
Giá trị văn hóa "Bộ đội Cụ Hồ" là hệ thống phẩm chất cao đẹp, chuẩn mực đạo đức và nhân cách của người quân nhân cách mạng, được hun đúc qua hơn 80 năm xây dựng, chiến đấu và trưởng thành dưới sự lãnh đạo của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh. Chủ tịch Hồ Chí Minh từng nhấn mạnh rằng văn hóa phải đứng trong kinh tế và chính trị, đóng vai trò là nền tảng tinh thần của xã hội. Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh và các quan điểm chỉ đạo của Đảng, Quân ủy Trung ương đã ban hành Nghị quyết số 847-NQ/QUTW về phát huy phẩm chất "Bộ đội Cụ Hồ", kiên quyết chống chủ nghĩa cá nhân trong tình hình mới, cùng với Chỉ thị số 676-CT/QUTW về việc tăng cường lãnh đạo, chỉ đạo phát huy giá trị văn hóa "Bộ đội Cụ Hồ" thời kỳ mới.
Sự cần thiết khách quan của nhiệm vụ này càng được khẳng định rõ trong các văn bản chỉ đạo chiến lược của Đảng và Quân ủy Trung ương. Để đáp ứng yêu cầu xây dựng quân đội hiện đại trong giai đoạn mới, Quân ủy Trung ương đã chỉ đạo: "Đẩy mạnh học tập, thực hành tư tưởng, đạo đức, phương pháp, phong cách Hồ Chí Minh phải đi đôi với xây dựng văn hóa lãnh đạo, văn hóa công vụ, văn hóa ứng xử và thực hiện chức trách, nhiệm vụ của cán bộ, đảng viên; cốt lõi là vận dụng sáng tạo tư tưởng của Người vào thực hiện các nhiệm vụ trọng tâm, các đột phá, việc khó, việc mới, việc lớn, tạo sự chuyển biến toàn diện về chất lượng, hiệu quả công tác" [2].
Thực tiễn tại Quân khu 2 cho thấy, đoàn viên, thanh niên luôn đóng vai trò là lực lượng xung kích, đi đầu trong thực hiện mọi nhiệm vụ từ huấn luyện, sẵn sàng chiến đấu, phòng chống thiên tai đến tham gia phát triển kinh tế xã hội trên địa bàn chiến lược. Tuy nhiên, sự bùng nổ của công nghệ thông tin và không gian mạng cũng đặt ra những thách thức không nhỏ đối với công tác giáo dục chính trị, quản lý tư tưởng và định hướng lối sống cho thanh niên quân đội. Do đó, việc chuẩn hóa và phát huy các giá trị truyền thống gắn với năng lực số trở thành yêu cầu khách quan, vừa cấp bách vừa lâu dài.
Để giải quyết yêu cầu đó, công tác giáo dục và phát huy phẩm chất truyền thống phải được đổi mới một cách toàn diện, thực chất. Điều này đòi hỏi các tổ chức đảng và cơ quan đơn vị phải quán triệt sâu sắc phương châm: "Đổi mới công tác nghiên cứu, tuyên truyền, giáo dục về tư tưởng, đạo đức, phương pháp, phong cách Hồ Chí Minh. Ứng dụng mạnh mẽ công nghệ số, trí tuệ nhân tạo trong xây dựng hệ thống dữ liệu, học liệu số về học tập, thực hành theo Bác, bảo đảm ngắn gọn, dễ hiểu, dễ nhớ, dễ thực hiện, dễ kiểm tra, đánh giá, phù hợp với từng đối tượng, từng cơ quan, đơn vị" [3].
Những năm qua, cấp ủy, chỉ huy các cấp trong lực lượng vũ trang Quân khu 2 luôn quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo triển khai toàn diện, đồng bộ công tác giáo dục chính trị, tư tưởng, gắn việc học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh với Cuộc vận động phát huy truyền thống, cống hiến tài năng, xứng danh "Bộ đội Cụ Hồ" thời kỳ mới. Các cơ quan, đơn vị đã chủ động đổi mới nội dung, hình thức giáo dục, ứng dụng công nghệ thông tin, xây dựng các mô hình hay, cách làm sáng tạo nhằm lan tỏa hình ảnh đẹp của người chiến sĩ trên địa bàn Tây Bắc. Thanh niên Quân khu 2 đã phát huy tốt tinh thần dũng cảm, kiên cường, luôn có mặt ở những nơi khó khăn, gian khổ nhất để giúp nhân dân phòng chống thiên tai, dịch bệnh, xóa đói giảm nghèo và xây dựng cơ sở chính trị vững mạnh.
Bên cạnh đó, tầm quan trọng của việc giữ gìn và phát huy các giá trị văn hóa này trong toàn quân còn nhằm tạo ra sức mạnh nội sinh to lớn để vượt qua mọi thử thách, giữ vững bản chất cách mạng. Ban Thường vụ Quân ủy Trung ương đã nhấn mạnh yêu cầu: "Khơi dậy mạnh mẽ khát vọng phát triển, tinh thần tự chủ, tự tin, tự lực, tự cường, tự hào dân tộc và truyền thống Quân đội anh hùng trong cán bộ, đảng viên và quần chúng để toàn quân phát huy nội lực, vượt qua khó khăn, thách thức, thực hiện thắng lợi nhiệm vụ quân sự, quốc phòng, bảo vệ vững chắc Tổ quốc trong kỷ nguyên phát triển mới" [4]. Qua đó, tạo cơ sở vững chắc để thanh niên Quân khu 2 hoàn thành xuất sắc mọi nhiệm vụ được giao trong tình hình mới.
Bên cạnh những kết quả đạt được, quá trình phát huy giá trị văn hóa "Bộ đội Cụ Hồ" của thanh niên Quân khu 2 cũng gặp một số hạn chế nhất định. Công tác nắm bắt, định hướng tư tưởng trước những tác động phức tạp của không gian mạng ở một số đơn vị có thời điểm chưa theo kịp thực tiễn. Năng lực ứng dụng công nghệ số và kỹ năng chuyển đổi số của một bộ phận cán bộ, đoàn viên thanh niên còn những mặt chưa đồng đều. Một số ít quân nhân chưa thực hiện thật tốt việc tu dưỡng, rèn luyện, còn biểu hiện chủ quan, ảnh hưởng đến tác phong chính quy và hiệu quả thực hiện nhiệm vụ. Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ tác động mặt trái của kinh tế thị trường, sự bùng nổ thông tin mạng trái chiều và năng lực tổ chức triển khai ở một số cấp ủy cơ sở đôi khi chưa thật sự quyết liệt.
2.2. Giải pháp cơ bản nâng cao hiệu quả phát huy giá trị văn hóa "Bộ đội Cụ Hồ" của thanh niên Quân khu 2 đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số
Một là, tăng cường sự lãnh đạo, chỉ đạo của cấp ủy, tổ chức đảng và người chủ trì các cấp đối với công tác giáo dục, bồi dưỡng giá trị văn hóa "Bộ đội Cụ Hồ" gắn với thực hiện chuyển đổi số.
Cấp ủy các cấp cần đưa nội dung này vào nghị quyết lãnh đạo thường kỳ, xây dựng chương trình hành động sát với đặc thù nhiệm vụ quân sự, quốc phòng của Quân khu. Quán triệt nghiêm túc các văn bản chỉ đạo của Trung ương và Quân ủy Trung ương, đặc biệt là tinh thần chỉ đạo của Tổng Bí thư Tô Lâm về các định hướng lớn đối với quân đội trong giai đoạn phát triển mới. Để cụ thể hóa phương thức lãnh đạo này trong thực tiễn, Quân ủy Trung ương đã yêu cầu: "Cấp ủy, tổ chức đảng các cấp quán triệt, triển khai thực hiện nghiêm túc Chỉ thị, xây dựng kế hoạch thực hiện, đưa vào nội dung sinh hoạt chi bộ thường kỳ; thường xuyên kiểm tra, giám sát, đôn đốc việc thực hiện và báo cáo theo quy định" [5].
Sự lãnh đạo tuyệt đối, trực tiếp về mọi mặt của Đảng là nhân tố quyết định mọi thắng lợi của lực lượng vũ trang. Đối với thanh niên Quân khu 2, việc đặt công tác giáo dục văn hóa truyền thống dưới sự lãnh đạo trực tiếp của cấp ủy đảng giúp định hướng chính trị đúng đắn, tránh tình trạng buông lỏng quản lý hoặc xem nhẹ nhiệm vụ giáo dục tư tưởng trong môi trường quân sự hiện đại. Khi đưa nội dung phát huy giá trị "Bộ đội Cụ Hồ" gắn liền với tiến trình chuyển đổi số vào nghị quyết chi bộ và chương trình hành động hàng năm, các tổ chức đảng đã tạo ra hành lang pháp lý và chính trị vững chắc để đoàn viên, thanh niên nhận thức rõ trách nhiệm của mình. Hơn nữa, việc gắn trách nhiệm của người đứng đầu cấp ủy trong kiểm tra, đôn đốc sẽ khắc phục triệt để bệnh hình thức, bảo đảm mọi chủ trương, nghị quyết không chỉ nằm trên giấy mà được chuyển hóa thành hành động cách mạng thiết thực, tạo sức mạnh tổng hợp hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ bảo vệ chủ quyền biên giới Tây Bắc của Tổ quốc.
Hai là, đổi mới mạnh mẽ nội dung, hình thức tuyên truyền, giáo dục chính trị thông qua ứng dụng công nghệ số và trí tuệ nhân tạo.
Các cơ quan đơn vị cần xây dựng hệ thống dữ liệu số, học liệu số về truyền thống đơn vị và di sản Hồ Chí Minh để cán bộ, chiến sĩ dễ tiếp cận, dễ học tập. Phát huy vai trò tiên phong của tổ chức Đoàn Thanh niên trong việc đẩy mạnh phong trào thanh niên xung kích làm chủ khoa học công nghệ, tham gia mô phỏng số, quản lý dữ liệu và đấu tranh phản bác hiệu quả các quan điểm sai trái, thù địch trên không gian mạng. Định hướng chiến lược này đã được khẳng định rõ trong văn bản chỉ đạo: "Ứng dụng mạnh mẽ công nghệ số, trí tuệ nhân tạo trong xây dựng hệ thống dữ liệu, học liệu số về học tập, thực hành theo Bác, bảo đảm ngắn gọn, dễ hiểu, dễ nhớ, dễ thực hiện, dễ kiểm tra, đánh giá, phù hợp với từng đối tượng, từng cơ quan, đơn vị" [6].
Cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư và sự bùng nổ của không gian mạng đang đặt ra những thách thức gay gắt đối với công tác giáo dục chính trị tư tưởng cho thế hệ trẻ trong quân đội. Phương pháp tuyên truyền truyền thống, đơn điệu không còn đủ sức hấp dẫn trước sự lôi cuốn của công nghệ số. Do đó, việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo, xây dựng các kho học liệu số tương tác cao, phim tài liệu trực quan và các nền tảng học tập trực tuyến là bước đột phá tất yếu. Điều này giúp tuổi trẻ Quân khu 2 tiếp cận di sản Hồ Chí Minh và giá trị "Bộ đội Cụ Hồ" một cách sinh động, mọi lúc, mọi nơi. Tổ chức Đoàn Thanh niên thông qua vai trò xung kích trên không gian mạng không chỉ tự trang bị "sức đề kháng" vững vàng trước các thông tin xấu độc, mà còn trực tiếp trở thành lực lượng tuyến đầu bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, giữ vững trận địa tư tưởng trong lực lượng vũ trang Quân khu.
Ba là, đề cao trách nhiệm nêu gương của đội ngũ cán bộ, đảng viên, nhất là cán bộ chủ trì các cấp theo phương châm "trên trước, dưới sau", "cán bộ giữ chức vụ càng cao càng phải gương mẫu".
Mỗi cán bộ, đảng viên và đoàn viên thanh niên phải thực hiện nghiêm túc việc cam kết tu dưỡng, rèn luyện hằng năm, thường xuyên "tự soi, tự sửa", biến các giá trị văn hóa "Bộ đội Cụ Hồ" thành nhu cầu tự thân, hành động tự giác trong thực hiện chức trách, nhiệm vụ được giao. Nguyên tắc cốt lõi này cũng được quán triệt sâu sắc trong văn bản lãnh đạo của Đảng: "Phát huy mạnh mẽ vai trò, trách nhiệm nêu gương của cán bộ, đảng viên, nhất là người đứng đầu cấp ủy, cán bộ chủ trì cơ quan, đơn vị theo phương châm "trên trước, dưới sau", "cán bộ, đảng viên giữ chức vụ càng cao càng phải gương mẫu"" [7].
Trong công tác xây dựng Đảng và rèn luyện đội ngũ quân nhân, tấm gương của người cán bộ lãnh đạo luôn có sức lan tỏa mạnh mẽ hơn bất kỳ lời tuyên truyền lý thuyết nào. Đối với môi trường đặc thù của lực lượng vũ trang Quân khu 2, nơi đòi hỏi tính kỷ luật nghiêm ngặt và sự dấn thân trong gian khổ, cán bộ chủ trì các cấp phải là hiện thân sinh động của phẩm chất "Bộ đội Cụ Hồ". Khi cán bộ đi đầu trong việc chấp hành kỷ luật, làm chủ công nghệ số, dám nghĩ, dám làm và dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung, họ sẽ tạo ra niềm tin tuyệt đối cho cấp dưới và đoàn viên thanh niên. Việc thực hiện nghiêm túc cam kết tu dưỡng hằng năm cùng cơ chế "tự soi, tự sửa" giúp loại bỏ chủ nghĩa cá nhân, chống sự suy thoái, qua đó tạo động lực lôi cuốn toàn thể thanh niên đơn vị hăng hái thi đua rèn đức, luyện tài, hoàn thành xuất sắc mọi nhiệm vụ quân sự, quốc phòng được giao.
Bốn là, hoàn thiện cơ chế, chính sách và không ngừng xây dựng môi trường văn hóa quân sự lành mạnh, phong phú.
Các đơn vị cần chú trọng đầu tư hạ tầng, thiết chế văn hóa, tạo không gian sinh hoạt chính trị - văn hóa hấp dẫn cho bộ đội trong giờ nghỉ, ngày nghỉ. Đồng thời, thực hiện tốt công tác chính sách hậu phương quân đội, quan tâm chăm lo đời sống vật chất, tinh thần để thanh niên yên tâm cống hiến, phát huy cao nhất tinh thần trách nhiệm, sáng tạo trong xây dựng Quân khu 2 vững mạnh toàn diện "mẫu mực, tiêu biểu". Chủ trương này hoàn toàn phù hợp với tinh thần chỉ đạo về việc chăm lo đời sống bộ đội: "Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong theo dõi, kiểm tra, giám sát, đánh giá và công khai kết quả thực hiện... chú trọng xây dựng môi trường văn hóa quân sự tốt đẹp, lành mạnh, các mối quan hệ chuẩn mực; đề cao dân chủ, giữ nghiêm kỷ luật, xây dựng tình thương yêu đồng chí, đồng đội trong từng cơ quan, đơn vị" [8].
Môi trường văn hóa quân sự lành mạnh và các chính sách đãi ngộ thỏa đáng đóng vai trò là bệ phóng để giá trị văn hóa "Bộ đội Cụ Hồ" thấm sâu vào nhân cách của mỗi quân nhân. Đặc biệt tại địa bàn chiến lược Quân khu 2, việc đầu tư nâng cấp các thiết chế văn hóa, không gian số, phòng Hồ Chí Minh khang trang kết hợp với việc giải quyết tốt các chính sách hậu phương quân đội sẽ giải tỏa những trăn trở, lo lắng đời thường của cán bộ, chiến sĩ trẻ. Khi đời sống vật chất và tinh thần được bảo đảm tốt, dân chủ được phát huy thực chất, tình đồng chí đồng đội gắn bó keo sơn, thanh niên sẽ có thêm động lực to lớn để yên tâm công tác, gắn bó với đơn vị. Môi trường văn hóa chính quy, lành mạnh ấy không chỉ ngăn chặn hiệu quả những tác động tiêu cực từ mặt trái xã hội và không gian mạng, mà còn hun đúc ý chí quyết tâm, khơi dậy tinh thần tự lực, tự cường, xung kích sáng tạo của tuổi trẻ trong thực hiện sứ mệnh bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa.
3. Kết luận
Phát huy giá trị văn hóa "Bộ đội Cụ Hồ" của thanh niên Quân khu 2 đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số hiện nay là nhiệm vụ chiến lược có ý nghĩa quyết định đối với việc xây dựng lực lượng vũ trang Quân khu vững mạnh về chính trị, tư tưởng và tổ chức. Bằng sự nỗ lực quyết tâm cao, triển khai đồng bộ các giải pháp từ công tác lãnh đạo, giáo dục đến ứng dụng công nghệ số và nêu gương của đội ngũ cán bộ, tuổi trẻ Quân khu 2 sẽ tiếp tục tô thắm phẩm chất cao đẹp của người quân nhân cách mạng, hoàn thành xuất sắc mọi nhiệm vụ mà Đảng, Nhà nước và nhân dân giao phó, góp phần bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa trong kỷ nguyên phát triển mới. Đúng như tinh thần chỉ đạo của Quân ủy Trung ương, việc phát huy các giá trị cao đẹp này đòi hỏi toàn quân phải luôn: "Khơi dậy mạnh mẽ tinh thần yêu nước, tự chủ, tự tin, tự lực, tự cường, tự hào dân tộc và truyền thống anh hùng của Quân đội, bảo đảm cho các giá trị văn hóa "Bộ đội Cụ Hồ" thấm sâu vào đời sống và hoạt động của bộ đội, trở thành động lực, nguồn sức mạnh to lớn để toàn quân phát huy nội lực, vượt qua khó khăn, thử thách, thực hiện thắng lợi mọi nhiệm vụ được giao, góp phần xây dựng Quân đội nhân dân cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại" [9]. Qua đó, thanh niên Quân khu 2 sẽ không ngừng phấn đấu, xung kích đi đầu, xứng đáng với niềm tin yêu của Đảng, Nhà nước và Nhân dân trong tình hình mới.
Trung tá Vũ Tất Thành
Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Sơn La/ Quân khu 2/ Bộ Quốc phòng
Trung tá Nguyễn Hoài Sơn
Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Sơn La/ Quân khu 2/ Bộ Quốc phòng
Đại uý Hoàng Anh Tú
Trung đoàn 754, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Sơn La/ Quân khu 2/ Bộ Quốc phòng
Tài liệu tham khảo:
[1], [2], [3], [4], [5], [6], [7]. Quân ủy Trung ương. (2026). Chỉ thị số 899-CT/QUTW ngày 30 tháng 8 năm 2026 của Ban Thường vụ Quân ủy Trung ương về "Đẩy mạnh học tập, thực hành tư tưởng, đạo đức, phương pháp, phong cách Hồ Chí Minh trong Đảng bộ Quân đội và toàn quân". Hà Nội. tr. 1, 2, 3, 3, 5, 3, 3.
[8]. Ban Chấp hành Trung ương. (2026). Chỉ thị số 07-CT/TW ngày 13 tháng 7 năm 2026 của Bộ Chính trị về "Đẩy mạnh học tập, thực hành tư tưởng, đạo đức, phương pháp, phong cách Hồ Chí Minh trong giai đoạn phát triển mới". Hà Nội, tr. 3.
[9]. Quân ủy Trung ương. (2026). Chỉ thị số 676-CT/QUTW ngày 20 tháng 6 năm 2026 của Ban Thường vụ Quân ủy Trung ương về việc tăng cường lãnh đạo, chỉ đạo phát huy giá trị văn hóa "Bộ đội Cụ Hồ" thời kỳ mới. Hà Nội, tr. 2.