Bước vào kỷ nguyên số – thời đại của cuộc Cách mạng Công nghiệp lần thứ tư, bối cảnh thế giới đang trải qua những biến động sâu sắc với sự giao thoa phức tạp giữa các luồng tư tưởng. Nền tảng tư tưởng của Đảng hiện nay không chỉ đối mặt với các luận điệu xuyên tạc truyền thống, mà còn chịu áp lực từ những phương thức xâm thực tinh vi trên không gian mạng: từ các thuật toán thao túng tâm lý, các chiến dịch "tin giả" đến sự thẩm thấu của các trào lưu văn hóa nghịch lưu. Trong cuộc chiến không tiếng súng này, Nghị quyết số 35-NQ/TW của Bộ Chính trị đã khẳng định bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng không chỉ là nhiệm vụ của các cơ quan chuyên trách mà là trách nhiệm của toàn Đảng, toàn dân và toàn quân, trong đó thanh niên, sinh viên là lực lượng xung kích. Việc bảo vệ và phát triển nền tảng tư tưởng của Đảng không còn là những khẩu hiệu hành chính khô cứng, mà đã trở thành một yêu cầu khách quan, đòi hỏi sự dấn thân của đội ngũ trí thức trẻ.
Chính vì vậy, việc "Phát huy trí tuệ và sức sáng tạo của sinh viên trong việc phát triển nền tảng tư tưởng của Đảng" trở thành một luận điểm then chốt. Trí tuệ của sinh viên chính là "màng lọc" nhận thức sắc sảo để phân định đúng sai, trong khi sức sáng tạo là "vũ khí" để làm mới và lan tỏa lý luận vào thực tiễn đời sống. Việc đặt sinh viên vào vị trí chủ thể của công tác tư tưởng không chỉ giúp tạo ra một "hàng rào kháng thể nội sinh" vững chắc trước các thế lực thù địch, mà còn đảm bảo cho hệ tư tưởng của Đảng luôn tràn đầy sức sống, đồng hành cùng nhịp thở của thời đại và khát vọng phát triển của dân tộc.
Trong bối cảnh này, việc bảo vệ Đảng không còn là nhiệm vụ hành chính mà trở thành một nhu cầu tự thân để khẳng định bản sắc cá nhân. Trí tuệ đóng vai trò là công cụ nhận thức giúp bóc tách sự thật, trong khi sức sáng tạo là phương thức biểu đạt giúp "mềm hóa" lý luận. Sự kết hợp này tạo nên một cơ chế kiến tạo xã hội, nơi sinh viên dùng chính trải nghiệm và ngôn ngữ của thế hệ mình để bồi đắp và làm giàu thêm hệ giá trị tư tưởng, biến nền tảng của Đảng thành một thực thể sống động, không ngừng phát triển trong lòng xã hội hiện đại.
Hai vấn đề chung về phát triển trí tuệ và sức sáng tạo của sinh viên trong việc phát triển nền tảng tư tưởng của Đảng
Trí tuệ sinh viên – "Màng lọc" nhận thức và bản lĩnh phản biện khoa học
Trí tuệ của sinh viên trong việc bảo vệ nền tảng tư tưởng Đảng không đơn thuần là việc ghi nhớ các nghị quyết hay lý luận chính trị, mà cao hơn, đó là sự vận hành của tư duy phản biện bậc cao và khả năng nhận thức khoa học. Trong thời đại "hậu sự thật" (post-truth), trí tuệ chính là lớp lá chắn đầu tiên và quan trọng nhất giúp sinh viên đứng vững trước các cơn sóng dữ của thông tin sai lệch.
Thứ nhất, khả năng nhận diện và giải mã các thủ đoạn thao túng tâm lý. Dưới góc độ tâm lý học nhận thức, các thế lực thù địch thường sử dụng các kỹ thuật như "hiệu ứng mồi" (priming), "ác kiến xác nhận" (confirmation bias) hoặc đánh vào nỗi sợ hãi để tác động đến cảm xúc đám đông. Đại hội XIII của Đảng nhấn mạnh việc: 'Kiên định, vận dụng và phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh'. Trí tuệ sinh viên chính là công cụ để thực hiện sự 'kiên định phát triển sáng tạo' này thông qua các phương pháp nghiên cứu khoa học. Trí tuệ của sinh viên, được tôi luyện qua môi trường học thuật, cho phép chúng ta bóc tách các thủ đoạn này. Thay vì tiếp nhận thông tin một cách thụ động, sinh viên biết cách truy xuất nguồn gốc, phân tích tính logic và nhận diện những "ngụy biện" ẩn sau các bài viết xuyên tạc. Đây chính là quá trình xây dựng một "màng lọc tư tưởng" sắc sảo, giúp cá nhân tự đề kháng trước sự lôi kéo của các trào lưu cực đoan.
Thứ hai, dùng tri thức chuyên môn để phản biện sắc sảo. Bản lĩnh của sinh viên nằm ở việc dùng chính "vũ khí" tri thức chuyên ngành để bảo vệ Đảng. Chẳng hạn, một sinh viên ngành Tâm lý học có thể dùng lý thuyết về hành vi để bác bỏ những luận điệu gây chia rẽ khối đại đoàn kết; một sinh viên ngành Giới và Phát triển có thể dùng các khung lý thuyết về công bằng để làm sáng tỏ tính nhân văn trong các chính sách của Đảng về quyền con người. Việc phản biện bằng ngôn ngữ khoa học không chỉ tạo ra tính thuyết phục cao mà còn thể hiện sự trưởng thành về mặt trí tuệ. Đó là sự chuyển dịch từ việc "tin theo" sang "hiểu để tin", giúp nền tảng tư tưởng Đảng được bảo vệ bằng những luận cứ khách quan, vững chắc.
Thứ ba, kiến tạo "kháng thể nội sinh" thông qua việc tự học và nghiên cứu. Trí tuệ không phải là một thực thể tĩnh, nó không ngừng phát triển thông qua quá trình tự học và nghiên cứu chuyên sâu. Việc sinh viên chủ động tìm tòi, đối chiếu giữa lý luận Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh với các giá trị tiến bộ của nhân loại chính là cách làm mới hệ tư tưởng từ bên trong. Khi tri thức chính trị được hòa quyện cùng tri thức chuyên môn, nó tạo ra một loại "kháng thể nội sinh" mạnh mẽ. Loại kháng thể này không chỉ giúp sinh viên tự bảo vệ mình mà còn có khả năng lan tỏa, định hướng nhận thức cho cộng đồng xung quanh, góp phần giữ vững trận địa tư tưởng trong mọi tình huống.
Sức sáng tạo – "Vũ khí" mềm hóa và lan tỏa giá trị tư tưởng
Nếu trí tuệ là cái "gốc" vững chắc để nhận diện bản chất sự việc, thì sức sáng tạo chính là "xung lực" giúp nền tảng tư tưởng của Đảng thẩm thấu sâu rộng vào đời sống thực tiễn. Sức sáng tạo của sinh viên ngày nay không chỉ dừng lại ở sự đổi mới về hình thức, mà còn là quá trình "dịch thuật" lý luận chính trị sang ngôn ngữ hiện đại, gần gũi với nhịp thở của thế hệ trẻ.
Thứ nhất, "mềm hóa" lý luận thông qua ngôn ngữ truyền thông hiện đại. Một trong những thách thức lớn nhất của công tác tư tưởng là tính khô khan và trừu tượng của các văn bản chính luận. Vì thế, Nghị quyết số 33-NQ/TW về xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam đã chỉ rõ nhiệm vụ 'Phát triển các loại hình nghệ thuật, phương tiện thông tin đại chúng hiện đại'. Việc sinh viên ứng dụng podcast, video ngắn hay infographic chính là thực hiện hóa đường lối đổi mới phương thức tuyên truyền này. Sức sáng tạo của sinh viên đã giải quyết bài toán này bằng cách ứng dụng công nghệ và nghệ thuật.
Thứ hai, kiến tạo hệ sinh thái nội dung "sạch" và tích cực trên không gian mạng. Sức sáng tạo của sinh viên còn thể hiện ở việc chủ động thiết lập thế trận thông tin tích cực. Sinh viên không chỉ phản biện các luận điệu sai trái mà còn chủ động sáng tạo những câu chuyện truyền cảm hứng về lòng yêu nước, đạo đức lối sống và những tấm gương người tốt việc tốt. Bằng cách tận dụng các thuật toán của mạng xã hội để lan tỏa thông điệp tích cực, sinh viên đã góp phần xây dựng một "hàng rào văn hóa" lành mạnh, ngăn chặn sự xâm thực của các luồng tư tưởng độc hại ngay từ khi chúng mới nhen nhóm.
Thứ ba, sáng tạo gắn liền với thực tiễn và phát triển các giá trị thời đại. Sức sáng tạo của sinh viên đặc biệt mạnh mẽ khi được gắn kết với các vấn đề thời đại như: bình đẳng giới, phát triển bền vững hay đạo đức trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo. Việc soi chiếu nền tảng tư tưởng Đảng dưới góc độ các mục tiêu phát triển toàn cầu không chỉ làm giàu thêm nội hàm lý luận mà còn chứng minh tính trường tồn, sự thích nghi tuyệt vời của tư tưởng Hồ Chí Minh và chủ nghĩa Mác - Lênin. Đặc biệt, Đại hội XIII của Đảng đã khẳng định mục tiêu: "Phát huy giá trị văn hóa, sức mạnh con người Việt Nam... khơi dậy mạnh mẽ tinh thần yêu nước, ý chí tự cường dân tộc và khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc". Khi sinh viên dùng sức sáng tạo để giải quyết các vấn đề thực tiễn của cộng đồng, họ đã vô hình trung "hiện thực hóa" lý tưởng của Đảng, biến niềm tin chính trị thành những hành động có giá trị thực chất cho xã hội. Điều này cũng hoàn toàn đồng nhất với tinh thần của Nghị quyết số 33-NQ/TW về xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam, đó là trọng tâm vào việc "Xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh" và "Nâng cao định hướng tư tưởng" thông qua những phương thức sáng tạo hiện đại, phù hợp với xu thế phát triển chung của nhân loại.
Kiến nghị và Giải pháp
Để trí tuệ và sức sáng tạo của sinh viên thực sự trở thành nguồn lực mạnh mẽ trong việc phát triển nền tảng tư tưởng của Đảng, cần có sự phối hợp đồng bộ giữa cơ chế quản lý của nhà trường và tinh thần tự giác của cá nhân sinh viên.
Đối với tổ chức Đảng, Nhà trường và Đoàn Thanh niên
Xây dựng "Không gian sáng tạo chính trị số". Nhà trường và Đoàn Thanh niên cần chủ động tạo ra các diễn đàn, câu lạc bộ hoặc các cuộc thi thiết kế sản phẩm truyền thông chính luận (như thi thiết kế, làm Podcast, sản xuất Video ngắn trên TikTok/Reels) với chủ đề bảo vệ tư tưởng Đảng. Thay vì những bài viết nghị luận truyền thống, hãy khuyến khích sinh viên thể hiện góc nhìn chính trị qua lăng kính nghệ thuật và công nghệ.
Mở rộng các hội thảo đối thoại đa chiều. Cần tổ chức các buổi tọa đàm khoa học theo hướng cởi mở, nơi sinh viên được quyền đặt câu hỏi, phản biện và thảo luận về các vấn đề xã hội đương đại (như bình đẳng giới, đạo đức số, công bằng xã hội) dưới sự định hướng của các chuyên gia. Điều này giúp thỏa mãn nhu cầu về Tính tự chủ và Năng lực mà Lý thuyết Tự quyết đã đề cập, giúp sinh viên không cảm thấy bị áp đặt ý chí.
Số hóa và "mềm hóa" học liệu chính trị. Đầu tư xây dựng kho học liệu điện tử sinh động, dễ tiếp cận. Thay vì những cuốn giáo trình dày đặc chữ, hãy chuyển hóa thành những bài giảng tương tác, sử dụng các nghiên cứu tình huống (case study) sát với thực tế tâm lý và đời sống của sinh viên.
Đối với cá nhân sinh viên
Nâng cao "Năng lực số" và "Kháng thể tư tưởng". Mỗi sinh viên cần tự ý thức việc rèn luyện tư duy phản biện, không ngừng cập nhật kiến thức chuyên môn để làm nền tảng cho nhận thức chính trị. Trong thế giới phẳng, sinh viên phải là những người tiên phong trong việc học cách nhận diện tin giả, hiểu về các thuật toán thao túng để không chỉ bảo vệ mình mà còn định hướng cho cộng đồng.
Gắn kết lý tưởng với chuyên môn học thuật. Sinh viên cần chủ động tìm thấy sự giao thoa giữa lý tưởng của Đảng và ngành học của mình. Ví dụ: Sinh viên Tâm lý học nghiên cứu cách củng cố niềm tin và sức khỏe tinh thần cộng đồng; sinh viên ngành Giới nghiên cứu về sự tiến bộ của phụ nữ trong chính sách của Đảng. Khi lý tưởng được thực chứng bằng chuyên môn, niềm tin sẽ trở nên vô cùng vững chắc.
Phát huy tinh thần "Chiến sĩ không gian mạng". Mỗi tài khoản mạng xã hội của sinh viên nên là một kênh lan tỏa những giá trị tốt đẹp. Tích cực chia sẻ thông tin chính thống, những câu chuyện tử tế, "lấy cái đẹp dẹp cái xấu" để cùng nhau xây dựng một hệ sinh thái tư tưởng sạch trên internet.
Kiến nghị về cơ chế phối hợp
Cần có cơ chế khen thưởng và vinh danh kịp thời những sản phẩm sáng tạo xuất sắc của sinh viên trong lĩnh vực bảo vệ nền tảng tư tưởng Đảng.
Thiết lập kênh thông tin hai chiều giữa sinh viên và các cơ quan tư tưởng để những ý tưởng, sáng kiến của trẻ em được lắng nghe, phản hồi và áp dụng vào thực tế công tác tuyên giáo.
Đi qua những phân tích về nhận thức và hành động, có thể khẳng định rằng: Trí tuệ và sức sáng tạo của sinh viên chính là nhịp cầu nối liền giữa lý tưởng của Đảng và dòng chảy của thời đại. Nền tảng tư tưởng của Đảng không phải là những nguyên lý bất biến nằm trên trang giấy, mà là một thực thể sống động, không ngừng được bồi đắp và bảo vệ bởi nhiệt huyết của những thế hệ kế cận.
Phát huy nội lực trí tuệ không chỉ giúp sinh viên xây dựng "hàng rào kháng thể" trước những luồng thông tin độc hại, mà còn là cách để chúng ta làm giàu thêm kho tàng lý luận bằng những giá trị nhân văn mới.
Sức sáng tạo, khi được đặt đúng lộ trình và được thúc đẩy bởi động lực tự thân, sẽ trở thành vũ khí sắc bén nhất để "mềm hóa" lý tưởng, biến niềm tin chính trị thành sức mạnh lan tỏa trong cộng đồng. Khi sinh viên thấu hiểu Đảng bằng trí tuệ và yêu Đảng bằng sự tự chủ, công tác tư tưởng sẽ không còn là áp lực, mà là hành trình khẳng định bản sắc và trách nhiệm của mỗi công dân trẻ.
Thông điệp truyền cảm hứng: Gửi đến những người bạn đồng hành, những sinh viên đang miệt mài trên giảng đường: Chúng ta không chỉ là những người thừa kế di sản tư tưởng, mà còn là những người kiến tạo tương lai cho di sản đó. Đừng để trí tuệ ngủ quên trước những thuật toán thao túng, cũng đừng để sức sáng tạo bị giới hạn bởi những khuôn mẫu cũ kỹ.
"Trí tuệ dẫn đường, sáng tạo bứt phá" – đó chính là lời cam kết của thế hệ sinh viên hôm nay. Bằng trí tuệ của người làm khoa học và trái tim của một người trẻ dấn thân, chúng ta tự tin đồng hành cùng Đảng, cùng dân tộc, viết tiếp những chương mới rạng rỡ cho Tổ quốc Việt Nam trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.
Lưu Minh Ngọc
Học viện Phụ nữ Việt Nam
TÀI LIỆU TRÍCH DẪN – TÀI LIỆU THAM KHẢO
2. Ban Chấp hành Trung ương. (2018). Nghị quyết số 35-NQ/TW ngày 22/10/2018 về tăng cường bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trong tình hình mới.
3. Ban Bí thư. (2018). Chỉ thị số 21-CT/TW ngày 20/01/2018 về tiếp tục đẩy mạnh công tác phụ nữ trong tình hình mới.
4. Hồ Chí Minh. (2011). Hồ Chí Minh toàn tập (Tập 2, 11, 15). NXB Chính trị quốc gia Sự thật.
5. Ban Bí thư. (2015). Chỉ thị số 42-CT/TW ngày 24/3/2015 về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác giáo dục lý tưởng cách mạng, đạo đức, lối sống văn hóa cho thế hệ trẻ giai đoạn 2015 - 2030.
6. Ban Bí thư. (2018). Chỉ thị số 21-CT/TW ngày 20/01/2018 về tiếp tục đẩy mạnh công tác phụ nữ trong tình hình mới.
7. Hồ Chí Minh. (2011). Hồ Chí Minh toàn tập (Tập 2, 11, 15). Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật.
8. Nguyễn Phú Trọng. (2022). Một số vấn đề lý luận và thực tiễn về chủ nghĩa xã hội và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam. Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật.
9. Đảng Cộng sản Việt Nam. (2021). Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII (Tập 1). Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật.
10. Đảng Cộng sản Việt Nam. (2021). Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII (Tập 2). Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật.