Từ những ngày đầu còn nhiều khó khăn về tổ chức, đội ngũ và điều kiện bảo đảm, các thế hệ cán bộ, giảng viên, nhân viên của Khoa đã đoàn kết, chủ động, sáng tạo, không ngừng nỗ lực hoàn thành nhiệm vụ. Những thành quả được vun đắp qua nửa thế kỷ đã tạo nên truyền thống quý báu: "Đoàn kết, kỷ luật; chủ động, sáng tạo; khắc phục khó khăn; hoàn thành nhiệm vụ". Đây là nền tảng quan trọng để Khoa tiếp tục đổi mới, phát triển, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong giai đoạn mới.
Năm mươi năm xây dựng và trưởng thành
Ngày 23 tháng 12 năm 1976, Bộ Tổng Tham mưu ban hành Quyết định số 310/QĐ-TM thành lập Khoa Tâm lý – Giáo dục học quân sự thuộc Học viện Chính trị, tiền thân của Khoa Tâm lý học quân sự ngày nay. Sự ra đời của Khoa đáp ứng yêu cầu đào tạo cán bộ chính trị, đồng thời tạo cơ sở để từng bước phát triển hoạt động nghiên cứu, giảng dạy Tâm lý học quân sự trong Quân đội. Ngay từ những năm đầu, mặc dù còn nhiều khó khăn, Khoa đã tập trung xây dựng tổ chức, củng cố đội ngũ, biên soạn giáo trình, xác định nội dung và phương pháp giảng dạy. Qua các thời kỳ, cùng với sự phát triển của Học viện và yêu cầu xây dựng Quân đội, nhiệm vụ của Khoa ngày càng được mở rộng. Hoạt động đào tạo không ngừng được đổi mới; nghiên cứu khoa học từng bước đi vào chiều sâu, hướng vào giải quyết những vấn đề đặt ra từ thực tiễn xây dựng, huấn luyện, quản lý và giáo dục bộ đội. Đặc biệt, trong quá trình phát triển, Khoa đã hình thành được đội ngũ cán bộ, giảng viên có trình độ chuyên môn, bản lĩnh chính trị và kinh nghiệm thực tiễn; nhiều cán bộ được đào tạo sau đại học, đạt học hàm, học vị và tham gia các hoạt động nghiên cứu khoa học trong và ngoài Quân đội. Những kết quả đó góp phần tạo dựng uy tín chuyên môn của Khoa, đồng thời khẳng định vai trò của Tâm lý học quân sự trong hệ thống khoa học xã hội và nhân văn quân sự.
Nhìn lại chặng đường 50 năm, có thể thấy mỗi giai đoạn phát triển của Khoa đều gắn với sự chủ động thích ứng trước yêu cầu nhiệm vụ. Từ việc xây dựng những giáo trình đầu tiên, tổ chức giảng dạy trong điều kiện còn nhiều thiếu thốn, đến đổi mới chương trình, phương pháp đào tạo và đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, Khoa luôn nỗ lực tìm tòi những cách làm phù hợp để nâng cao chất lượng thực hiện nhiệm vụ. Truyền thống ấy tiếp tục được phát huy trong những năm gần đây. Khoa xác định công tác chuẩn bị huấn luyện, nâng cao chất lượng đội ngũ, đổi mới phương pháp giảng dạy, đẩy mạnh nghiên cứu khoa học, cải cách hành chính, chuyển đổi số, nhất là việc ứng dụng AI trong các hoạt động là những nội dung quan trọng.
Phát huy truyền thống trong giáo dục, đào tạo và nghiên cứu khoa học
Trong điều kiện công tác đào tạo cán bộ quân đội đang có những yêu cầu mới, Khoa Tâm lý học quân sự xác định nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo là nhiệm vụ trung tâm. Điểm nổi bật là quá trình đổi mới không tách rời những giá trị đã được hình thành trong lịch sử, mà dựa trên truyền thống để tạo động lực cho đổi mới. Tinh thần "đoàn kết, kỷ luật" được thể hiện trước hết trong xây dựng tập thể cấp ủy, chỉ huy, cán bộ, giảng viên thống nhất, trách nhiệm; phát huy dân chủ gắn với giữ vững nguyên tắc, kỷ luật quân đội. Đây là cơ sở để Khoa duy trì sự ổn định, tạo môi trường thuận lợi cho mỗi cán bộ, giảng viên phát huy năng lực chuyên môn và trách nhiệm nghề nghiệp. Tinh thần "chủ động, sáng tạo" được thể hiện rõ trong đổi mới nội dung, phương pháp và hình thức tổ chức dạy học. Trước yêu cầu phát triển phẩm chất, năng lực và kỹ năng của người học, Khoa chú trọng đổi mới phương pháp theo hướng tăng cường tính tích cực, chủ động của người học; đồng thời từng bước ứng dụng công nghệ số và trí tuệ nhân tạo vào quá trình chuẩn bị, tổ chức và đánh giá hoạt động dạy học. Thực tiễn triển khai phong trào "3 thực chất" tại Khoa cho thấy yêu cầu đổi mới đang được cụ thể hóa thành các nhiệm vụ "dạy thực chất, học thực chất, đánh giá kết quả thực chất".
Cùng với giáo dục, đào tạo, nghiên cứu khoa học tiếp tục được xác định là một trong những nhiệm vụ quan trọng. Các đề tài nghiên cứu từng bước hướng vào những vấn đề có ý nghĩa lý luận và thực tiễn đối với công tác giáo dục, quản lý, lãnh đạo và xây dựng con người trong Quân đội. Kết quả nghiệm thu một số đề tài cấp Khoa đạt chất lượng cao cho thấy hoạt động nghiên cứu khoa học đang được chú trọng cả về quy trình, chất lượng và khả năng vận dụng vào giảng dạy. Đáng chú ý, đội ngũ cán bộ, giảng viên của Khoa cũng ngày càng quan tâm hơn đến việc cập nhật tri thức mới. Những nghiên cứu về tâm lý học lãnh đạo, quản lý; tâm lý người học; hứng thú đọc sách của giảng viên trẻ; ứng dụng trí tuệ nhân tạo và chuyển đổi số trong giáo dục… cho thấy phạm vi nghiên cứu của Khoa đang từng bước tiếp cận những vấn đề mới của khoa học tâm lý và thực tiễn giáo dục quân sự.
Vững bước vào kỷ nguyên mới
Bước vào chặng đường phát triển mới, Khoa Tâm lý học quân sự đứng trước những yêu cầu ngày càng cao của sự nghiệp giáo dục, đào tạo, nghiên cứu khoa học và xây dựng Quân đội. Sau 50 năm xây dựng, trưởng thành, những thành quả đạt được là nền tảng quan trọng, nhưng đồng thời đặt ra yêu cầu tiếp tục đổi mới với tư duy và cách làm phù hợp trước sự phát triển nhanh chóng của khoa học, công nghệ và chuyển đổi số. Những vấn đề mới trong đời sống tâm lý quân nhân, yêu cầu xây dựng nhân cách quân nhân trong thời đại số và sự phát triển của trí tuệ nhân tạo đòi hỏi Khoa phải chủ động nhận diện, nghiên cứu và từng bước đưa vào nội dung đào tạo.
Trong đó, lãnh đạo, chỉ huy Khoa luôn xác định xây dựng đội ngũ cán bộ, giảng viên là khâu then chốt. Người giảng viên Tâm lý học quân sự hôm nay không chỉ cần có bản lĩnh chính trị, phẩm chất nghề nghiệp và trình độ chuyên môn sâu, mà còn phải có năng lực nghiên cứu, phương pháp sư phạm hiện đại và khả năng làm chủ công nghệ. Cùng với việc bồi dưỡng đội ngũ kế cận, Khoa cũng luôn tạo môi trường thuận lợi để mỗi cán bộ, giảng viên phát huy năng lực chuyên môn, chủ động cập nhật tri thức mới và mạnh dạn đổi mới phương pháp. Đặc biệt, thế hệ trẻ cần vừa kế thừa những giá trị mà các thế hệ đi trước đã dày công vun đắp, vừa trở thành lực lượng trực tiếp tạo ra những giá trị mới cho Khoa.
Hiện nay, việc đổi mới công tác giáo dục, đào tạo trong Khoa luôn hướng tới thiết thực, hiện đại, phát triển năng lực và gắn chặt với thực tiễn quân sự. Đổi mới phương pháp không chỉ là thay đổi cách thức truyền đạt, mà quan trọng hơn là phát huy tính chủ động, tư duy độc lập và khả năng vận dụng kiến thức của người học. Cùng với đó, hoạt động nghiên cứu khoa học cũng đã chuyển hướng mạnh mẽ sang những vấn đề mới của thực tiễn, qua đó cung cấp luận cứ khoa học phục vụ giáo dục, quản lý, lãnh đạo, chỉ huy và xây dựng nhân cách người quân nhân cách mạng trong kỷ nguyên mới.
Đội ngũ cán bộ, giảng viên trong Khoa luôn xác định rằng, chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo đang mở ra những phương thức mới trong giảng dạy và nghiên cứu. Tuy nhiên, công nghệ chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi được sử dụng trên nền tảng tư duy khoa học và năng lực chuyên môn của người giảng viên. Vì vậy, cán bộ, giảng viên trong Khoa luôn tâm niệm rằng ứng dụng công nghệ phải đi đôi với đổi mới tư duy, phương pháp và trách nhiệm nghề nghiệp; trí tuệ nhân tạo cần trở thành công cụ hỗ trợ, góp phần nâng cao chất lượng hoạt động chuyên môn, chứ không thay thế vai trò chủ thể của người thầy. Ghi nhận những nỗ lực, cố gắng không ngừng nghỉ của tập thể cán bộ, giảng viên, nhân viên Khoa Tâm lý học quân sự, giai đoạn 2021 – 2026, Khoa đã 2 lần vinh dự được Bộ trưởng Bộ Quốc phòng tặng Bằng khen vì đã có thành tích xuất sắc trong công tác, 4 lần được công nhận danh hiệu "Đơn vị Quyết thắng".
Nhìn lại chặng đường nửa thế kỷ xây dựng và phát triển, những giá trị quý báu mà các thế hệ cán bộ, giảng viên để lại không chỉ nằm ở thành tích, công trình hay những dấu mốc lịch sử, mà còn ở tinh thần tận tụy với nghề, ý thức trách nhiệm, sự chủ động, sáng tạo và ý chí vượt qua khó khăn. Đó chính là sức mạnh nội sinh giúp Khoa không ngừng trưởng thành và phát triển. Truyền thống vì thế không chỉ để tự hào, mà phải trở thành động lực để mỗi thế hệ tiếp tục đổi mới, sáng tạo và hoàn thành tốt nhiệm vụ.
Phát huy truyền thống "Đoàn kết, kỷ luật; chủ động, sáng tạo; khắc phục khó khăn; hoàn thành nhiệm vụ", Khoa Tâm lý học quân sự bước vào chặng đường mới với nền tảng được vun đắp qua 50 năm và trách nhiệm ngày càng cao trước yêu cầu xây dựng Quân đội. Truyền thống là điểm tựa, đổi mới là động lực, chất lượng là mục tiêu xuyên suốt. Với bản lĩnh, trí tuệ và quyết tâm của các thế hệ cán bộ, giảng viên, Khoa tiếp tục nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo, đẩy mạnh nghiên cứu khoa học, chủ động làm chủ công nghệ và xây dựng môi trường học thuật kỷ cương, sáng tạo; qua đó góp phần thiết thực vào sự nghiệp xây dựng Quân đội và vững bước vào kỷ nguyên vươn mình của dân tộc./.
Vũ Thế Bình – Vũ Huy Chung
Khoa Tâm lý học quân sự, Học viện Chính trị, Bộ Quốc phòng