Bài viết tập trung làm rõ vai trò của học viên đào tạo sĩ quan chính trị cấp phân đội trong chuyển đổi số và đề xuất một số giải pháp nhằm phát huy tính chủ động, xung kích, sáng tạo của học viên, góp phần thực hiện mục tiêu xây dựng Nhà trường thông minh, hiện đại.
1. Đặt vấn đề
Sự phát triển mạnh mẽ của khoa học, công nghệ và cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư đang thúc đẩy chuyển đổi số trở thành phương thức phát triển mới, tác động sâu sắc đến mọi lĩnh vực của đời sống xã hội. Đối với Quân đội nhân dân Việt Nam, chuyển đổi số là yêu cầu khách quan trong xây dựng Quân đội cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại, đặt ra yêu cầu mới đối với chất lượng đội ngũ cán bộ.
Là cơ sở đào tạo đội ngũ sĩ quan chính trị cấp phân đội cho toàn quân, Trường Sĩ quan Chính trị xác định chuyển đổi số là một nội dung quan trọng trong đổi mới giáo dục, đào tạo và xây dựng Nhà trường thông minh, hiện đại. Trong đó, học viên đào tạo sĩ quan chính trị cấp phân đội vừa là đối tượng thụ hưởng, vừa là chủ thể trực tiếp tham gia chuyển đổi số. Vì vậy, phát huy tính chủ động, xung kích, sáng tạo của học viên có ý nghĩa quan trọng, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo và hình thành năng lực số cho đội ngũ sĩ quan chính trị tương lai. Đây là yêu cầu cấp thiết, cần được triển khai đồng bộ, thiết thực, phù hợp với đặc điểm nhiệm vụ của Nhà trường.
2. Nội dung nghiên cứu
2.1. Vai trò của học viên đào tạo sĩ quan chính trị cấp phân đội trong chuyển đổi số ở Trường Sĩ quan Chính trị
Một là, phát huy vai trò của học viên trong chuyển đổi nhận thức, xây dựng văn hóa số và lan tỏa tinh thần đổi mới, sáng tạo.
Chuyển đổi số trước hết là chuyển đổi về nhận thức. Nếu chỉ đầu tư thiết bị, phần mềm mà con người vẫn giữ cách nghĩ, cách làm cũ thì chuyển đổi số mới chỉ dừng ở "số hóa công cụ", chưa tạo ra "chuyển đổi phương thức". Vì vậy, phát huy vai trò của học viên trước hết phải bắt đầu từ việc phát huy tính chủ động trong nhận thức và hành động.
Học viên đào tạo sĩ quan chính trị cấp phân đội ở Trường Sĩ quan Chính trị là lực lượng trẻ, năng động, có khả năng tiếp cận nhanh với công nghệ mới. Đây là lợi thế cần được chuyển hóa thành sức mạnh trong quá trình chuyển đổi số. Mỗi học viên phải nhận thức đúng rằng chuyển đổi số không phải nhiệm vụ riêng của cơ quan kỹ thuật, cơ quan chức năng hay cán bộ quản lý, mà liên quan trực tiếp đến quá trình học tập, rèn luyện và thực hiện chức trách của người sĩ quan chính trị tương lai.
Thông qua hoạt động của tổ chức Đoàn, các câu lạc bộ học thuật, phong trào thi đua, sinh hoạt đơn vị và các hoạt động tập thể, học viên có thể trở thành lực lượng trực tiếp tuyên truyền, vận động, chia sẻ kinh nghiệm, hỗ trợ đồng chí, đồng đội nâng cao năng lực số. Từ đó hình thành thói quen làm việc khoa học, chủ động khai thác công nghệ, tôn trọng dữ liệu, chấp hành quy định và ứng xử có văn hóa trên không gian mạng cho học viên đào tạo sĩ quan chính trị ở Trường Sĩ quan Chính trị.
Hai là, phát huy vai trò của học viên trong đổi mới phương pháp học tập, nghiên cứu khoa học, trực tiếp xây dựng môi trường giáo dục số.
Học viên là trung tâm của quá trình giáo dục, đào tạo; vì vậy, không thể có chuyển đổi số thực chất nếu người học vẫn giữ phương pháp học tập thụ động. Chuyển đổi số phải tạo ra sự thay đổi từ "học theo những gì được cung cấp" sang "chủ động tìm kiếm, khai thác, xử lý và kiến tạo tri thức".
Học viên đào tạo sĩ quan chính trị cấp phân đội cần chủ động khai thác thư viện số, học liệu điện tử, các nguồn dữ liệu khoa học được phép sử dụng; tích cực ứng dụng công nghệ trong tìm kiếm, hệ thống hóa, phân tích và trình bày thông tin. Đặc biệt, trước sự phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo, học viên cần biết sử dụng công nghệ như một công cụ hỗ trợ học tập, nghiên cứu, nhưng không được để công nghệ thay thế tư duy độc lập, năng lực phản biện và trách nhiệm cá nhân.
Phát huy vai trò của học viên còn phải được thể hiện ở khả năng tạo ra sản phẩm số phục vụ học tập và nghiên cứu khoa học. Những sáng kiến như xây dựng học liệu dùng chung, hệ thống hóa tài liệu, thiết kế sản phẩm trực quan, xây dựng ngân hàng câu hỏi, mô hình mô phỏng, sản phẩm truyền thông khoa học... nếu được khuyến khích và tổ chức tốt sẽ tạo ra sức sống mới cho môi trường giáo dục. Qua đó, học viên không chỉ là "người dùng" công nghệ mà từng bước trở thành người tạo ra giá trị từ công nghệ. Đây là sự chuyển biến có ý nghĩa quyết định đối với việc hình thành năng lực số của sĩ quan chính trị tương lai.
Ba là, phát huy vai trò của học viên trong đổi mới phương thức quản lý, xây dựng Nhà trường thông minh, hiện đại.
Học viên đào tạo sĩ quan chính trị là lực lượng trực tiếp sử dụng nhiều nền tảng, phần mềm và quy trình số trong học tập, quản lý, rèn luyện và sinh hoạt. Do đó, học viên có điều kiện phát hiện những bất cập trong quá trình vận hành mà các chủ thể quản lý có thể chưa nhận diện đầy đủ. Phát huy vai trò này cần tạo cơ chế để học viên được phản hồi, góp ý và đề xuất sáng kiến đối với những vấn đề liên quan trực tiếp đến quá trình sử dụng các nền tảng số. Những ý kiến xuất phát từ thực tiễn người sử dụng sẽ góp phần giúp các cơ quan chức năng hoàn thiện quy trình, giảm những khâu trung gian không cần thiết, nâng cao hiệu quả quản lý và phục vụ tốt hơn nhu cầu chính đáng của người học.
Đồng thời, thông qua việc tham gia vào các hoạt động số hóa, học viên từng bước hình thành tư duy quản lý hiện đại, biết khai thác thông tin và dữ liệu phục vụ thực hiện nhiệm vụ. Đây là sự chuẩn bị quan trọng để sau khi tốt nghiệp, họ có thể thích ứng với phương thức quản lý, chỉ huy và tổ chức hoạt động ở đơn vị cơ sở trong điều kiện mới.
Bốn là, phát huy vai trò của học viên trong ứng dụng công nghệ, đổi mới hoạt động công tác đảng, công tác chính trị.
Đây là vai trò có tính đặc thù, phản ánh trực tiếp mục tiêu đào tạo của Trường Sĩ quan Chính trị. Chuyển đổi số đối với học viên sĩ quan chính trị không thể chỉ dừng ở việc sử dụng thành thạo công nghệ mà phải được chuyển hóa thành năng lực tiến hành công tác đảng, công tác chính trị trong môi trường mới.
Học viên cần chủ động nghiên cứu, vận dụng công nghệ vào các hoạt động giáo dục chính trị, quản lý tư tưởng, tuyên truyền, thi đua, hoạt động Đoàn và các nội dung công tác đảng, công tác chính trị khác. Những hình thức truyền thông trực quan, sản phẩm số, diễn đàn tương tác, nội dung giáo dục trên nền tảng số nếu được xây dựng đúng định hướng sẽ góp phần đổi mới cách thức truyền tải nội dung, tăng tính hấp dẫn và hiệu quả giáo dục.
Quan trọng hơn, quá trình này giúp học viên hình thành phương pháp công tác phù hợp với đặc điểm bộ đội trong thời đại số. Người chính trị viên tương lai phải biết kết hợp giữa sự sâu sát con người với khả năng khai thác công nghệ; giữa giáo dục trực tiếp với phương thức truyền thông hiện đại; giữa kinh nghiệm công tác với khả năng sử dụng dữ liệu để nắm, quản lý và dự báo tình hình tư tưởng.
Năm là, phát huy vai trò của học viên trong bảo đảm an toàn thông tin và bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trên không gian mạng.
Chuyển đổi số càng phát triển thì yêu cầu bảo đảm an toàn thông tin càng trở nên cấp thiết. Đối với môi trường quân đội, đây là vấn đề có tính nguyên tắc. Mọi hoạt động số hóa phải gắn với bảo vệ bí mật nhà nước, bí mật quân sự, an toàn dữ liệu và giữ vững trận địa tư tưởng.
Học viên đào tạo sĩ quan chính trị cấp phân đội ở Trường Sĩ quan Chính trị phải là lực lượng đi đầu trong chấp hành các quy định về bảo mật, sử dụng mạng xã hội và khai thác thông tin trên không gian mạng. Mỗi học viên phải có khả năng nhận diện thông tin giả, thông tin xấu độc; không chia sẻ, bình luận, phát tán những nội dung chưa được kiểm chứng hoặc trái với quy định; đồng thời nâng cao ý thức tự bảo vệ mình trước những tác động tiêu cực của không gian mạng.
Cùng với đó, học viên phải từng bước hình thành năng lực đấu tranh bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trên không gian số. Đây không chỉ là yêu cầu về kỹ năng mà trước hết là yêu cầu về bản lĩnh chính trị. Muốn đấu tranh có hiệu quả phải có lập trường vững vàng, kiến thức sâu, khả năng phân tích sắc bén và phương pháp phù hợp. Đó cũng chính là những phẩm chất quan trọng của người sĩ quan chính trị trong điều kiện mới.
2.2. Giải pháp phát huy vai trò của học viên đào tạo sĩ quan chính trị cấp phân đội trong chuyển đổi số ở Trường Sĩ quan Chính trị hiện nay
Một là, tăng cường giáo dục, nâng cao nhận thức và trách nhiệm của học viên đối với chuyển đổi số.
Các cấp ủy, tổ chức đảng, cơ quan chức năng, khoa giáo viên và đơn vị quản lý học viên ở Trường Sĩ quan Chính trị cần làm cho học viên nhận thức sâu sắc rằng chuyển đổi số không chỉ là xu thế phát triển của xã hội mà còn là yêu cầu khách quan của sự nghiệp xây dựng Quân đội cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại. Đối với học viên đào tạo sĩ quan chính trị cấp phân đội, đây còn là yêu cầu trực tiếp gắn với chức trách, nhiệm vụ của người cán bộ chính trị trong tương lai.
Nội dung giáo dục cần được tiến hành thường xuyên, bằng nhiều hình thức phong phú, gắn chặt giữa lý luận với thực tiễn hoạt động giáo dục, đào tạo và công tác đảng, công tác chính trị ở đơn vị. Qua đó giúp học viên hiểu rõ chuyển đổi số không đơn thuần là ứng dụng công nghệ mà là sự đổi mới tư duy, phương pháp làm việc và phong cách lãnh đạo, quản lý trong điều kiện mới. Cần khơi dậy tinh thần tự học, tự nghiên cứu, ý chí đổi mới sáng tạo và trách nhiệm tiên phong của tuổi trẻ, làm cho mỗi học viên thực sự trở thành chủ thể tích cực trong quá trình chuyển đổi số của Nhà trường. Đồng thời, kịp thời khắc phục những biểu hiện nhận thức giản đơn, tư tưởng thụ động, tâm lý trông chờ hoặc cho rằng chuyển đổi số là nhiệm vụ riêng của cơ quan chuyên môn, từ đó tạo sự thống nhất cao về ý chí và hành động trong toàn thể học viên.
Hai là, đổi mới nội dung, chương trình và phương pháp giáo dục, đào tạo theo hướng phát triển năng lực số cho học viên.
Đổi mới giáo dục, đào tạo phải hướng tới mục tiêu phát triển toàn diện phẩm chất và năng lực của người học, trong đó năng lực số trở thành một thành tố quan trọng của năng lực nghề nghiệp người sĩ quan chính trị. Các khoa giáo viên cần tiếp tục đổi mới nội dung, phương pháp giảng dạy theo hướng tăng cường ứng dụng công nghệ số, phát huy tính tích cực, chủ động và năng lực tự học của học viên; kết hợp hài hòa giữa phương pháp truyền thống với các hình thức dạy học hiện đại trên môi trường số. Tăng cường tổ chức các hoạt động thảo luận, nghiên cứu tình huống, học tập theo dự án, diễn tập và giải quyết những vấn đề thực tiễn nhằm rèn luyện khả năng khai thác, xử lý và sử dụng thông tin số phục vụ học tập cũng như thực hiện nhiệm vụ.
Đồng thời, chú trọng trang bị cho học viên kỹ năng khai thác dữ liệu, sử dụng các công cụ trí tuệ nhân tạo phù hợp với quy định, bảo đảm an toàn thông tin, nâng cao năng lực kiểm chứng và đánh giá độ tin cậy của nguồn thông tin trên không gian mạng. Quá trình đổi mới phải bảo đảm nguyên tắc lấy người học làm trung tâm nhưng không hạ thấp vai trò định hướng của giảng viên, hướng tới hình thành ở học viên tư duy độc lập, năng lực phản biện, phương pháp nghiên cứu khoa học và khả năng làm chủ công nghệ để phục vụ hiệu quả nhiệm vụ được giao. Đây chính là nền tảng để học viên sau khi tốt nghiệp có đủ khả năng thích ứng nhanh với môi trường công tác số ở các đơn vị cơ sở.
Ba là, tạo môi trường và cơ chế để học viên phát huy tính xung kích, sáng tạo trong chuyển đổi số.
Phát huy vai trò của học viên chỉ thực sự hiệu quả khi Nhà trường tạo dựng được môi trường dân chủ, sáng tạo và cơ chế khuyến khích phù hợp để tuổi trẻ được cống hiến bằng năng lực thực tiễn. Cần đẩy mạnh tổ chức các cuộc thi sáng kiến số, diễn đàn khoa học, câu lạc bộ công nghệ, ngày hội đổi mới sáng tạo và các phong trào thi đua gắn với chuyển đổi số, qua đó tạo điều kiện để học viên thể hiện trí tuệ, bản lĩnh và khả năng ứng dụng khoa học, công nghệ vào giải quyết những vấn đề thực tiễn. Khuyến khích học viên nghiên cứu, đề xuất các sáng kiến ứng dụng công nghệ trong học tập, nghiên cứu khoa học, quản lý, rèn luyện và hoạt động công tác đảng, công tác chính trị; coi đây là một tiêu chí quan trọng đánh giá tinh thần đổi mới và năng lực sáng tạo của người học. Những mô hình, sản phẩm số có giá trị cần được lựa chọn, hướng dẫn hoàn thiện, thử nghiệm trong thực tiễn và nhân rộng nhằm tạo hiệu ứng lan tỏa trong toàn Nhà trường.
Đồng thời, cần xây dựng cơ chế động viên, biểu dương, khen thưởng kịp thời đối với những tập thể, cá nhân có thành tích nổi bật, biến khát vọng cống hiến của học viên thành động lực nội sinh thúc đẩy chuyển đổi số phát triển bền vững. Khi được tin tưởng, trao cơ hội và tạo điều kiện phát huy năng lực, học viên sẽ thực sự trở thành lực lượng xung kích, góp phần tạo nên sức sống mới cho quá trình xây dựng Nhà trường thông minh, hiện đại.
Bốn là, gắn phát huy vai trò của học viên với đổi mới hoạt động công tác đảng, công tác chính trị.
Đây là giải pháp có ý nghĩa đặc biệt quan trọng bởi mục tiêu cuối cùng của đào tạo ở Trường Sĩ quan Chính trị là hình thành đội ngũ cán bộ chính trị có đủ phẩm chất và năng lực tiến hành hiệu quả công tác đảng, công tác chính trị trong mọi điều kiện. Vì vậy, việc phát huy vai trò của học viên trong chuyển đổi số phải được gắn chặt với đổi mới nội dung, phương pháp và hình thức tiến hành công tác đảng, công tác chính trị trên nền tảng công nghệ số.
Các khoa giáo viên, cơ quan chức năng và đơn vị quản lý cần định hướng cho học viên nghiên cứu, xây dựng những mô hình ứng dụng công nghệ trong giáo dục chính trị, quản lý tư tưởng, tuyên truyền, phổ biến pháp luật, tổ chức phong trào thi đua và hoạt động của tổ chức Đoàn. Thông qua quá trình thực hành, học viên từng bước hình thành phương pháp công tác khoa học, linh hoạt, biết kết hợp giữa giáo dục trực tiếp với truyền thông số, giữa công tác tư tưởng truyền thống với các phương thức tương tác hiện đại phù hợp đặc điểm bộ đội trẻ. Đồng thời, cần kiên quyết khắc phục khuynh hướng bảo thủ, ngại đổi mới cũng như biểu hiện chạy theo hình thức, lạm dụng công nghệ nhưng xa rời bản chất, mục tiêu và nguyên tắc của công tác đảng, công tác chính trị. Mọi ứng dụng công nghệ phải hướng đến nâng cao hiệu quả giáo dục, củng cố niềm tin, xây dựng bản lĩnh chính trị và tăng cường sự thống nhất về ý chí, hành động trong đơn vị.
Năm là, xây dựng cho học viên năng lực số gắn với bản lĩnh chính trị, ý thức tổ chức kỷ luật và trách nhiệm của người quân nhân.
Trong môi trường quân đội, phát triển năng lực số phải luôn đặt dưới sự chi phối của bản lĩnh chính trị, đạo đức cách mạng và ý thức tổ chức kỷ luật; đây là nguyên tắc có ý nghĩa nền tảng, bảo đảm chuyển đổi số phát triển đúng định hướng. Học viên cần được giáo dục để hiểu rằng làm chủ công nghệ không đồng nghĩa với sử dụng công nghệ một cách tùy tiện, mà phải biết khai thác đúng mục đích, đúng quy định và chịu trách nhiệm về mọi hành vi của mình trên không gian số.
Cùng với việc nâng cao kỹ năng sử dụng các nền tảng công nghệ, cần chú trọng rèn luyện khả năng chọn lọc, kiểm chứng, đánh giá thông tin; nâng cao bản lĩnh trước những tác động tiêu cực, những thông tin giả, thông tin xấu độc và các quan điểm sai trái, thù địch trên không gian mạng. Đặc biệt, phải hình thành cho học viên ý thức tự giác chấp hành nghiêm các quy định về bảo vệ bí mật nhà nước, bí mật quân sự, an toàn dữ liệu, kỷ luật phát ngôn và chuẩn mực ứng xử của quân nhân trên môi trường số. Đồng thời, khuyến khích học viên vận dụng tri thức, kỹ năng và bản lĩnh chính trị để chủ động tham gia bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng bằng những lập luận khoa học, thái độ đúng đắn và phương pháp đấu tranh phù hợp. Đây chính là sự thống nhất biện chứng giữa năng lực số với phẩm chất chính trị của người sĩ quan chính trị, tạo nền tảng để học viên hoàn thành tốt nhiệm vụ trong điều kiện tác chiến và quản lý hiện đại.
3. Kết luận
Phát huy vai trò của học viên đào tạo sĩ quan chính trị cấp phân đội trong chuyển đổi số là yêu cầu khách quan, đồng thời là động lực quan trọng góp phần nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo ở Trường Sĩ quan Chính trị hiện nay. Khi được định hướng đúng, tạo môi trường thuận lợi và phát huy đầy đủ tính chủ động, xung kích, sáng tạo, học viên sẽ trở thành lực lượng trực tiếp đưa chuyển đổi số đi vào chiều sâu, thiết thực và hiệu quả. Qua đó, góp phần xây dựng Nhà trường thông minh, hiện đại, đồng thời hình thành đội ngũ sĩ quan chính trị có bản lĩnh chính trị vững vàng, năng lực số, tư duy đổi mới và phương pháp công tác khoa học, đáp ứng yêu cầu xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại trong tình hình mới.
Thượng sĩ Lưu Hiếu Sơn - Thượng sĩ Vũ Minh Quân - Thượng sĩ Hoàng Phúc Vinh,
Tiểu đoàn 4, Trường Sĩ quan Chính trị (Bộ Quốc Phòng)
Tài liệu tham khảo:
1. Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, tập I, II, Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia sự thật, Hà Nội, 2026.
2. Đảng ủy Trường Sĩ quan Chính trị, Văn kiện Đại hội Đại biểu Đảng bộ Nhà trường nhiệm kỳ 2025 - 2030, Hà Nội, 2025.
3. Quân ủy Trung ương, Nghị quyết số 1657-NQ/QUTW về đổi mới công tác giáo dục và đào tạo trong Quân đội, Hà Nội, 2022.