Do đó thanh niên quân đội cần tích cực nghiên cứu, chỉ ra những kết quả đạt được cũng như những hạn chế, khó khăn còn tồn tại. Trên cơ sở đó, đề xuất một số giải pháp nhằm phát huy hiệu quả hơn nữa vai trò của thanh niên quân đội trong quá trình chuyển đổi số, góp phần xây dựng quân đội hiện đại, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới.
1. Đặt vấn đề
Trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư phát triển mạnh mẽ, chuyển đổi số đang trở thành xu hướng tất yếu trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội của các quốc gia. Chuyển đổi số không chỉ làm thay đổi phương thức quản lý, sản xuất và tổ chức xã hội mà còn tạo ra những cơ hội mới để nâng cao hiệu quả hoạt động của các tổ chức, trong đó có lực lượng vũ trang. Đối với quân đội, chuyển đổi số là một trong những nhiệm vụ quan trọng nhằm nâng cao năng lực quản lý, chỉ huy, điều hành và hiệu quả thực hiện nhiệm vụ quân sự, quốc phòng. Việc ứng dụng công nghệ số trong huấn luyện, quản lý, hậu cần, kỹ thuật và chỉ huy tác chiến góp phần xây dựng quân đội chính quy, hiện đại, đáp ứng yêu cầu bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới. Thanh niên quân đội là lực lượng đông đảo, có trình độ học vấn ngày càng cao, khả năng tiếp cận nhanh với khoa học công nghệ và tinh thần sáng tạo mạnh mẽ. Do đó, thanh niên quân đội có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc thúc đẩy quá trình chuyển đổi số trong quân đội. Tuy nhiên, việc phát huy vai trò của lực lượng này trong thực hiện chuyển đổi số vẫn còn một số hạn chế nhất định. Vì vậy, việc nghiên cứu thực trạng và đề xuất các giải pháp nhằm phát huy vai trò của thanh niên quân đội trong chuyển đổi số có ý nghĩa thiết thực cả về lý luận và thực tiễn.
2. Nội dung nghiên cứu
Trong những năm gần đây, quá trình chuyển đổi số trong quân đội đã được quan tâm và triển khai ở nhiều lĩnh vực như quản lý hành chính, huấn luyện, giáo dục, hậu cần và kỹ thuật. Nhiều đơn vị đã ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý văn bản, xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu, triển khai các phần mềm phục vụ công tác chỉ huy, điều hành và huấn luyện. Thanh niên quân đội là lực lượng tích cực tham gia vào các hoạt động liên quan đến công nghệ số. Với khả năng tiếp cận nhanh với công nghệ mới, nhiều cán bộ, chiến sĩ trẻ đã chủ động nghiên cứu, ứng dụng các phần mềm, thiết bị công nghệ hiện đại vào công tác chuyên môn. Một số mô hình sáng tạo của thanh niên quân đội như xây dựng phần mềm quản lý, ứng dụng công nghệ thông tin trong huấn luyện, thiết kế các công cụ hỗ trợ học tập và nghiên cứu đã góp phần nâng cao hiệu quả công tác tại đơn vị.
Bên cạnh đó, các tổ chức đoàn thanh niên trong quân đội cũng đã tổ chức nhiều phong trào nhằm phát huy tinh thần sáng tạo của thanh niên trong lĩnh vực khoa học công nghệ và chuyển đổi số. Các cuộc thi sáng tạo trẻ, phong trào nghiên cứu khoa học và ứng dụng công nghệ thông tin đã thu hút đông đảo thanh niên tham gia, góp phần hình thành môi trường thuận lợi cho việc phát triển các sáng kiến, cải tiến kỹ thuật. Tuy nhiên, việc phát huy vai trò của thanh niên quân đội trong thực hiện chuyển đổi số vẫn còn một số hạn chế. Trước hết, nhận thức về chuyển đổi số ở một số đơn vị chưa thật sự đầy đủ và thống nhất. Một số cán bộ, chiến sĩ còn chưa hiểu rõ ý nghĩa và tầm quan trọng của chuyển đổi số trong hoạt động quân sự.
Bên cạnh đó, trình độ và kỹ năng số của một bộ phận thanh niên quân đội còn hạn chế. Mặc dù có khả năng tiếp cận công nghệ nhanh, nhưng nhiều người chưa được đào tạo bài bản về công nghệ thông tin và chuyển đổi số. Điều này khiến việc ứng dụng công nghệ vào thực tiễn công tác chưa đạt hiệu quả cao.
Ngoài ra, cơ sở hạ tầng công nghệ thông tin ở một số đơn vị còn chưa đồng bộ, chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu của quá trình chuyển đổi số. Việc đầu tư trang thiết bị công nghệ và hệ thống dữ liệu còn gặp nhiều khó khăn, ảnh hưởng đến khả năng triển khai các ứng dụng số trong quân đội.
Để phát huy hiệu quả vai trò của thanh niên quân đội trong thực hiện chuyển đổi số, cần triển khai đồng bộ một số giải pháp sau:
Thứ nhất, nâng cao nhận thức của thanh niên quân đội về vai trò và ý nghĩa của chuyển đổi số
Nhận thức là yếu tố có vai trò quan trọng định hướng hành động của mỗi cá nhân. Trong quá trình thực hiện chuyển đổi số trong quân đội, việc nâng cao nhận thức của thanh niên về vai trò, ý nghĩa và tầm quan trọng của chuyển đổi số là yêu cầu cần thiết. Khi thanh niên hiểu rõ chuyển đổi số không chỉ là việc ứng dụng công nghệ thông tin mà còn là quá trình thay đổi phương thức quản lý, tổ chức hoạt động và nâng cao hiệu quả công việc thì họ sẽ chủ động hơn trong việc học tập, nghiên cứu và ứng dụng công nghệ.
Các cơ quan, đơn vị trong quân đội cần đẩy mạnh công tác tuyên truyền, giáo dục nhằm giúp thanh niên hiểu rõ chủ trương, đường lối của Đảng và Nhà nước về chuyển đổi số, cũng như chiến lược chuyển đổi số trong quân đội. Nội dung giáo dục có thể được lồng ghép vào các buổi sinh hoạt chính trị, sinh hoạt đoàn, các lớp tập huấn hoặc hội thảo chuyên đề về chuyển đổi số.
Bên cạnh đó, cần phát huy vai trò của các tổ chức đoàn thanh niên trong việc tổ chức các hoạt động tuyên truyền sáng tạo, phù hợp với đặc điểm của thanh niên. Các cuộc thi tìm hiểu về công nghệ số, diễn đàn trao đổi kinh nghiệm hoặc các chương trình tọa đàm về chuyển đổi số sẽ giúp thanh niên nâng cao nhận thức và tạo động lực tham gia tích cực vào quá trình này.
Thứ hai, nâng cao trình độ chuyên môn và kỹ năng số cho thanh niên quân đội
Một trong những yếu tố quan trọng quyết định hiệu quả của quá trình chuyển đổi số là chất lượng nguồn nhân lực. Trong đó, việc nâng cao trình độ chuyên môn và kỹ năng số cho thanh niên quân đội đóng vai trò đặc biệt quan trọng.
Các cơ quan, đơn vị cần tăng cường tổ chức các khóa đào tạo, bồi dưỡng kiến thức về công nghệ thông tin, kỹ năng sử dụng các phần mềm quản lý, kỹ năng phân tích dữ liệu, an ninh mạng và các công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn hay điện toán đám mây. Việc đào tạo cần được thực hiện một cách hệ thống, phù hợp với đặc điểm nhiệm vụ của từng đơn vị.
Ngoài các chương trình đào tạo chính quy, cần khuyến khích thanh niên chủ động tự học, tự nghiên cứu và cập nhật các xu hướng công nghệ mới. Việc xây dựng văn hóa học tập trong đơn vị, tạo điều kiện cho thanh niên tiếp cận với các nguồn tài liệu, khóa học trực tuyến hoặc các chương trình đào tạo chuyên sâu sẽ giúp nâng cao năng lực công nghệ cho lực lượng này.
Đồng thời, cần chú trọng phát hiện, bồi dưỡng và sử dụng hiệu quả những thanh niên có năng lực nổi trội trong lĩnh vực công nghệ thông tin. Những cá nhân này có thể trở thành lực lượng nòng cốt trong việc triển khai các hoạt động chuyển đổi số tại đơn vị.
Thứ ba, phát huy vai trò của tổ chức đoàn thanh niên trong thúc đẩy các phong trào sáng tạo gắn với chuyển đổi số
Tổ chức đoàn thanh niên trong quân đội có vai trò quan trọng trong việc tập hợp, giáo dục và phát huy sức sáng tạo của thanh niên. Trong quá trình thực hiện chuyển đổi số, các tổ chức đoàn cần chủ động triển khai các phong trào thi đua, hoạt động nghiên cứu khoa học và sáng kiến cải tiến kỹ thuật gắn với ứng dụng công nghệ số. Các phong trào như "Tuổi trẻ sáng tạo", "Thanh niên nghiên cứu khoa học", "Sáng kiến cải tiến kỹ thuật" cần được tổ chức thường xuyên và gắn với nhiệm vụ thực tiễn của đơn vị. Thông qua các phong trào này, thanh niên có cơ hội phát huy khả năng sáng tạo, đề xuất các giải pháp công nghệ nhằm nâng cao hiệu quả công tác. Ngoài ra, cần xây dựng các câu lạc bộ công nghệ, nhóm nghiên cứu trẻ trong các đơn vị để tạo môi trường trao đổi kiến thức và kinh nghiệm giữa các cán bộ, chiến sĩ trẻ. Những mô hình này không chỉ giúp nâng cao trình độ chuyên môn mà còn góp phần hình thành văn hóa sáng tạo trong thanh niên quân đội.
Thứ tư, hoàn thiện cơ sở hạ tầng công nghệ và xây dựng môi trường số trong quân đội
Cơ sở hạ tầng công nghệ là nền tảng quan trọng để triển khai các hoạt động chuyển đổi số. Vì vậy, việc đầu tư xây dựng hệ thống hạ tầng công nghệ thông tin đồng bộ và hiện đại là điều kiện cần thiết để thanh niên quân đội phát huy vai trò của mình trong quá trình này. Các cơ quan, đơn vị cần từng bước nâng cấp hệ thống mạng nội bộ, cơ sở dữ liệu và các nền tảng số phục vụ công tác quản lý, huấn luyện và chỉ huy điều hành. Việc xây dựng hệ thống dữ liệu số hóa sẽ giúp nâng cao hiệu quả quản lý thông tin và tạo điều kiện thuận lợi cho việc ứng dụng công nghệ vào hoạt động quân sự. Bên cạnh đó, cần xây dựng môi trường làm việc số trong quân đội, khuyến khích việc sử dụng các công cụ công nghệ trong quản lý và thực hiện nhiệm vụ. Khi được làm việc trong môi trường công nghệ hiện đại, thanh niên quân đội sẽ có điều kiện thuận lợi để phát huy khả năng sáng tạo và đóng góp vào quá trình chuyển đổi số.
Thứ năm, xây dựng cơ chế khuyến khích và phát huy tinh thần sáng tạo của thanh niên
Để phát huy tối đa vai trò của thanh niên quân đội trong thực hiện chuyển đổi số, cần xây dựng các cơ chế, chính sách khuyến khích phù hợp nhằm tạo động lực cho thanh niên tham gia nghiên cứu và ứng dụng công nghệ.
Các cơ quan, đơn vị cần có chính sách khen thưởng kịp thời đối với những cá nhân và tập thể có sáng kiến, đề tài nghiên cứu khoa học hoặc giải pháp công nghệ có giá trị thực tiễn. Việc ghi nhận và tôn vinh những đóng góp của thanh niên sẽ góp phần tạo động lực để họ tiếp tục sáng tạo và cống hiến. Ngoài ra, cần tạo điều kiện thuận lợi cho thanh niên tham gia các hội thi, diễn đàn khoa học và các chương trình giao lưu học hỏi kinh nghiệm với các đơn vị khác. Những hoạt động này không chỉ giúp thanh niên mở rộng kiến thức mà còn tạo cơ hội để họ phát triển các ý tưởng sáng tạo. Đồng thời, cần chú trọng xây dựng môi trường làm việc cởi mở, khuyến khích tinh thần đổi mới sáng tạo trong thanh niên quân đội. Khi được tạo điều kiện thuận lợi và được khuyến khích phát huy năng lực cá nhân, thanh niên sẽ tích cực tham gia vào các hoạt động chuyển đổi số và đóng góp nhiều hơn cho sự phát triển của quân đội.
3. Kết luận
Chuyển đổi số là xu hướng tất yếu trong quá trình phát triển của quân đội hiện đại. Thanh niên quân đội với những lợi thế về trình độ, khả năng tiếp cận công nghệ và tinh thần sáng tạo đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy quá trình này. Trong thời gian qua, thanh niên quân đội đã có nhiều đóng góp tích cực trong việc ứng dụng công nghệ thông tin và phát triển các giải pháp số trong hoạt động quân sự. Tuy nhiên, để phát huy tối đa tiềm năng của lực lượng này, cần tiếp tục nâng cao nhận thức, đào tạo kỹ năng số, hoàn thiện cơ sở hạ tầng công nghệ và xây dựng cơ chế khuyến khích sáng tạo. Việc phát huy hiệu quả vai trò của thanh niên quân đội trong chuyển đổi số sẽ góp phần quan trọng vào quá trình xây dựng quân đội nhân dân Việt Nam hiện đại, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới.
Thiếu tá Phạm Tuấn Anh - Thiếu tá Nguyễn Trung Đức
Trường sĩ quan Pháo binh
Tài liệu tham khảo
1. Bộ Quốc phòng (2022), Chiến lược chuyển đổi số trong Quân đội nhân dân Việt Nam.
2. Nguyễn Văn Thắng (2020), Chuyển đổi số và phát triển nguồn nhân lực trong thời đại số, NXB Chính trị Quốc gia.
3. Trung ương Đoàn TNCS Hồ Chí Minh (2022), Phát huy vai trò thanh niên trong chuyển đổi số quốc gia.