Ảnh minh họa
Thanh niên – với tư cách là lực lượng xã hội đông đảo, nhạy bén và sáng tạo nhất – chính là nhân vật trung tâm gánh vác sứ mệnh này. Họ không chỉ là đối tượng thụ hưởng những thành quả của văn hóa mà phải là chủ thể trực tiếp, là lực lượng xung kích trong việc gìn giữ, kế thừa và kiến tạo các giá trị văn hóa mới. Tuy nhiên, văn hóa trong kỷ nguyên mới không chỉ là những giá trị hữu hình hay các hoạt động truyền thống thuần túy, mà nó đã lan tỏa và thẩm thấu sâu sắc vào không gian số – nơi mà thế hệ trẻ đang hiện diện từng giờ, từng phút.
Việc khơi dậy khát vọng cống hiến, tinh thần tự tôn dân tộc và bản lĩnh văn hóa của thanh niên không chỉ nhằm bảo vệ biên cương văn hóa trước những đợt sóng ngoại lai độc hại, mà còn nhằm đưa hình ảnh con người Việt Nam tự tin vươn ra biển lớn. Bài tham luận này sẽ tập trung phân tích những dấu ấn thực tiễn rực rỡ của tuổi trẻ cả nước trong thời gian qua, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp mang tính đột phá, hiện đại nhằm phát huy tối đa vai trò của thanh niên trong công cuộc chấn hưng văn hóa nước nhà.
Giai đoạn vừa qua đánh dấu một bước chuyển mình mang tính bước ngoặt của tổ chức Đoàn trong việc định hướng văn hóa cho thanh niên. Không còn dừng lại ở những đợt tuyên truyền một chiều, các hoạt động văn hóa đã thực sự "chạm" đến cảm xúc và nhu cầu của người trẻ thông qua các chiến dịch truyền thông quy mô lớn và hiện đại.
Điểm nhấn rực rỡ nhất chính là hai chiến dịch "Hòa bình đẹp lắm" (A50) và "Tự hào Việt Nam" (A80). Chiến dịch "Hòa bình đẹp lắm" kỷ niệm 50 năm giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước đã tạo nên một cơn sốt trên các nền tảng mạng xã hội. Với hơn 50.000 sản phẩm truyền thông số được chính các bạn đoàn viên, thanh niên tự tay sản xuất – từ những video ngắn kể về ký ức hòa bình đến các bộ ảnh phục dựng lịch sử bằng AI – chiến dịch trên 2 nền tảng Tiktok và Facebook, đạt hơn 3,6 tỷ lượt xem. Điều này chứng minh rằng, lòng yêu nước và giá trị hòa bình luôn có sức sống mãnh liệt, miễn là chúng ta biết cách chuyển tải bằng ngôn ngữ của thế hệ hôm nay. Tiếp nối tinh thần đó, chiến dịch "Tự hào Việt Nam" kỷ niệm 80 năm Quốc khánh nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam đã trở thành một biểu tượng của tinh thần tự tôn dân tộc trong kỷ nguyên mới. Chiến dịch truyền thông lan tỏa hơn 600.000 bài đăng trên các nền tảng và đạt gần 11 tỷ lượt xem trên tiktok, facebook, youtube[1], đứng đầu trong các chiến dịch truyền thông lớn trong dịp A80 và trong tháng 8/2025 trên mọi nền tảng. Báo cáo của Ban Chỉ đạo 35 Trung ương cũng đánh giá, sự thành công của các chiến dịch truyền thông lớn trong dịp A80 vừa qua đã góp phần quan trọng giảm tỷ lệ thông tin tiêu cực từ 0,3% xuống còn gần 0,2%.
Bên cạnh các chiến dịch lớn, mô hình kết nối các KOLs, KOCs có sức ảnh hưởng đã bước đầu phát huy hiệu quả. Việc các bạn trẻ có lượng theo dõi lớn cùng tham gia lan tỏa thông điệp "Mỗi ngày một tin tốt, mỗi tuần một câu chuyện đẹp" đã giúp "phủ xanh" không gian mạng, đẩy lùi những thông tin tiêu cực. Các buổi workshop, talkshow hướng dẫn tạo dựng kênh nội dung cá nhân văn minh cũng được tổ chức rộng khắp, thu hút hàng ngàn bạn trẻ tham gia, từ đó hình thành nên một thế hệ "chiến sĩ văn hóa" trên không gian mạng có kỹ năng và bản lĩnh.
Bên cạnh những kết quả ấn tượng, thực tiễn vẫn đặt ra nhiều vấn đề cần trăn trở. Sự bùng nổ của các nền tảng giải trí xuyên biên giới đã khiến một bộ phận thanh niên rơi vào tình trạng "xâm lăng văn hóa" thầm lặng. Hiện tượng thực dụng, thờ ơ với các giá trị truyền thống, hay hội chứng "sống ảo" thiếu trách nhiệm vẫn còn tồn tại.
Một thách thức lớn khác là sự chênh lệch về mức độ thụ hưởng văn hóa giữa thanh niên vùng đô thị và vùng sâu, vùng xa. Trong khi thanh niên thành phố bão hòa với các xu hướng hiện đại, thì thanh niên nông thôn, miền núi vẫn thiếu những thiết chế văn hóa cơ bản để sinh hoạt và sáng tạo. Ngoài ra, công tác tuyên truyền tại một số cấp cơ sở vẫn còn khô cứng, chưa bắt kịp nhịp độ phát triển của công nghệ số, khiến thông điệp văn hóa khó thẩm thấu vào tâm trí giới trẻ.
Trong công cuộc xây dựng văn hóa, thanh niên đóng vai trò là "mắt xích" quyết định sự nối tiếp giữa quá khứ và tương lai. Họ là những người sở hữu tư duy mở và khả năng làm chủ công nghệ - hai công cụ quan trọng nhất để "giải mã" và tái cấu trúc các giá trị truyền thống theo hướng đương đại. Thanh niên chính là những người định hình nên diện mạo con người Việt Nam mới: trí tuệ, tự cường, nhân ái và sẵn sàng hội nhập. Nếu không có sự tham gia chủ động của thanh niên, văn hóa sẽ trở thành di tích; nhưng có thanh niên, văn hóa sẽ trở thành sức mạnh phát triển kinh tế và khẳng định vị thế quốc gia.
Để phát huy tối đa vai trò và sức mạnh của thanh niên trong kỷ nguyên mới, 05 nhóm giải pháp chiến lược sau đây cần được phân tích thấu đáo và triển khai đồng bộ, mang tính đột phá từ nhận thức đến hành động thực tiễn:
Một là, kiến tạo hệ sinh thái "Tuyên giáo số" toàn diện và tối ưu hóa mạng lưới KOL/KOC làm lực lượng dẫn dắt. Trong bối cảnh bùng nổ thông tin, công tác định hướng tư tưởng không thể duy trì theo phương thức "đẩy" thông tin một chiều. Đoàn TNCS Hồ Chí Minh cần kiến tạo một hệ sinh thái số thực sự thông minh. Việc kết nối mạng lưới các thanh niên có sức ảnh hưởng (KOLs, KOCs, nghệ sĩ trẻ) không chỉ dừng ở việc mời họ tham gia các sự kiện bề nổi. Chúng ta phải xây dựng cơ chế đào tạo, bồi dưỡng bản lĩnh chính trị để họ trở thành những "Đại sứ văn hóa" thường trực, tự giác lồng ghép hệ giá trị quốc gia vào các sản phẩm giải trí của mình.
Đặc biệt, hệ sinh thái này phải được vận hành trên nền tảng của công nghệ lõi. Cần ứng dụng sâu Trí tuệ nhân tạo (AI) và Dữ liệu lớn (Big Data) để thiết lập các hệ thống "Social Listening" (lắng nghe xã hội) theo thời gian thực. Việc tổng hợp, phân tích dữ liệu tâm lý, thị hiếu và các luồng dư luận của thanh niên sẽ giúp tổ chức Đoàn dự báo sớm các trào lưu. Từ đó, chúng ta có thể thiết kế các chiến dịch truyền thông "may đo" độ chuẩn xác cao cho từng nhóm đối tượng (học sinh, sinh viên, thanh niên công nhân), đảm bảo thông điệp văn hóa luôn đi trước một bước, chủ động "lấy cái đẹp dẹp cái xấu", định hướng thẩm mỹ và dẫn dắt dư luận thay vì chạy theo xử lý khủng hoảng.
Hai là, chuẩn hóa và nhân rộng mô hình "Mỗi đoàn viên là một nhà sáng tạo nội dung văn hóa". Thế hệ Gen Z và Gen Alpha là những "công dân số" đích thực, họ không chỉ muốn thụ hưởng mà còn khao khát được thể hiện. Phát huy các buổi workshop hướng dẫn tạo kênh nội dung số, Đoàn cần nâng tầm mô hình này thành một chiến lược đào tạo kỹ năng truyền thông quy mô toàn quốc. Chúng ta không chỉ dạy thanh niên kỹ năng quay dựng video hay sử dụng công cụ thiết kế, mà cốt lõi là trang bị cho họ "màng lọc văn hóa" và tư duy kể chuyện (storytelling). Cần hướng dẫn thanh niên cách khai thác chất liệu từ chính đời sống thực tại: cách kể câu chuyện lịch sử hào hùng của chính ngôi làng mình đang sống, cách thiết kế infographic trực quan giới thiệu một chính sách mới, hay cách đưa các món ăn truyền thống, làn điệu dân ca lên TikTok, YouTube bằng lăng kính đương đại, hiện đại. Khi hàng triệu đoàn viên đều sở hữu tư duy thiết kế nội dung chuẩn mực, mỗi chiếc smartphone sẽ trở thành một trạm phát sóng văn hóa. Chúng ta sẽ có hàng triệu "cánh tay nối dài" đưa hình ảnh con người, đất nước Việt Nam vươn ra toàn cầu một cách chân thực, sinh động và ít tốn kém nhất.
Ba là, chuyển hóa các chiến dịch truyền thông về lòng yêu nước thành hệ giá trị và thương hiệu văn hóa thường niên. Lòng yêu nước của thanh niên luôn mãnh liệt, nhưng cần những chất xúc tác hiện đại để bùng nổ. Không thể để các chiến dịch truyền thông lớn chỉ dừng lại và khép lại ở những cột mốc kỷ niệm chẵn. Chúng ta phải chuyển hóa những tài nguyên đã tạo ra thành các "thương hiệu văn hóa" duy trì xuyên suốt.
Đoàn cần chủ động phối hợp với các tập đoàn công nghệ lớn để xây dựng và vận hành các nền tảng như "Bản đồ số di sản văn hóa" hay "Bảo tàng số về không gian hòa bình". Đây không phải là những trang web lưu trữ dữ liệu khô khan, mà phải là các không gian thực tế ảo (VR/AR) mang tính tương tác cao. Ở đó, thanh niên được khuyến khích đóng góp tư liệu cá nhân, tham gia giải mã các sự kiện lịch sử thông qua hình thức "game hóa" (gamification). Việc biến các dữ liệu lịch sử thành các trải nghiệm thị giác và không gian tương tác sẽ giúp lòng yêu nước, tinh thần tự hào dân tộc thẩm thấu vào thế hệ trẻ một cách tự nhiên, sâu sắc và bền vững nhất.
Bốn là, khơi dậy khát vọng và kiến tạo cơ chế bệ phóng cho "Khởi nghiệp từ công nghiệp văn hóa". Văn hóa chỉ có thể trường tồn khi nó tạo ra giá trị thiết thực và hòa nhịp cùng dòng chảy kinh tế. Tổ chức Đoàn cần đóng vai trò "bà đỡ", kiến tạo các quỹ hỗ trợ và không gian ươm tạo dành riêng cho thanh niên khởi nghiệp trong lĩnh vực công nghiệp văn hóa – sáng tạo.
Cần tập trung vào các lĩnh vực mũi nhọn mang đậm dấu ấn bản địa như: thời trang bền vững từ lụa và thổ cẩm, phát triển hệ sinh thái du lịch di sản số, sản xuất các trò chơi điện tử (game) mang cốt truyện lịch sử Việt Nam, hay thiết kế các sản phẩm quà tặng ngoại giao mang bản sắc quốc gia. Đoàn cần tổ chức các cuộc thi "Ý tưởng sáng tạo văn hóa" với giải thưởng không chỉ là bằng khen, mà là các gói hỗ trợ pháp lý về sở hữu trí tuệ, các khóa huấn luyện quản trị doanh nghiệp và cơ hội thuyết trình trực tiếp trước các quỹ đầu tư. Khi thanh niên chứng minh được rằng văn hóa dân tộc hoàn toàn có thể đem lại sự hưng thịnh về kinh tế, họ sẽ dấn thân bảo tồn và phát triển văn hóa một cách đầy tự hào và trách nhiệm.
Năm là, thực hiện cuộc cách mạng về hạ tầng thiết chế: Xây dựng các "Creative Hubs" (Không gian sáng tạo mở). Cơ sở vật chất và không gian sinh hoạt là điều kiện tiên quyết để giữ chân thanh niên. Đã đến lúc chúng ta cần dũng cảm chuyển đổi hoặc nâng cấp toàn diện các Nhà văn hóa, Trung tâm thanh thiếu nhi mang đậm nét truyền thống, hành chính hóa thành các "Creative Hubs" hiện đại. Các không gian này phải được thiết kế theo xu hướng mở, tích hợp đầy đủ công năng của thời đại số: có phòng thu âm (studio), phòng lab thực tế ảo, không gian làm việc chung (co-working space) và các khu vực triển lãm nghệ thuật đương đại. Bằng việc đẩy mạnh phương thức xã hội hóa, kêu gọi sự đồng hành của các doanh nghiệp tư nhân trong việc vận hành, các Creative Hubs này sẽ trở thành điểm đến "thứ ba" (sau gia đình và nhà trường/công sở) của giới trẻ. Đây sẽ là lò ấp ủ, là nơi tự do thử nghiệm các ý tưởng nghệ thuật mới mẻ, nơi giao thoa tuyệt vời giữa nghệ thuật truyền thống và công nghệ hiện đại, qua đó kích thích tối đa sức sáng tạo vô tận của thế hệ trẻ trong kỷ nguyên mới.
Hành trình xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc là một chặng đường dài hơi, đòi hỏi sự kiên trì và bền bỉ. Những kết quả thực tiễn từ các chiến dịch "Hòa bình đẹp lắm" hay "Tự hào Việt Nam" cùng sự năng động của các KOL/KOC trẻ đã cho thấy một tín hiệu rất lạc quan: Thanh niên Việt Nam vẫn luôn mang trong mình dòng máu yêu nước nồng nàn và lòng tự hào dân tộc sâu sắc.
Vấn đề của chúng ta là phải tạo ra "môi trường sinh thái" phù hợp để những giá trị ấy được nảy mầm và tỏa sáng. Với tinh thần tiên phong, bản lĩnh và sáng tạo, tuổi trẻ hôm nay cam kết sẽ là lực lượng nòng cốt, đưa văn hóa Việt Nam thực sự trở thành sức mạnh mềm hùng hậu, đưa đất nước sánh vai với các cường quốc năm châu bằng tâm hồn và trí tuệ Việt.
-----
[1] Riêng tiktok có 199.343 video với 5,2 tỷ lượt xem; facebook có 378.545 bài viết và video, ước đạt 6 tỷ lượt xem; yotube 14.234 video, ước tính 500 triệu lượt xem (Tổng hợp từ thống kê của các nền tảng mạng xã hội)
Ths. Đặng Bá Cường
Chuyên viên Ban Công tác Đoàn