Tóm tắt: Trong bối cảnh đất nước bước vào kỷ nguyên phát triển mới theo tinh thần Đại hội XIV của Đảng, việc phát triển đội ngũ thanh niên lý luận chính trị có ý nghĩa quan trọng đối với công tác xây dựng Đảng, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao cho hệ thống chính trị. Trên cơ sở phân tích yêu cầu mới đặt ra đối với đội ngũ thanh niên lý luận chính trị, bài viết nghiên cứu thực tiễn hoạt động của Đoàn Thanh niên Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh trong các lĩnh vực nghiên cứu khoa học, giáo dục lý luận chính trị, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trên không gian mạng, xây dựng Đảng và hội nhập quốc tế. Từ đó, bài viết đánh giá những kết quả đạt được, rút ra một số kinh nghiệm và đề xuất giải pháp nhằm phát triển đội ngũ thanh niên lý luận chính trị đáp ứng yêu cầu của kỷ nguyên phát triển mới của dân tộc.
Abstract: In the context of Vietnam’s transition into a new era of national development, as envisioned by the 14th National Congress of the Communist Party of Vietnam, the development of young political theorists has become increasingly important for Party building, safeguarding the Party’s ideological foundation, and cultivating high-quality human resources for the political system. Drawing on an analysis of the emerging requirements for young political theorists in the current period, this article examines the practices of the Youth Union of the Ho Chi Minh National Academy of Politics in promoting scientific research, political theory education, the protection of the Party’s ideological foundation in cyberspace, Party-building activities, and international integration. Based on these experiences, the article assesses key achievements, identifies major lessons learned, and proposes several policy recommendations aimed at fostering a new generation of political theorists capable of meeting the demands of Vietnam’s new era of development.
1. Đặt vấn đề
Đại hội XIV của Đảng xác định mục tiêu đưa Việt Nam trở thành quốc gia phát triển, có thu nhập cao vào năm 2045 dựa trên các động lực cốt lõi: nguồn lực con người, khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Trong đó, xây dựng Đảng về chính trị, tư tưởng, đạo đức, tổ chức, cán bộ là nhiệm vụ then chốt; đồng thời, việc nâng cao chất lượng công tác lý luận và bảo vệ nền tảng tư tưởng Đảng trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.
Bối cảnh toàn cầu hóa và Cách mạng công nghiệp lần thứ tư mang lại cơ hội lan tỏa tri thức qua nền tảng số, nhưng cũng đặt ra thách thức lớn trước làn sóng thông tin sai lệch từ các thế lực thù địch. Thực tế này đòi hỏi đội ngũ cán bộ lý luận phải nâng cao bản lĩnh chính trị, tư duy đổi mới và năng lực thích ứng với không gian mạng. Đáp ứng yêu cầu đó, Đại hội XII Đoàn TNCS Hồ Chí Minh nhấn mạnh việc xây dựng thế hệ thanh niên giàu lý tưởng, vững bản lĩnh, làm chủ công nghệ và chủ động hội nhập1. Là lực lượng kế cận chiến lược trong nghiên cứu, giảng dạy và bảo vệ nền tảng tư tưởng Đảng, chất lượng của đội ngũ thanh niên lý luận chính trị có ý nghĩa quyết định đến tính kế thừa và sức sống của lý luận trong kỷ nguyên mới.
Với vị thế là trung tâm quốc gia về đào tạo quản lý và nghiên cứu lý luận, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh đóng vai trò hạt nhân trong phát triển lực lượng này. Đoàn Thanh niên Học viện, với quy mô gần 23.000 đoàn viên thuộc 11 tổ chức cơ sở toàn quốc2 đã tiên phong triển khai nhiều mô hình sáng tạo về giáo dục chính trị, nghiên cứu khoa học và đấu tranh trên không gian mạng. Những kết quả thực tiễn này cung cấp bài học kinh nghiệm giá trị nhằm xây dựng đội ngũ thanh niên lý luận chính trị đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước.
2. Yêu cầu phát triển đội ngũ thanh niên lý luận chính trị trong kỷ nguyên phát triển mới của dân tộc
Lịch sử cách mạng Việt Nam cho thấy mỗi giai đoạn phát triển quan trọng của đất nước đều gắn liền với sự trưởng thành của một thế hệ cán bộ lý luận tương xứng. Từ Nguyễn Ái Quốc với hành trình tìm đường cứu nước đầu thế kỷ XX đến lớp cán bộ được đào tạo từ Trường Đảng Nguyễn Ái Quốc trong các cuộc kháng chiến, đội ngũ cán bộ lý luận luôn đóng vai trò đi trước mở đường, cung cấp cơ sở khoa học cho việc hoạch định đường lối, chủ trương và tổ chức thực hiện thắng lợi các nhiệm vụ cách mạng.
Hiện nay, bối cảnh phát triển mới đang đặt ra những yêu cầu cao hơn đối với đội ngũ thanh niên lý luận chính trị. Một mặt, họ phải kiên định nền tảng tư tưởng của Đảng, nắm vững chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và đường lối đổi mới. Mặt khác, họ cần có khả năng tiếp cận các tri thức hiện đại về quản trị quốc gia, kinh tế số, trí tuệ nhân tạo, chuyển đổi xanh, hội nhập quốc tế và những vấn đề toàn cầu mới nổi. Điều này đòi hỏi phải hình thành một thế hệ cán bộ lý luận chính trị trẻ vừa "hồng", vừa "chuyên", vừa có bản lĩnh chính trị vững vàng, vừa có tư duy đổi mới sáng tạo và năng lực thích ứng cao.
Đối với Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, yêu cầu đó càng trở nên cấp thiết bởi đây là nơi trực tiếp đào tạo nguồn cán bộ lãnh đạo, quản lý và cán bộ nghiên cứu lý luận cho hệ thống chính trị. Vì vậy, phát triển đội ngũ thanh niên lý luận chính trị không chỉ là nhiệm vụ của tổ chức Đoàn mà còn là một bộ phận quan trọng trong chiến lược phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao của Học viện và của đất nước.
Phát biểu chỉ đạo của PGS, TS Hoàng Phúc Lâm - Phó Bí thư Đảng ủy, Phó Giám đốc Học viện tại Đại hội đại biểu Đoàn Thanh niên Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh lần thứ IV, nhiệm kỳ 2025 - 20230 đã chỉ rõ vị trí ấy: "đoàn viên, thanh niên Học viện không chỉ là lực lượng trẻ đầy nhiệt huyết mà còn là những người đang trực tiếp tham gia xây dựng nền tảng tư tưởng, lý luận của Đảng, góp phần vào sự nghiệp cách mạng của dân tộc"3.
Tuy nhiên, đặt thanh niên lý luận chính trị vào kỷ nguyên mới cũng đồng nghĩa với việc nhìn thẳng vào những thách thức không nhỏ. Báo cáo chính trị trình Đại hội đại biểu Đoàn Thanh niên Học viện lần thứ IV thẳng thắn chỉ ra thực trạng một bộ phận đoàn viên có biểu hiện lười học tập lý luận chính trị, tình trạng nhạt Đảng, khô Đoàn vẫn tồn tại trong một bộ phận thanh niên, trong khi các thế lực thù địch không ngừng lợi dụng không gian mạng để xuyên tạc chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và đường lối của Đảng. Đặt trong bối cảnh đó, câu hỏi không còn là có cần phát huy vai trò thanh niên lý luận chính trị hay không, mà là phát huy bằng cách nào để lý luận không trở thành điều xa lạ, khô cứng, mà thực sự sống động, gắn bó máu thịt với thế hệ trẻ. Câu trả lời từ thực tiễn hoạt động thời gian qua của Đoàn Thanh niên Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh cho thấy một hướng đi đáng được nghiên cứu, tổng kết và nhân rộng, thực tiễn cho thấy, khi được trao cơ hội nghiên cứu, sáng tạo và cống hiến, thanh niên không chỉ là đối tượng tiếp nhận tri thức lý luận mà hoàn toàn có thể trở thành chủ thể sáng tạo tri thức, chủ thể bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng và chủ thể tham gia giải quyết những vấn đề thực tiễn đặt ra trong quá trình phát triển đất nước.
3. Thực tiễn phát triển đội ngũ thanh niên lý luận chính trị tại Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh
Phát triển đội ngũ thanh niên lý luận chính trị là một quá trình tổng thể, bao gồm giáo dục lý tưởng cách mạng, bồi dưỡng bản lĩnh chính trị, nâng cao năng lực nghiên cứu khoa học, rèn luyện kỹ năng thực tiễn và tạo dựng môi trường để thanh niên trưởng thành toàn diện. Với vị thế là trung tâm quốc gia đào tạo, bồi dưỡng cán bộ lãnh đạo, quản lý của Đảng và Nhà nước, đồng thời là trung tâm quốc gia nghiên cứu khoa học lý luận chính trị, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh có nhiều điều kiện thuận lợi trong việc phát hiện, đào tạo và phát triển đội ngũ cán bộ lý luận chính trị trẻ.
Trong những năm qua, quán triệt các chủ trương, nghị quyết của Đảng, đặc biệt là tinh thần Đại hội XIV của Đảng, Nghị quyết số 35-NQ/TW của Bộ Chính trị về bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng và Nghị quyết Đại hội Đoàn toàn quốc lần thứ XII, Đoàn Thanh niên Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh đã triển khai nhiều mô hình, giải pháp sáng tạo nhằm phát huy vai trò của đoàn viên, thanh niên trong nghiên cứu khoa học, học tập lý luận chính trị, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, tham gia xây dựng Đảng và hội nhập quốc tế. Thực tiễn hoạt động của Đoàn đã góp phần hình thành môi trường thuận lợi để thanh niên rèn luyện, cống hiến và trưởng thành, đồng thời cung cấp nhiều kinh nghiệm có giá trị trong phát triển đội ngũ thanh niên lý luận chính trị đáp ứng yêu cầu của kỷ nguyên phát triển mới của dân tộc. Những kết quả đó được thể hiện trên một số phương diện cơ bản sau:
Thứ nhất, xây dựng môi trường nghiên cứu khoa học và học thuật lý luận chính trị cho thanh niên
Một trong những yêu cầu quan trọng đối với việc phát triển đội ngũ thanh niên lý luận chính trị trong giai đoạn hiện nay là tạo dựng môi trường học thuật để thanh niên không chỉ tiếp nhận tri thức mà còn trực tiếp tham gia sản xuất, trao đổi và phát triển tri thức lý luận. Thực tiễn cho thấy, chất lượng đội ngũ cán bộ lý luận chính trị phụ thuộc không chỉ vào chương trình đào tạo chính khóa mà còn chịu tác động mạnh mẽ từ hệ sinh thái nghiên cứu khoa học, diễn đàn học thuật và các cơ chế khuyến khích sáng tạo.
Xuất phát từ nhận thức đó, Đoàn Thanh niên Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh đã từng bước đổi mới phương thức giáo dục lý luận chính trị theo hướng gắn với nghiên cứu khoa học, tranh luận học thuật và phát triển năng lực tư duy phản biện. Nếu như trước đây hoạt động giáo dục chính trị tư tưởng chủ yếu được triển khai thông qua các hình thức tuyên truyền, học tập nghị quyết hoặc sinh hoạt chuyên đề thì trong nhiệm kỳ 2022-2025, trọng tâm đã được chuyển mạnh sang xây dựng các không gian học thuật dành cho đoàn viên, thanh niên.
Dấu ấn nổi bật là việc tổ chức 17 hội thảo khoa học, 31 tọa đàm khoa học và 27 chương trình thông tin khoa học trong toàn hệ thống Đoàn4. Đây không chỉ là những hoạt động phong trào đơn thuần mà thực sự trở thành diễn đàn trao đổi học thuật, nơi đoàn viên, thanh niên được tham gia nghiên cứu, viết bài, trình bày tham luận và tranh luận về các vấn đề lý luận và thực tiễn đang đặt ra đối với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
Đặc biệt, mô hình Câu lạc bộ Cán bộ khoa học trẻ đã góp phần tạo nên bước chuyển quan trọng trong phương thức đào tạo và bồi dưỡng thanh niên lý luận chính trị. Với vai trò là hạt nhân học thuật của tuổi trẻ Học viện, câu lạc bộ không chỉ tổ chức các hoạt động nghiên cứu mà còn kết nối đoàn viên với các chuyên gia, nhà khoa học đầu ngành, từ đó hình thành môi trường học tập và nghiên cứu mang tính chuyên nghiệp. Thông qua các hoạt động này, nhiều đoàn viên đã từng bước nâng cao năng lực nghiên cứu, kỹ năng viết bài khoa học, khả năng phản biện và trình bày học thuật.
Kết quả đạt được cho thấy sự chuyển biến tích cực cả về số lượng và chất lượng các sản phẩm khoa học. Trong giai đoạn 2022 đến 2025 đã ghi nhận bước bứt phá rõ rệt cả về quy mô lẫn chất lượng sản phẩm khoa học, với 4 đề tài nghiên cứu cấp cơ sở do đoàn viên chủ trì, trong đó 3 đề tài đạt kết quả nghiệm thu xuất sắc, cùng những công trình được Nhà xuất bản Lý luận chính trị và Nhà xuất bản Khoa học và Kỹ thuật đặt hàng xuất bản bằng ngân sách Nhà nước5. Đây là minh chứng cho thấy hoạt động Đoàn đã góp phần quan trọng trong việc hình thành đội ngũ cán bộ khoa học trẻ có năng lực nghiên cứu và phát triển lý luận.
Chương trình thao giảng của CLB Khoa học trẻ. Nguồn: www.hcma.vn
Bên cạnh đó, hơn 30 chương trình thao giảng và 10 lớp tập huấn nghiệp vụ đã tạo điều kiện để đội ngũ giảng viên trẻ rèn luyện kỹ năng sư phạm, nâng cao chất lượng giảng dạy lý luận chính trị. Từ môi trường này đã có 6 đoàn viên là giảng viên được Đoàn Khối các cơ quan Trung ương công nhận danh hiệu Nhà giáo trẻ tiêu biểu năm 20246, một minh chúng cho thấy hoạt động Đoàn không chỉ bồi dưỡng nhiệt huyết chính trị mà đã chuyển hóa thành năng lực chuyên môn thực chất.
Thứ hai, đổi mới phương thức bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trên không gian mạng
Trong bối cảnh chuyển đổi số và sự phát triển mạnh mẽ của các nền tảng truyền thông xã hội, không gian mạng đang trở thành mặt trận quan trọng trong cuộc đấu tranh bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Các thế lực thù địch ngày càng gia tăng hoạt động xuyên tạc chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và đường lối của Đảng bằng những phương thức tinh vi, đa dạng. Điều đó đòi hỏi lực lượng thanh niên phải trở thành một trong những chủ thể tích cực tham gia đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch.
Nhận thức rõ yêu cầu đó, Đoàn Thanh niên Học viện đã chủ động đổi mới phương thức triển khai Nghị quyết số 35-NQ/TW của Bộ Chính trị theo hướng kết hợp giữa nền tảng lý luận chính trị với công nghệ truyền thông hiện đại. Điểm nổi bật là sự hình thành các nhóm xung kích bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trên không gian mạng, mạng lưới truyền thông số của Đoàn Học viện hiện duy trì 12 fanpage và 1 group, trong đó nhóm Sóng đỏ đã đăng tải hơn 1.920 bài viết tuyên truyền, còn nhóm Cô gái vót chông đã sản xuất 89 video cùng 15 sản phẩm truyền thông khác, thu hút hơn 24.000 lượt tương tác trong cả nhiệm kỳ. Riêng năm 2025, chỉ tính nhóm Cô gái vót chông đã sản xuất 40 video và 21 infographic, đạt gần 10.000 lượt tương tác và 140.000 lượt xem, trong khi Câu lạc bộ Mạch Nguồn sản xuất thêm 24 video với hơn 83.000 lượt xem và 50.000 lượt tương tác. Đặc biệt, trong đợt cao điểm tuyên truyền dịp 30/4 và 01/5/2025, chỉ 5 video được sản xuất trong 5 ngày đã đạt hơn 20.000 lượt tương tác, 12.000 lượt bình luận và hơn 1.300 lượt chia sẻ7, một tốc độ lan tỏa cho thấy lý luận chính trị, khi được chuyển ngữ đúng cách sang ngôn ngữ số, hoàn toàn có thể cạnh tranh sòng phẳng với mọi nội dung giải trí khác trên mạng xã hội.
Fanpage Cô gái vót chông. Nguồn: Đoàn Thanh niên Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh.
Khác với cách tiếp cận truyền thống vốn thiên về tuyên truyền một chiều, các mô hình này chú trọng chuyển tải nội dung lý luận chính trị bằng ngôn ngữ gần gũi với giới trẻ, kết hợp giữa tính chính xác về học thuật với tính hấp dẫn của các sản phẩm truyền thông số. Hàng nghìn bài viết, video clip, infographic và sản phẩm đa phương tiện đã được xây dựng và lan tỏa trên các nền tảng số, góp phần nâng cao nhận thức chính trị, củng cố niềm tin của thanh niên đối với Đảng và chế độ.
Điều đáng chú ý là các sản phẩm truyền thông không chỉ dừng ở việc cung cấp thông tin mà còn hướng tới xây dựng năng lực "miễn dịch thông tin" cho người trẻ. Thông qua việc phân tích, phản biện và làm rõ các vấn đề lý luận, các nhóm xung kích đã góp phần giúp đoàn viên nhận diện và đấu tranh hiệu quả với các luận điệu xuyên tạc, sai trái trên không gian mạng.
Trên đấu trường học thuật chính thống, kết quả cũng không kém phần thuyết phục. Trong giai đoạn 2022 đến 2025, Đoàn Học viện giành 17 giải tại cuộc thi cấp Đoàn Khối các cơ quan Đảng Trung ương, 5 giải cấp Đảng ủy Khối các cơ quan Trung ương, 3 giải cấp Trung ương Đoàn và 21 giải tại cuộc thi chính luận bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng do chính Học viện tổ chức. Riêng năm 2025, với gần 150 tác phẩm dự thi cấp hệ thống Học viện và hơn 9.000 tác phẩm dự thi cấp Trung ương trên tổng số khoảng 14.000 lượt đoàn viên tham gia, tuổi trẻ Học viện đạt 4 giải cấp Trung ương Đoàn, trong đó có 1 giải A, và 4 giải cấp Học viện8. Những con số này không chỉ phản ánh phong trào, mà phản ánh năng lực lập luận chính trị thực chất của một thế hệ đoàn viên được đào tạo bài bản về lý luận.
Những kết quả đạt được tại các cuộc thi chính luận bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng ở nhiều cấp độ khác nhau là minh chứng cho hiệu quả của mô hình này. Quan trọng hơn, hoạt động đó đã góp phần hình thành một thế hệ thanh niên có bản lĩnh chính trị vững vàng, có khả năng sử dụng công nghệ số để lan tỏa những giá trị tích cực và bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong điều kiện mới.
Thứ ba, gắn giáo dục lý luận chính trị với thực tiễn xã hội và công tác xây dựng Đảng
Một trong những hạn chế thường gặp của công tác giáo dục lý luận chính trị là nguy cơ xa rời thực tiễn. Nếu lý luận chỉ dừng lại ở việc tiếp nhận tri thức trong giảng đường mà không được kiểm nghiệm bằng thực tiễn sinh động thì khó có thể hình thành niềm tin và động lực hành động cho thanh niên.
Từ nhận thức đó, Đoàn Thanh niên Học viện đã triển khai nhiều phong trào và hoạt động thực tiễn nhằm tạo điều kiện để đoàn viên vận dụng tri thức lý luận vào cuộc sống. Trong nhiệm kỳ qua, hệ thống Đoàn Học viện đã triển khai gần 90 hoạt động tình nguyện vì cộng đồng, trên 60 hoạt động về nguồn, gần 30 hoạt động bảo vệ môi trường, đưa đoàn viên đến với những địa chỉ đỏ, biên giới, hải đảo9, để lý luận về lòng yêu nước, về chủ nghĩa xã hội không còn là khái niệm trừu tượng trên trang sách mà trở thành trải nghiệm trực tiếp. Phong trào Tháng Ba biên giới, Xuân biên giới với những công trình Thắp sáng vùng biên bằng đèn năng lượng mặt trời tại Hà Giang, An Giang, Kiên Giang là minh chứng cho cách Đoàn Học viện kết nối lý tưởng cách mạng với hành động cụ thể. Các chương trình tình nguyện vì cộng đồng, hành trình về nguồn, hoạt động hướng về biên giới, hải đảo không chỉ mang ý nghĩa xã hội mà còn là môi trường giáo dục chính trị trực quan, sinh động. Thông qua các hoạt động đó, những khái niệm về lòng yêu nước, trách nhiệm công dân, lý tưởng xã hội chủ nghĩa được chuyển hóa thành những trải nghiệm thực tiễn cụ thể. Đây là quá trình giúp thanh niên củng cố niềm tin chính trị, nâng cao nhận thức xã hội và hình thành động cơ cống hiến cho đất nước.
Hiệu quả của quá trình rèn luyện toàn diện ấy được phản ánh rõ nhất qua công tác phát triển Đảng. Toàn hệ thống Đoàn Học viện đã giới thiệu gần 1.200 đoàn viên ưu tú cho Đảng xem xét, trong đó gần 480 đoàn viên đã được kết nạp vào Đảng Cộng sản Việt Nam trong nhiệm kỳ, vượt chỉ tiêu giới thiệu đề ra là 1.000 đoàn viên. Riêng năm 2025, con số này tiếp tục được duy trì với hơn 374 đoàn viên ưu tú đủ tiêu chuẩn giới thiệu, trên 136 đoàn viên được kết nạp Đảng10. Việc giới thiệu số lượng lớn đoàn viên ưu tú cho Đảng xem xét kết nạp cho thấy chất lượng giáo dục chính trị và rèn luyện đoàn viên đã có những chuyển biến tích cực. Đây không chỉ là nguồn bổ sung đảng viên trẻ cho Đảng mà còn là quá trình chuẩn bị đội ngũ cán bộ lý luận chính trị kế cận cho hệ thống chính trị trong tương lai.
Thứ tư, mở rộng không gian hội nhập quốc tế của thanh niên lý luận chính trị
Trong bối cảnh toàn cầu hóa, phát triển đội ngũ thanh niên lý luận chính trị không thể chỉ giới hạn trong phạm vi quốc gia mà cần đặt trong mối quan hệ với các xu hướng phát triển của khu vực và thế giới. Năng lực đối thoại, trao đổi học thuật và hợp tác quốc tế ngày càng trở thành yêu cầu quan trọng đối với đội ngũ cán bộ lý luận chính trị trẻ.
Thực tiễn thời gian qua cho thấy Đoàn Thanh niên Học viện đã có nhiều nỗ lực trong việc tạo điều kiện để đoàn viên tham gia các hoạt động giao lưu, đối thoại quốc tế, điển hình là việc Đoàn Học viện chủ động đưa thanh niên lý luận chính trị tham gia vào không gian đối thoại quốc tế. Năm 2025, Đoàn Thanh niên Học viện là đơn vị phối hợp tổ chức Lễ khai mạc Gặp gỡ hữu nghị Thanh niên Việt - Trung lần thứ 24 năm 2025 và Diễn đàn thanh niên Việt Nam - Trung Quốc với chủ đề Tuổi trẻ Việt - Trung vững vàng lý tưởng, một sự kiện đối ngoại thanh niên có quy mô quốc gia. Cùng với các chương trình giao lưu với thanh niên Lào, Singapore, Hàn Quốc và ít nhất 10 lượt đoàn viên tham gia các khóa học ngắn hạn tại nước ngoài11, mô hình này cho thấy thanh niên lý luận chính trị của Học viện không chỉ bảo vệ nền tảng tư tưởng trong nước, mà còn đang từng bước trở thành lực lượng đối thoại lý luận, giới thiệu con đường phát triển của Việt Nam ra bên ngoài.
Các đại biểu tham dự Chương trình Gặp gỡ hữu nghị thanh niên Việt Nam – Trung Quốc lần thứ 24 năm 2025. Nguồn: www.hcma.vn
Các hoạt động này không chỉ góp phần nâng cao trình độ chuyên môn mà còn giúp quảng bá hình ảnh đất nước, con người Việt Nam, giới thiệu những thành tựu của công cuộc đổi mới và con đường phát triển của Việt Nam đến bạn bè quốc tế. Đây là tiền đề quan trọng để hình thành đội ngũ cán bộ lý luận chính trị trẻ có tư duy toàn cầu nhưng vẫn giữ vững bản lĩnh chính trị và bản sắc dân tộc.
Đánh giá hiệu quả mô hình phát triển thanh niên lý luận chính trị từ thực tiễn Đoàn Học viện
* Những kết quả đạt được
Từ thực tiễn triển khai các hoạt động trong nhiệm kỳ 2022-2025 có thể khẳng định Đoàn Thanh niên Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh đã từng bước hình thành được mô hình phát triển thanh niên lý luận chính trị tương đối toàn diện.
Trước hết, mô hình này góp phần xây dựng môi trường học thuật chuyên sâu cho thanh niên, tạo điều kiện để đoàn viên tham gia nghiên cứu khoa học và phát triển năng lực tư duy lý luận.
Thứ hai, mô hình đã phát huy hiệu quả trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đặc biệt trên không gian mạng, góp phần cụ thể hóa Nghị quyết số 35-NQ/TW của Bộ Chính trị.
Thứ ba, mô hình đã tạo nguồn cán bộ trẻ có chất lượng cho Đảng và hệ thống chính trị thông qua công tác phát hiện, bồi dưỡng và giới thiệu đoàn viên ưu tú.
Thứ tư, mô hình đã góp phần nâng cao năng lực hội nhập quốc tế của thanh niên lý luận chính trị, từng bước đưa tiếng nói của tuổi trẻ Học viện tham gia vào các diễn đàn học thuật và đối thoại quốc tế.
* Những hạn chế và vấn đề đặt ra
Bên cạnh những kết quả tích cực, quá trình phát triển đội ngũ thanh niên lý luận chính trị vẫn còn một số hạn chế cần được nhìn nhận khách quan.
Trước hết, chất lượng hoạt động giữa các cơ sở đoàn chưa thực sự đồng đều; một số mô hình hiệu quả vẫn chủ yếu tập trung ở các đơn vị có điều kiện thuận lợi về nguồn lực và đội ngũ cán bộ.
Thứ hai, một bộ phận đoàn viên chưa thực sự chủ động trong nghiên cứu khoa học và học tập lý luận chính trị; động lực tham gia các hoạt động học thuật còn chịu ảnh hưởng bởi yếu tố phong trào.
Thứ ba, năng lực sản xuất các sản phẩm truyền thông số về lý luận chính trị mặc dù đã được cải thiện nhưng chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu của cuộc đấu tranh tư tưởng trên không gian mạng trong bối cảnh mới.
Thứ tư, chưa có hệ thống tiêu chí đánh giá toàn diện về tác động lâu dài của các mô hình phát triển thanh niên lý luận chính trị đối với chất lượng nguồn nhân lực lý luận chính trị của đất nước.
Những hạn chế này đặt ra yêu cầu tiếp tục đổi mới mạnh mẽ hơn nữa cả về nội dung, phương thức hoạt động và cơ chế chính sách nhằm phát triển đội ngũ thanh niên lý luận chính trị đáp ứng yêu cầu của kỷ nguyên phát triển mới.
4. Một số giải pháp phát triển đội ngũ thanh niên lý luận chính trị đáp ứng yêu cầu kỷ nguyên phát triển mới của dân tộc
Kỷ nguyên phát triển mới của dân tộc đang đặt ra những yêu cầu ngày càng cao đối với chất lượng nguồn nhân lực, đặc biệt là đội ngũ cán bộ làm công tác lý luận chính trị. Trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, chuyển đổi số, hội nhập quốc tế sâu rộng và sự gia tăng cạnh tranh về tư tưởng, văn hóa, việc phát triển đội ngũ thanh niên lý luận chính trị không chỉ là yêu cầu trước mắt mà còn là nhiệm vụ chiến lược lâu dài nhằm bảo đảm sự kế thừa và phát triển nền tảng tư tưởng của Đảng.
Từ thực tiễn hoạt động của Đoàn Thanh niên Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, có thể rút ra một số giải pháp cơ bản sau:
Một là, đổi mới phương thức giáo dục lý luận chính trị theo hướng học thuật hóa, số hóa và thực tiễn hóa
Một trong những nguyên nhân khiến công tác giáo dục lý luận chính trị chưa thực sự hấp dẫn đối với một bộ phận thanh niên là do phương thức truyền đạt còn nặng tính áp đặt, thiếu tính tương tác và chưa gắn chặt với các vấn đề thực tiễn đang đặt ra. Trong điều kiện mới, giáo dục lý luận chính trị cần được chuyển mạnh từ mô hình truyền thụ tri thức sang mô hình phát triển năng lực tư duy chính trị, tư duy phản biện và năng lực giải quyết vấn đề.
Điều này đòi hỏi phải xây dựng môi trường học thuật mở, khuyến khích thanh niên tham gia nghiên cứu khoa học, tranh luận học thuật và đề xuất sáng kiến chính sách. Thanh niên cần được tạo điều kiện trở thành chủ thể của quá trình nghiên cứu, thay vì chỉ là đối tượng tiếp nhận tri thức. Việc tổ chức các diễn đàn học thuật, tọa đàm chuyên đề, hội thảo khoa học, cuộc thi chính luận cần được duy trì thường xuyên và đổi mới theo hướng tăng cường đối thoại, phản biện và trao đổi đa chiều.
Cùng với đó, cần đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong giáo dục lý luận chính trị. Trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, thực tế ảo và các nền tảng học tập trực tuyến đang tạo ra những phương thức tiếp cận tri thức hoàn toàn mới. Nếu biết khai thác hiệu quả, đây sẽ là công cụ quan trọng giúp lý luận chính trị tiếp cận gần hơn với thanh niên, đồng thời nâng cao hiệu quả giáo dục trong môi trường số.
Một yêu cầu quan trọng khác là tăng cường gắn kết giữa lý luận với thực tiễn. Lý luận chính trị chỉ thực sự có sức sống khi được kiểm nghiệm, bổ sung và phát triển từ thực tiễn. Do đó, cần mở rộng các hoạt động nghiên cứu thực tế, điều tra xã hội học, các chương trình tình nguyện, về nguồn, thực tập chính trị - xã hội để giúp thanh niên trải nghiệm và nhận thức sâu sắc hơn những vấn đề của đất nước.
Hai là, xây dựng hệ sinh thái truyền thông số về lý luận chính trị dành cho thanh niên
Hiện nay, không gian mạng đang trở thành môi trường xã hội quan trọng của thanh niên. Đây vừa là cơ hội, vừa là thách thức đối với công tác giáo dục chính trị tư tưởng và bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng.
Thực tiễn cho thấy các sản phẩm lý luận chính trị truyền thống thường gặp khó khăn trong việc tiếp cận công chúng trẻ do hạn chế về hình thức thể hiện. Trong khi đó, những nội dung xuyên tạc, sai trái lại được truyền tải bằng ngôn ngữ đơn giản, trực quan và có khả năng lan truyền nhanh chóng. Điều này đòi hỏi phải đổi mới căn bản tư duy truyền thông lý luận chính trị.
Cần xây dựng hệ sinh thái truyền thông số đồng bộ, hiện đại và chuyên nghiệp, trong đó thanh niên vừa là đối tượng thụ hưởng, vừa là lực lượng trực tiếp tham gia sản xuất nội dung. Hệ sinh thái này cần bao gồm các nền tảng truyền thông đa phương tiện, các kênh mạng xã hội chính thống, hệ thống dữ liệu số về lý luận chính trị và các công cụ hỗ trợ sáng tạo nội dung.
Đặc biệt, cần hình thành đội ngũ "nhà truyền thông lý luận trẻ", có khả năng chuyển hóa những nội dung lý luận phức tạp thành các sản phẩm truyền thông ngắn gọn, dễ hiểu, hấp dẫn nhưng vẫn bảo đảm tính chính xác về mặt khoa học và chính trị. Đây sẽ là lực lượng quan trọng trong việc lan tỏa các giá trị tích cực, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trên không gian mạng.
Ba là, gắn nghiên cứu lý luận với thực tiễn quản trị quốc gia và phát triển đất nước
Một hạn chế phổ biến trong hoạt động nghiên cứu lý luận hiện nay là khoảng cách giữa nghiên cứu học thuật và thực tiễn quản lý, điều hành. Để phát triển đội ngũ thanh niên lý luận chính trị có chất lượng cao, cần tạo điều kiện để thanh niên tham gia nhiều hơn vào quá trình nghiên cứu, đánh giá và giải quyết các vấn đề thực tiễn của đất nước.
Các chương trình nghiên cứu khoa học dành cho thanh niên cần tập trung vào những vấn đề lớn như chuyển đổi số quốc gia, phát triển kinh tế số, đổi mới sáng tạo, quản trị công hiện đại, bảo vệ môi trường, phát triển bền vững, hội nhập quốc tế và bảo vệ chủ quyền quốc gia. Qua đó, thanh niên không chỉ được rèn luyện năng lực nghiên cứu mà còn hình thành tư duy chiến lược và năng lực tham mưu chính sách.
Đồng thời, cần mở rộng các cơ chế phối hợp giữa các cơ sở đào tạo lý luận chính trị với các cơ quan Đảng, Nhà nước, địa phương và doanh nghiệp để thanh niên có điều kiện tiếp cận thực tiễn quản trị quốc gia. Đây là môi trường quan trọng giúp họ hiểu rõ hơn những yêu cầu của thực tiễn, từ đó nâng cao chất lượng nghiên cứu và khả năng vận dụng lý luận vào giải quyết các vấn đề cụ thể.
Bốn là, hoàn thiện cơ chế phát hiện, bồi dưỡng và sử dụng cán bộ lý luận chính trị trẻ
Phát triển đội ngũ thanh niên lý luận chính trị không chỉ dừng lại ở giáo dục và đào tạo mà cần được đặt trong tổng thể chiến lược phát hiện, bồi dưỡng, sử dụng và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao cho hệ thống chính trị.
Trước hết, cần xây dựng cơ chế phát hiện sớm những thanh niên có năng lực nghiên cứu, tư duy lý luận và phẩm chất chính trị tốt để có kế hoạch đào tạo, bồi dưỡng phù hợp. Các cuộc thi nghiên cứu khoa học, diễn đàn học thuật, hoạt động Đoàn và phong trào thanh niên cần được xem là những kênh quan trọng để phát hiện nhân tố mới.
Bên cạnh đó, cần có chính sách hỗ trợ cụ thể đối với thanh niên làm công tác lý luận chính trị, đặc biệt là những người tham gia nghiên cứu khoa học, giảng dạy và bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Việc tạo dựng môi trường làm việc thuận lợi, cơ chế khuyến khích sáng tạo và cơ hội phát triển nghề nghiệp sẽ góp phần thu hút và giữ chân nhân tài trong lĩnh vực này.
Đồng thời, cần tăng cường luân chuyển, thử thách thanh niên thông qua các vị trí công tác khác nhau trong hệ thống chính trị. Đây là điều kiện quan trọng để hình thành đội ngũ cán bộ vừa có nền tảng lý luận vững chắc, vừa có kinh nghiệm thực tiễn phong phú.
Năm là, đẩy mạnh hội nhập quốc tế và nâng cao năng lực đối thoại học thuật của thanh niên lý luận chính trị
Trong điều kiện toàn cầu hóa, phát triển đội ngũ thanh niên lý luận chính trị cần được đặt trong không gian học thuật và đối thoại quốc tế. Hội nhập quốc tế không chỉ giúp thanh niên tiếp cận tri thức mới mà còn tạo điều kiện để giới thiệu những giá trị của chủ nghĩa xã hội và con đường phát triển của Việt Nam ra thế giới.
Cần tăng cường các chương trình trao đổi học thuật, giao lưu thanh niên, hợp tác nghiên cứu và đào tạo quốc tế. Đồng thời, chú trọng nâng cao năng lực ngoại ngữ, kỹ năng nghiên cứu và công bố quốc tế cho thanh niên làm công tác lý luận chính trị.
Mục tiêu không chỉ là tiếp thu tri thức từ bên ngoài mà còn từng bước hình thành đội ngũ thanh niên có khả năng tham gia đối thoại học thuật quốc tế, góp phần nâng cao vị thế và tiếng nói của Việt Nam trên các diễn đàn khoa học, lý luận và chính trị khu vực, quốc tế.
5. Kết luận
Kỷ nguyên phát triển mới của dân tộc không chỉ đặt ra yêu cầu về nguồn nhân lực chất lượng cao, khoa học công nghệ hiện đại hay năng lực quản trị quốc gia tiên tiến, mà còn đòi hỏi một nền tảng tư tưởng vững chắc được kế thừa, bổ sung và phát triển bởi các thế hệ cán bộ trẻ. Trong bối cảnh đó, thanh niên lý luận chính trị không chỉ là đối tượng được giáo dục, mà phải trở thành chủ thể sáng tạo tri thức, chủ thể bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng và chủ thể tham gia hoạch định tương lai phát triển đất nước.
Thực tiễn của Đoàn Thanh niên Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh cho thấy việc phát huy vai trò thanh niên lý luận chính trị hoàn toàn có thể được hiện thực hóa thông qua những mô hình cụ thể, những chỉ tiêu đo lường được và những kết quả có khả năng kiểm chứng. Từ hoạt động nghiên cứu khoa học, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trên không gian mạng, công tác xây dựng Đảng, đến hội nhập quốc tế, thanh niên Học viện đang từng bước chứng minh rằng lý luận chính trị không phải là lĩnh vực khô cứng, xa rời thực tiễn mà có thể trở thành nguồn lực phát triển, nguồn lực đổi mới sáng tạo và nguồn lực bảo vệ quốc gia từ sớm, từ xa.
Quan trọng hơn, kinh nghiệm của Đoàn Học viện cho thấy muốn xây dựng đội ngũ thanh niên lý luận chính trị đủ sức gánh vác sứ mệnh lịch sử trong giai đoạn mới, cần chuyển mạnh từ tư duy tuyên truyền đơn thuần sang tư duy phát triển năng lực; từ giáo dục một chiều sang đối thoại học thuật; từ truyền thụ tri thức sang kiến tạo môi trường để thanh niên nghiên cứu, phản biện và sáng tạo tri thức mới.
Đến năm 2045, khi Việt Nam phấn đấu trở thành nước phát triển, thu nhập cao, đội ngũ cán bộ lý luận chính trị trẻ hôm nay sẽ là những nhà lãnh đạo, nhà quản lý, nhà khoa học và giảng viên nòng cốt của hệ thống chính trị. Vì vậy, đầu tư cho thanh niên lý luận chính trị chính là đầu tư cho năng lực lãnh đạo và sức mạnh tư tưởng của Đảng trong tương lai. Đây không chỉ là nhiệm vụ của riêng tổ chức Đoàn, mà là yêu cầu chiến lược đối với toàn bộ hệ thống chính trị trong quá trình hiện thực hóa khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc./.
ThS. Trần Toàn Trung
Đoàn viên Chi đoàn 2, Đoàn Khối Nghiên cứu Giảng dạy,
Đoàn Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh
TS. Đào Thị Loan
Bí thư Đoàn Học viện Hành chính và Quản trị công,
Đoàn Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh
Hoàng Thiện Nhân
Đoàn viên Chi đoàn QLNN25A,Đoàn Học viện Hành chính và Quản trị công,
Đoàn Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh
Chú thích:
1 Đoàn TNCS Hồ Chí Minh (2022), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc Đoàn TNCS Hồ Chí Minh lần thứ XII, nhiệm kỳ 2022 – 2027, Hà Nội.
2,4,5,6,8,9,10,11 Đoàn Thanh niên Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh (2025), Báo cáo chính trị của Ban Chấp hành Đoàn Thanh niên khóa III trình Đại hội đại biểu Đoàn TNCS Hồ Chí Minh Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh lần thứ IV, nhiệm kỳ 2025-2030, Hà Nội.
3 Bài phát biểu của PGS.TS. Hoàng Phúc Lâm – Phó Bí thư Đảng ủy, Phó Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh tại Đại hội đại biểu Đoàn TNCS Hồ Chí Minh Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh lần thứ IV, nhiệm kỳ 2025 – 2030, ngày 04/12/2025.
7 Đoàn Thanh niên Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh (2025), Báo cáo kết quả thực hiện nghị quyết số 35-NQ/TW năm 2025 của Đoàn Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Hà Nội.