Do đó, việc phát triển năng lực đổi mới sáng tạo giúp học viên rèn luyện phẩm chất chính trị, năng lực lãnh đạo và quản lý, đáp ứng yêu cầu xây dựng Quân đội hiện đại trong kỷ nguyên mới. Từ cơ sở lý luận và thực tiễn, bài viết đề xuất các giải pháp phát triển năng lực đổi mới sáng tạo trong học tập của học viên ở Học viện Chính trị trong kỷ nguyên mới, qua đó xây dựng đội ngũ cán bộ chính trị có tư duy sắc bén, năng động, sáng tạo trong công tác.
1. Đặt vấn đề
Đổi mới sáng tạo trong học tập của học viên ở Học viện Chính trị trong kỷ nguyên mới là quá trình tự giác, có mục tiêu rõ ràng, giúp phát huy tối đa khả năng tư duy độc lập, sáng tạo và phản biện của học viên trong việc tiếp cận và vận dụng tri thức mới. Trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0, năng lực đổi mới sáng tạo không chỉ là yêu cầu đối với người học mà còn là yếu tố then chốt trong việc xây dựng đội ngũ cán bộ chính trị vững vàng về bản lĩnh, sắc bén về trí tuệ và linh hoạt trong tư duy. Việc phát triển năng lực đổi mới sáng tạo trong học tập giúp học viên vượt qua khuôn mẫu học tập thụ động, chuyển từ "tiếp thu tri thức" sang "sáng tạo tri thức", từ "tư duy làm theo" sang "tư duy đột phá". Đây là động lực quan trọng không chỉ nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo mà còn góp phần xây dựng Học viện Chính trị trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo, lan tỏa hệ sinh thái học tập suốt đời trong toàn quân.
2. Năng lực đổi mới sáng tạo trong học tập của học viên ở Học viện Chính trị trong kỷ nguyên mới
Đổi mới sáng tạo (innovation) là yếu tố then chốt trong sự phát triển của nhân loại, không chỉ giúp giải quyết những vấn đề cấp bách mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy sự phát triển bền vững. Trong bối cảnh hiện nay, năng lực đổi mới sáng tạo trở thành ưu tiên trong nghiên cứu, đặc biệt trong các lĩnh vực tập trung vào con người. Thời gian qua, Đảng và Nhà nước đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách nhằm thúc đẩy khởi nghiệp đổi mới sáng tạo. Thuật ngữ "đổi mới sáng tạo" đã được chính thức đưa vào Văn kiện Đại hội XIII của Đảng, khẳng định tầm quan trọng của nó thông qua ba đột phá chiến lược: Hoàn thiện đồng bộ thể chế phát triển, thúc đẩy đổi mới sáng tạo; Phát triển nguồn nhân lực, nhất là nguồn nhân lực chất lượng cao; Xây dựng hệ thống kết cấu hạ tầng đồng bộ, hiện đại cả về kinh tế và xã hội. Trong Dự thảo Văn kiện Đại hội XIV của Đảng, cũng tiếp tục khẳng định: "Phát triển hệ thống đổi mới sáng tạo quốc gia, hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo, trong đó doanh nghiệp là trung tâm, viện nghiên cứu và trường đại học là chủ thể nghiên cứu mạnh" (1). Trong bối cảnh toàn cầu hóa và sự chuyển dịch nhanh chóng của khoa học, công nghệ, định hướng của Đại hội XIV tiếp tục nhấn mạnh việc tạo dựng môi trường thuận lợi cho tinh thần đổi mới sáng tạo của đội ngũ trí thức trẻ.
Hoạt động học tập của học viên ở Học viện Chính trị là một quá trình toàn diện và liên tục, kết hợp chặt chẽ giữa lý thuyết và thực hành. Học viên không chỉ tiếp thu kiến thức chuyên sâu về chính trị, quân sự, pháp luật và xã hội mà còn được rèn luyện kỹ năng lãnh đạo, quản lý và nghiên cứu khoa học. Môi trường học tập tại đây chú trọng đến tính kỷ luật cao, sự chủ động, sáng tạo và khả năng tư duy phản biện. Các hoạt động học tập được tổ chức bài bản, gắn kết lý thuyết với thực tiễn, giúp học viên phát triển năng lực nghiên cứu, sáng tạo và áp dụng kiến thức vào công tác thực tế. Học viên còn tham gia các hội thảo, viết báo khoa học và thực hiện các đề tài nghiên cứu, từ đó nâng cao năng lực chuyên môn, đáp ứng yêu cầu của quân đội và xã hội.
Năng lực đổi mới sáng tạo trong học tập của học viên ở Học viện Chính trị trong kỷ nguyên mới là khả năng đề xuất, sáng tạo và triển khai ý tưởng mới trong học tập; đồng thời vận dụng linh hoạt tri thức và phương pháp để phân tích, luận giải, giải quyết các vấn đề lý luận và thực tiễn học tập, đáp ứng mục tiêu, yêu cầu đào tạo của Học viện trong kỷ nguyên mới. Hiện nay, học viên ở Học viện Chính trị là lực lượng đông đảo tham gia đổi mới sáng tạo, chủ động tiếp cận tri thức mới, nghiên cứu đề tài khoa học, ứng dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo (AI) trong học tập, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới.
Trong những năm qua, dưới sự lãnh đạo của Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng và Tổng cục Chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam, Học viện Chính trị luôn chú trọng đến việc phát triển năng lực đổi mới sáng tạo trong học tập của học viên. Với tinh thần đổi mới sáng tạo, đặc biệt là theo định hướng của Nghị quyết số 3488-NQ/QUTW ngày 29/01/2025 về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong Quân đội, năng lực đổi mới sáng tạo trong học tập của học viên ở Học viện Chính trị đã có những chuyển biến mạnh mẽ. Học viên ngày càng nhận thức rõ đổi mới sáng tạo là một năng lực toàn diện, bao gồm khả năng đặt vấn đề, tư duy phản biện, kết nối kiến thức từ các lĩnh vực khác nhau và ứng dụng công nghệ số. Các hoạt động như seminar, học nhóm và khai thác dữ liệu giúp phát triển những phương pháp học tập sáng tạo. Đồng thời, việc sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) hỗ trợ tìm kiếm, phân tích và kiểm chứng thông tin giúp học viên vận dụng hiệu quả kỹ năng đổi mới sáng tạo trong học tập.
Mặc dù đạt được những kết quả tích cực, nhưng so với yêu cầu thực tiễn, vẫn còn những hạn chế nhất định. Một số chủ thể, đơn vị chưa thật sự quan tâm và thường xuyên khai thác tối đa tiềm năng sáng tạo của học viên. Nhận thức về đổi mới sáng tạo còn thiếu sâu sắc và toàn diện, khiến cho việc áp dụng tư duy sáng tạo vào học tập, nghiên cứu khoa học, làm luận văn, luận án… chưa hiệu quả. Mức độ dám nghĩ, dám làm, dám đổi mới sáng tạo vẫn chưa tương xứng với yêu cầu thực tế, chưa tạo ra động lực thúc đẩy mạnh mẽ chất lượng học tập.
3. Giải pháp phát triển năng lực đổi mới sáng tạo trong học tập của học viên ở Học viện Chính trị trong kỷ nguyên mới
Để đáp ứng yêu cầu xây dựng Quân đội hiện đại trong kỷ nguyên mới, Học viện Chính trị cần coi việc phát triển năng lực đổi mới sáng tạo trong học tập của học viên là mục tiêu cốt lõi. Năng lực này phải được phát huy toàn diện, với tinh thần chủ động, sáng tạo và quyết liệt, tạo ra sự chuyển biến sâu rộng và bền vững, nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo. Do đó, trong thời gian tới, cần triển khai đồng bộ, toàn diện các giải pháp cơ bản sau:
Một là, tạo sự chuyển biến về nhận thức, trách nhiệm của các tổ chức, lực lượng đối với phát triển năng lực đổi mới sáng tạo trong học tập của học viên
Dự thảo Văn kiện Đại hội XIV của Đảng, khẳng định: "Nhận thức sâu sắc, đầy đủ và thực hiện nhất quán quan điểm giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu, quyết định tương lai dân tộc" (2). Theo đó, cần tiếp tục quán triệt sâu sắc các nghị quyết, chỉ thị của Đảng, Nhà nước, Quân đội về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, đặc biệt là: Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia; Nghị quyết số 3488-NQ/QUTW ngày 29/01/2025 của Quân ủy Trung ương về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong Quân đội; Nghị quyết số 1652-NQ/QUTW ngày 20/12/2022 của Quân ủy Trung ương về lãnh đạo công tác khoa học quân sự đến năm 2030 và những năm tiếp theo; Nghị quyết số 71-NQ/TW ngày 22/8/2025 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo…, qua đó tạo nền tảng cho đổi mới sáng tạo trong mọi lĩnh vực, đặc biệt là trong giáo dục, đào tạo tại Học viện Chính trị.
Cấp ủy, lãnh đạo Học viện cần xác định các biện pháp cụ thể để phát triển năng lực đổi mới sáng tạo của học viên, xây dựng kế hoạch hành động chi tiết, rõ ràng. Mỗi cá nhân, tổ chức phải coi đổi mới sáng tạo là tiêu chí quan trọng trong việc đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ. Học viện cần thiết lập cơ chế kiểm tra, giám sát định kỳ, đánh giá rõ ràng về các kết quả học tập, năng lực đổi mới sáng tạo của học viên. Các khoa và bộ môn phải báo cáo định kỳ về kết quả thực hiện các chỉ số quan trọng, từ đó có phương án khắc phục và điều chỉnh kịp thời, đồng thời kết hợp với thi đua, khen thưởng để tạo động lực phát triển.
Cần tập trung nâng cao năng lực của giảng viên thông qua các khóa bồi dưỡng về phương pháp giảng dạy sáng tạo, thiết kế học phần theo hướng tiếp cận năng lực và ứng dụng công nghệ hiện đại. Các khoa cần thành lập các nhóm tư vấn đổi mới sáng tạo để hỗ trợ giảng viên và học viên trong nghiên cứu, phát triển ý tưởng và hoàn thiện công trình khoa học. Đẩy mạnh truyền thông, tổ chức diễn đàn và trao đổi về ý tưởng sáng tạo để học viên có cơ hội giao lưu, học hỏi và phát triển năng lực đổi mới sáng tạo trong học tập, nghiên cứu. Xây dựng một văn hóa học thuật với tinh thần dám nghĩ, dám làm, dám đổi mới sáng tạo, khuyến khích học viên đối mặt với thử thách và phát triển những giải pháp sáng tạo.
Hai là, xây dựng môi trường học tập thực sự dân chủ và bảo đảm các điều kiện thuận lợi phát triển năng lực đổi mới sáng tạo trong học tập của học viên
Dự thảo Văn kiện Đại hội XIV của Đảng, chỉ rõ: "Hoàn thiện cơ chế, chính sách vượt trội, phù hợp với đặc thù của lao động sáng tạo; tháo gỡ dứt điểm các nút thắt, rào cản trong hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo" (3). Quán triệt tinh thần đó, Học viện cần kiến tạo một môi trường học tập hướng đến việc khuyến khích học viên đặt câu hỏi, tranh luận trên cơ sở bằng chứng và tôn trọng sự khác biệt, điều vốn được xem là yếu tố quan trọng trong xây dựng môi trường học thuật mở và sáng tạo trong hệ thống giáo dục hiện đại. Cơ chế sinh hoạt học thuật theo chủ đề phải được duy trì thường xuyên, coi phản biện là động lực nâng cao chất lượng học tập. Bên cạnh đó, việc tôn vinh những giảng viên và học viên tiêu biểu trong sáng tạo và phản biện học thuật sẽ góp phần hình thành văn hóa học tập tích cực, khuyến khích các thành viên dám nghĩ, dám làm, dám thử nghiệm các giải pháp học tập mới.
Học viện cần tiếp tục đầu tư mạnh mẽ vào hạ tầng số và công nghệ giáo dục bao gồm thư viện số, cơ sở dữ liệu trực tuyến để học viên dễ dàng truy cập tài liệu, phân tích dữ liệu và xây dựng kiến thức trên nền tảng công nghệ. Việc xây dựng các công cụ hỗ trợ như phần mềm trích dẫn, quản lý học thuật hay phân tích dữ liệu sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho nghiên cứu, đồng thời khuyến khích phương pháp học theo hướng tự chủ và khám phá.
Thời gian tới, Học viện cần mở rộng hợp tác với các học viện, nhà trường đơn vị quân đội và học viện, nhà trường trong hệ thống giáo dục quốc dân, đưa vào giảng dạy những tình huống thực tế, mời chuyên gia tư vấn, và áp dụng các mô hình học tập tiên tiến. Các cơ chế như quỹ ý tưởng, giải thưởng đổi mới sáng tạo và chính sách khuyến khích nghiên cứu sáng kiến có giá trị vào thực tế học tập sẽ tạo động lực mạnh mẽ cho sáng tạo và thực hành đổi mới ngay từ trong môi trường đào tạo của Học viện.
Ba là, phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động của học viên nhằm phát triển năng lực đổi mới sáng tạo trong học tập
Dự thảo Văn kiện Đại hội XIV của Đảng, nhấn mạnh: "Đẩy mạnh phát triển xã hội học tập; nâng cao ý thức tự học, tự rèn luyện, tự trau dồi kiến thức, nâng cao trình độ" (4). Do vậy, quá trình tự phát triển năng lực đổi mới sáng tạo trong học tập của học viên phải đặt trên nền tảng bản lĩnh chính trị vững vàng, tuân thủ nghiêm các quy định học tập, rèn luyện, đồng thời phát huy tinh thần sáng tạo trong khuôn khổ kỷ luật Quân đội, quy chế, quy định học tập, rèn luyện của Học viện.
Mỗi học viên cần tự xây dựng kế hoạch học tập và nghiên cứu cá nhân với mục tiêu rõ ràng, sản phẩm cụ thể theo từng tuần, tháng và học kỳ. Kế hoạch này phải có tiêu chí đánh giá tiến độ, cơ chế tự giám sát và điều chỉnh linh hoạt phù hợp với yêu cầu thực tế của từng môn học và chuyên ngành. Đồng thời, học viên phải tuân thủ chuẩn mực học thuật, đạo đức nghiên cứu và các quy định về trích dẫn để phòng chống sao chép, đạo văn, giúp học viên phát triển tư duy phản biện và khả năng giải quyết vấn đề thực tiễn.
Trong quá trình học tập, học viên cần chủ động tiếp cận các nguồn học liệu đa dạng, đặc biệt là học liệu số, cơ sở dữ liệu trực tuyến và các công cụ phân tích, trực quan hóa thông tin để tiếp nhận, xử lý thông tin thành tri thức của mình, từ đó phát triển lập luận và đề xuất phương án giải quyết vấn đề. Việc chủ động đặt câu hỏi, tham gia thảo luận nhóm, seminar không chỉ giúp học viên tích lũy kiến thức, mà còn rèn luyện năng lực làm việc nhóm, kỹ năng giao tiếp và tư duy phản biện. Một môi trường học tập mở, dân chủ chính là nền tảng để phát triển năng lực đổi mới sáng tạo.
Học viên phải xác định rõ lợi ích cụ thể của việc học đối với bản thân, với đơn vị và với sự nghiệp xây dựng Quân đội, bảo vệ Tổ quốc. Các sản phẩm học tập không chỉ là minh chứng năng lực cá nhân mà còn góp phần lan tỏa văn hóa học thuật nghiêm túc, sáng tạo trong toàn Học viện. Khi học viên chứng minh được sự chủ động, sáng tạo trong học tập, quá trình này trở thành một hành trình kiến tạo giá trị, giúp họ không chỉ nắm vững lý luận mà còn rèn luyện phẩm chất và phương pháp để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của sự nghiệp xây dựng Quân đội hiện đại trong kỷ nguyên mới.
3. Kết luận
Đổi mới sáng tạo không chỉ là yếu tố quyết định nâng cao chất lượng đào tạo mà còn là động lực mạnh mẽ thúc đẩy quá trình hiện đại hóa Quân đội. Do vậy, Học viện Chính trị cần đẩy mạnh các giải pháp phát triển năng lực đổi mới sáng tạo trong học tập của học viên, coi đây là động lực và khâu đột phá để nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo, nghiên cứu khoa học của Học viện. Việc rèn luyện tư duy phản biện, kỹ năng giải quyết vấn đề, năng lực đổi mới sáng tạo trong học tập sẽ tạo nền tảng vững chắc để học viên thích ứng với yêu cầu thực tiễn của công tác quân sự, quốc phòng; nhiệm vụ xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong kỷ nguyên mới./.
Đại úy Trương Quốc Việt
Học viện Chính trị, Bộ Quốc phòng
Tài liệu tham khảo:
- Ban Chấp hành Trung ương (2023), Nghị quyết số 45-NQ/TW ngày 24/11/2023 về tiếp tục xây dựng và phát huy vai trò của đội ngũ trí thức đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước nhanh và bền vững trong giai đoạn mới, Hà Nội.
- Bộ Chính trị (2024), Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, Hà Nội.
- Quân ủy Trung ương (2025), Nghị quyết số 3488-NQ/QUTW ngày 29/01/2025 về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong Quân đội, Hà Nội.
- Đảng Cộng sản Việt Nam: Dự thảo Báo cáo chính trị của Ban Chấp hành Trung ương Đảng Khóa XIII tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2025, tr. 31, tr. 28, tr. 30, tr. 29.