1. Đặt vấn đề
Bước vào kỷ nguyên phát triển mới của đất nước, sự nghiệp bảo vệ vững chắc độc lập, chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ của Tổ quốc đang đứng trước những thời cơ thuận lợi đan xen nhiều nguy cơ, thách thức to lớn. Cùng với các nguy cơ an ninh truyền thống, các thách thức an ninh phi truyền thống đang nổi lên ngày càng gay gắt, phức tạp, đa chiều và mang tính toàn cầu. Đó là sự đan xen phức tạp giữa an ninh mạng, chiến tranh thông tin, an ninh tư tưởng, an ninh sinh thái, biến đổi khí hậu, dịch bệnh, an ninh năng lượng cho đến các hoạt động chống phá tinh vi trên không gian mạng nhằm thúc đẩy tự diễn biến, tự chuyển hóa và phi chính trị hóa quân đội. Thanh niên quân đội là lực lượng xung kích trực tiếp tham gia trên mọi trận tuyến, từ huấn luyện sẵn sàng chiến đấu, tuần tra biên giới, bảo vệ chủ quyền biển đảo đến cứu hộ cứu nạn, ứng phó thảm họa thiên tai và đấu tranh trên mặt trận tư tưởng lý luận. Họ lớn lên trong bối cảnh bùng nổ công nghệ số và hội nhập sâu rộng, có khả năng tiếp nhận thông tin nhanh nhạy nhưng cũng là đối tượng dễ chịu tác động đa chiều từ mặt trái của mạng xã hội và các luồng thông tin xấu độc. Do đó, việc rèn luyện, nâng cao bản lĩnh chính trị, củng cố sức đề kháng tư tưởng và rèn luyện ý chí vượt qua mọi thử thách phi truyền thống cho thanh niên quân đội là nhiệm vụ cấp thiết, có ý nghĩa rất quan trọng đối với mục tiêu "phấn đấu đến năm 2030 xây dựng Quân đội, Công an cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại; vững mạnh về chính trị, tư tưởng, đạo đức, tổ chức và cán bộ" [1].
2. Nội dung nghiên cứu
2.1. Cấu trúc bản lĩnh chính trị của thanh niên quân đội trước thách thức phi truyền thống.
Theo Từ điển tiếng Việt: "Bản lĩnh chính trị là đức tính tự quyết định một cách độc lập thái độ, hành động của mình, không vì áp lực bên ngoài mà thay đổi quan điểm" [2]. Định nghĩa này chỉ ra rằng bản lĩnh chính trị không chỉ dừng lại ở phạm trù nhận thức lý luận mà còn được biểu hiện trực tiếp qua sự kiên định trong hành động thực tiễn của con người trước những biến động, tác động đa chiều từ môi trường xã hội. Làm rõ hơn khái niệm này trong lĩnh vực quân sự, Từ điển Bách khoa quân sự Việt Nam xác định: "Bản lĩnh chính trị của một người (một tổ chức) đã phát triển đến mức có thể tự quyết định một cách độc lập, sáng tạo, làm chủ hành vi chính trị của mình trước những bước ngoặt và tình huống phức tạp về chính trị; không dao động, chùn bước trước gian khổ, khó khăn, kiên quyết đạt đến mục tiêu đã định" [3]. Từ các tiếp cận trên, có thể hiểu bản lĩnh chính trị của thanh niên quân đội là tổng hòa các phẩm chất chính trị, ý chí, niềm tin, thái độ và năng lực hành động, thể hiện sự kiên định với mục tiêu lý tưởng độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội, tuyệt đối trung thành với Đảng, Tổ quốc và Nhân dân. Đây là chỉnh thể thống nhất của các yếu tố cấu thành nhân cách người quân nhân cách mạng, phản ánh mối quan hệ biện chứng giữa ý thức chính trị và hành vi thực tiễn trong việc ứng phó với các thách thức an ninh phi truyền thống cũng như những tác động tiêu cực của môi trường xã hội, nhất là trong bối cảnh kỷ nguyên số. Cốt lõi bản lĩnh ấy bắt nguồn sâu xa từ lời dạy của Chủ tịch Hồ Chí Minh: "Quân đội ta trung với Đảng, hiếu với dân, sẵn sàng chiến đấu hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc, vì chủ nghĩa xã hội" [4]. Vì vậy, sự trung thành tuyệt đối với Đảng và chế độ xã hội chủ nghĩa chính là nền tảng chính trị, là điểm tựa tinh thần vững chắc nhất của thanh niên quân đội. Từ đó, có thể khái quát cấu trúc bản lĩnh chính trị của thanh niên quân đội trước thách thức phi truyền thống được tạo thành bởi các yếu tố cơ bản sau:
Một là, lập trường thế giới quan và niềm tin chính trị vững chắc.
Đây là nền tảng bản thể luận định hướng toàn bộ hoạt động nhận thức và hành động thực tiễn của thanh niên quân đội. Yếu tố này bao gồm sự thấu suốt bản chất khoa học, cách mạng của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, cùng sự tin tưởng tuyệt đối vào sự lãnh đạo của Đảng và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta. Trước các thách thức phi truyền thống vốn mang đặc tính biến đổi nhanh và phi quy ước, thế giới quan duy vật biện chứng đóng vai trò là lăng kính giúp thanh niên quân đội nhận thức đúng đắn tình hình, phân tích các quy luật khách quan, nhận diện nguồn gốc sâu xa của các cuộc khủng hoảng toàn cầu. Nhận thức đúng đắn giúp thanh niên quân đội phân biệt rạch ròi bản chất với hiện tượng, phân định rõ đúng sai, loại bỏ tư tưởng hoài nghi, dao động trước những khó khăn thời cuộc, từ đó xác lập một điểm tựa tư tưởng vững chắc để luôn kiên định mục tiêu cách mạng.
Hai là, năng lực nhận diện, đề kháng tư tưởng và đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch.
Đây là biểu hiện cụ thể của năng lực tự ý thức, tính nhạy bén chính trị và phương pháp luận khoa học trong môi trường thông tin phức tạp hiện nay. Yếu tố này đòi hỏi khả năng nắm vững đường lối, quan điểm của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước để phân tích, bóc tách các luồng thông tin sai lệch, luận điệu xuyên tạc, các thủ đoạn "diễn biến hòa bình" và chiến tranh tâm lý trên không gian mạng. Dưới góc nhìn triết học, đây chính là năng lực tự vệ tư tưởng và khả năng "miễn dịch chính trị" của chủ thể. Thanh niên quân đội không tiếp nhận thông tin thụ động mà luôn kiểm chứng tính chân lý, từ đó chuyển hóa thành năng lực đề kháng cao độ, chủ động và kiên quyết đấu tranh phản bác các quan điểm thù địch, bảo vệ hình ảnh, uy tín của Quân đội và giữ vững nền tảng tư tưởng của Đảng trên mặt trận số.
Ba là, ý chí cách mạng kiên định, lòng trung thành tuyệt đối và bản lĩnh tâm lý vững vàng.
Tâm lý và ý chí là động lực trực tiếp chuyển hóa nhận thức lý luận thành sức mạnh vật chất to lớn. Yếu tố này thể hiện ở lòng trung thành tuyệt đối với Đảng, Tổ quốc, Nhân dân, sự dũng cảm, kiên cường, sức chịu đựng áp lực tâm lý cực hạn và trạng thái cân bằng nội tại trước mọi biến cố bất ngờ của tự nhiên cũng như xã hội. Khi trực tiếp đối đầu với các mối đe dọa phi truyền thống như thiên tai thảm khốc, dịch bệnh hiểm nghèo, ô nhiễm môi trường hay thảm họa sinh thái, thanh niên quân đội không hoang mang, sợ hãi hay lùi bước. Ý chí kiên định giúp họ vượt qua những khó khăn, gian khổ, sẵn sàng hy sinh lợi ích cá nhân, thậm chí cả tính mạng vì an nguy của cộng đồng, qua đó giữ vững và làm sáng đẹp thêm phẩm chất "Bộ đội Cụ Hồ" trong thời kỳ mới.
Bốn là, thái độ chính trị tích cực, khả năng thích ứng và đổi mới sáng tạo trong kỷ nguyên số.
Bản lĩnh chính trị không chỉ là sự kiên định về lập trường mà còn đòi hỏi thái độ chính trị tiến công, tinh thần trách nhiệm, sự chủ động và tự giác trong học tập, rèn luyện. Trong bối cảnh chuyển đổi số quốc phòng, bản lĩnh của thanh niên quân đội còn thể hiện ở tư duy linh hoạt, khả năng làm chủ công nghệ, năng lực vận dụng sáng tạo các thành tựu khoa học kỹ thuật số vào nâng cao chất lượng huấn luyện, sẵn sàng chiến đấu, quản lý quân sự và bảo đảm kỹ thuật. Năng lực thích ứng sáng tạo giúp thanh niên quân đội nhanh chóng làm quen, làm chủ môi trường tác chiến hiện đại, đồng thời kiểm soát và triệt tiêu những tác động tiêu cực, phức tạp nảy sinh từ không gian mạng.
Năm là, hành vi thực tiễn chuẩn mực và tính kỷ luật tự giác.
Thực tiễn là tiêu chuẩn cao nhất để kiểm nghiệm chân lý và khẳng định bản lĩnh chính trị. Yếu tố này là sự thống nhất hữu cơ giữa "tri" và "hành", biểu hiện qua việc chấp hành nghiêm chỉnh pháp luật Nhà nước, kỷ luật Quân đội, các chế độ quy định của đơn vị và sự mẫu mực trong lối sống văn hóa thường nhật. Bản lĩnh chính trị phải được hiện thực hóa bằng hành động cụ thể, thể hiện qua việc sẵn sàng nhận và hoàn thành xuất sắc mọi nhiệm vụ được giao, từ huấn luyện, diễn tập đến cứu hộ, cứu nạn, bảo vệ an ninh môi trường và biên cương Tổ quốc. Đây là sự vượt bỏ chủ nghĩa cá nhân vị kỷ để đặt lợi ích quốc gia, dân tộc và tập thể lên trên hết, biến lý tưởng phụng sự thành những hành vi chuẩn mực, kỷ cương và hiệu quả trong mọi hoàn cảnh, mọi tình huống.
2.2. Tác động đa chiều của an ninh phi truyền thống đối với tư tưởng của thanh niên quân đội.
Các thách thức an ninh phi truyền thống có đặc tính lan tỏa nhanh, xuyên quốc gia, khó dự báo và tác động sâu sắc đến mọi lĩnh vực đời sống xã hội. Nhận định về mức độ gay gắt của các nguy cơ này đối với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ đất nước trong bối cảnh mới, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV chỉ rõ: "Các vấn đề an ninh phi truyền thống, như: An ninh con người, khủng bố, tội phạm xuyên quốc gia có tổ chức, tội phạm công nghệ cao, di cư bất hợp pháp, thảm hoạ môi trường, biến đổi khí hậu, dịch bệnh, thiên tai,... là những thách thức thường xuyên đối với công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội của Việt Nam" [5]. Đối với thanh niên quân đội, những thách thức này tạo ra áp lực rất lớn trên nhiều phương diện:
Thứ nhất, tác động trên mặt trận tư tưởng và không gian mạng.
Các thế lực thù địch, phản động triệt để lợi dụng internet, mạng xã hội, trí tuệ nhân tạo và các nền tảng truyền thông hiện đại để phát tán tin giả, xuyên tạc lịch sử, bôi nhọ hình tượng người chiến sĩ cách mạng, hòng làm xói mòn niềm tin chính trị và thúc đẩy phi chính trị hóa quân đội. Những thông tin độc hại, giật gân, phiến diện dễ len lỏi vào tâm lý tò mò của người trẻ, gây nhiễu loạn nhận thức và lung lay lập trường tư tưởng của những quân nhân thiếu kinh nghiệm sống.
Thứ hai, tác động của biến đổi khí hậu, thảm họa thiên tai, dịch bệnh và ô nhiễm môi trường.
Việc thường xuyên phải cơ động thực hiện nhiệm vụ phòng chống lụt bão, khắc phục hậu quả thiên tai, dập dịch trong điều kiện thời tiết khắc nghiệt, thiếu thốn vật chất và nguy hiểm rình rập đòi hỏi bộ đội trẻ phải có sức bền thể lực phi thường cùng ý chí kiên định tuyệt đối. Nếu không có bản lĩnh vững vàng, thanh niên quân đội rất dễ nảy sinh tâm lý ngại khó, ngại khổ hoặc dao động trước hiểm nguy.
Thứ ba, tác động của mặt trái kinh tế thị trường và lối sống thực dụng.
Sự phân hóa giàu nghèo, tệ nạn xã hội và chủ nghĩa cá nhân bên ngoài xã hội luôn tìm cách tác động vào tư tưởng, tâm lý của thanh niên tại các đơn vị cơ sở. Đánh giá về những rủi ro nảy sinh từ tiến trình phát triển và mặt trái công nghệ, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV nhấn mạnh: "Sự phát triển của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư đang đặt ra những vấn đề mới đối với sản xuất, thương mại và an sinh xã hội. Bên cạnh đó, mặt trái của kinh tế số, xã hội số, những thay đổi về cách thức giao tiếp trên Internet cũng đặt con người vào nhiều rủi ro về tài chính, sức khoẻ. Những yếu tố từng được coi là có ưu thế như: Lực lượng lao động thủ công trẻ, chi phí thấp sẽ không còn là lợi thế của Việt Nam" [6]. Thực tế đó đặt ra yêu cầu phải thường xuyên củng cố bản lĩnh chính trị để thanh niên quân đội giữ vững phẩm chất trong sạch, tăng cường sức đề kháng tư tưởng, không bị lôi kéo hay cám dỗ, giữ trọn nhân cách "Bộ đội Cụ Hồ" trong thời kỳ mới.
2.3. Thực trạng công tác rèn luyện bản lĩnh chính trị cho thanh niên quân đội.
Những năm qua, công tác giáo dục chính trị tư tưởng và rèn luyện bản lĩnh cho thanh niên quân đội luôn được Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng, Tổng cục Chính trị và cấp ủy, chỉ huy các cấp quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo toàn diện. Các phong trào hành động cách mạng của tuổi trẻ toàn quân được triển khai đồng bộ, tạo môi trường thực tiễn phong phú để đoàn viên thanh niên rèn đức, luyện tài. Tuyệt đại đa số cán bộ, đoàn viên thanh niên có lập trường tư tưởng kiên định, bản lĩnh chính trị vững vàng, tuyệt đối trung thành với mục tiêu, lý tưởng cách mạng của Đảng, tin tưởng sâu sắc vào đường lối lãnh đạo của Quân đội. Trong thực hiện nhiệm vụ bảo vệ chủ quyền biên giới, biển đảo cũng như xung kích đi đầu trong phòng chống bão lũ, thiên tai, dịch bệnh, thanh niên quân đội luôn thể hiện lòng dũng cảm phi thường, sẵn sàng hy sinh quên mình vì tính mạng và tài sản của Nhân dân, làm tỏa sáng phẩm chất Bộ đội Cụ Hồ. Công tác đấu tranh bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trên không gian mạng có nhiều chuyển biến tích cực. Các mô hình câu lạc bộ lý luận trẻ, tổ công nghệ số, tổ tư vấn tâm lý pháp lý được duy trì nền nếp, giúp phát hiện sớm và giải quyết kịp thời các diễn biến tư tưởng nảy sinh. Tỉ lệ quân nhân vi phạm kỷ luật thông thường được kiểm soát ở mức rất thấp, kỷ cương quân đội được giữ vững.
Bên cạnh những kết quả nổi bật, thực tiễn công tác bồi dưỡng bản lĩnh chính trị vẫn còn những điểm hạn chế cần khắc phục. Chất lượng công tác giáo dục chính trị, định hướng tư tưởng ở một số tổ chức đoàn cơ sở chưa thực sự bắt nhịp với đặc điểm tâm lý thế hệ trẻ lớn lên trong kỷ nguyên số. Phương pháp tuyên truyền có nơi còn rập khuôn, thiên về thuyết giảng một chiều, thiếu tính tương tác và chưa khai thác triệt để các công cụ số trực quan. Một bộ phận nhỏ thah niên quân đội còn lơ là, mất cảnh giác trước những luồng thông tin xấu độc trên mạng xã hội, kỹ năng nhận diện thủ đoạn chiến tranh tâm lý, thông tin giả còn hạn chế. Ở một vài đơn vị, việc quản lý tư tưởng bộ đội trong giờ nghỉ, ngày nghỉ và các mối quan hệ xã hội trên môi trường số chưa thực sự chặt chẽ, dẫn đến hiện tượng dao động tư tưởng cục bộ.
Nguyên nhân của những hạn chế trên xuất phát từ sự bùng nổ quá nhanh của không gian số và các thủ đoạn chống phá ngày càng tinh vi của các thế lực thù địch. Đồng thời, năng lực, kỹ năng sư phạm chính trị và kinh nghiệm nắm bắt tâm lý quân nhân của một số cán bộ đoàn cấp cơ sở còn bất cập. Công tác phối hợp giữa gia đình, đơn vị và chính quyền địa phương trong việc quản lý, rèn luyện thanh niên có thời điểm chưa duy trì được tính liên tục.
2.4. Một số giải pháp rèn luyện bản lĩnh chính trị cho thanh niên quân đội thời kỳ mới.
Một là, tăng cường sự lãnh đạo của cấp ủy, tổ chức đảng, đổi mới căn bản nội dung và hình thức giáo dục chính trị tư tưởng theo hướng hiện đại, thực chất.
Cấp ủy, chính ủy, chính trị viên và người chỉ huy các cấp phải luôn xác định việc xây dựng, bồi dưỡng bản lĩnh chính trị cho thanh niên quân đội là nhiệm vụ then chốt hàng đầu, có ý nghĩa quyết định chất lượng hoàn thành nhiệm vụ của đơn vị. Trong các học viện, nhà trường cũng như đơn vị cơ sở toàn quân, tổ chức đảng giữ vai trò hạt nhân chính trị lãnh đạo trực tiếp, toàn diện thông qua việc ban hành nghị quyết chuyên đề, chỉ đạo tổ chức thực hiện, kiểm tra, giám sát và sơ kết, tổng kết công tác giáo dục chính trị, tư tưởng, đạo đức cho tuổi trẻ quân đội.
Nội dung lãnh đạo cần tập trung quán triệt sâu sắc các nghị quyết, chỉ thị trọng yếu của Đảng và Quân ủy Trung ương, đặc biệt là Nghị quyết số 51-NQ/TW về bảo đảm sự lãnh đạo tuyệt đối, trực tiếp về mọi mặt của Đảng đối với Quân đội; Kết luận số 21-KL/TW về đẩy mạnh xây dựng, chỉnh đốn Đảng và hệ thống chính trị; Nghị quyết số 847-NQ/QUTW về phát huy phẩm chất "Bộ đội Cụ Hồ", kiên quyết chống chủ nghĩa cá nhân trong tình hình mới và Chỉ thị số 07-CT/TW nhằm bồi dưỡng phẩm chất, bản lĩnh và ý chí chiến đấu kiên định cho cán bộ, chiến sĩ, học viên trẻ. Trên cơ sở đó, các cấp ủy cần cụ thể hóa thành chương trình, kế hoạch hành động sát hợp với từng đối tượng và điều kiện thực tiễn của cơ quan, đơn vị. Song song với việc tăng cường lãnh đạo, công tác giáo dục chính trị cần được đổi mới toàn diện cả về nội dung lẫn hình thức.
Nội dung giáo dục phải được cập nhật thường xuyên, lồng ghép sâu sắc các chuyên đề về nhận diện thủ đoạn "diễn biến hòa bình", tác chiến không gian mạng, an ninh phi truyền thống, biến đổi khí hậu và phòng ngừa suy thoái tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống. Về phương pháp, cần chuyển dịch mạnh mẽ từ truyền thụ lý thuyết một chiều sang đối thoại đa chiều, diễn đàn tranh biện mở và sân khấu hóa các tình huống chính trị thực tế. Đẩy mạnh chuyển đổi số thông qua việc ứng dụng công nghệ thông tin, trí tuệ nhân tạo, thiết kế các sản phẩm truyền thông số, đồ họa trực quan và video clip ngắn trên nền tảng ứng dụng Thanh niên Việt Nam cùng mạng truyền số liệu nội bộ nhằm tạo sức hấp dẫn tự nhiên, giúp tri thức lý luận thấm sâu vào nhận thức của mỗi thanh niên quân đội. Việc đổi mới giáo dục chính trị phải được tiến hành đồng bộ với công tác quản lý tư tưởng, rèn luyện kỷ luật tự giác, xây dựng môi trường văn hóa quân sự lành mạnh và phát huy tính tiền phong, gương mẫu của đội ngũ cán bộ, đảng viên, từ đó trực tiếp củng cố vững chắc bản lĩnh chính trị cho thanh niên quân đội trong thời kỳ mới.
Hai là, xây dựng sức đề kháng tư tưởng, nâng cao văn hóa số và kỹ năng đấu tranh bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trên không gian mạng.
Tổ chức đoàn các cấp cần phối hợp chặt chẽ với cơ quan tuyên huấn triển khai sâu rộng phong trào rèn luyện văn hóa số và xây dựng bộ quy tắc ứng xử chuẩn mực trên không gian mạng cho người quân nhân cách mạng. Thường xuyên cung cấp thông tin chính thống, định hướng dư luận kịp thời trước các vấn đề thời sự phức tạp, nhạy cảm để bộ đội nắm rõ bản chất sự việc, không bị dẫn dắt bởi tin giả. Phát huy tối đa vai trò của lực lượng nòng cốt, các câu lạc bộ lý luận trẻ và đội ngũ báo cáo viên, tuyên truyền viên trong việc tổ chức các bài viết, chuyên mục đấu tranh trực diện, sắc bén với các quan điểm sai trái, phản động. Trang bị cho thanh niên phương pháp tư duy phản biện, kỹ năng nhận diện âm mưu xuyên tạc, cách thức tự bảo vệ thông tin cá nhân và bí mật quân sự, biến mỗi người lính trẻ thành một chiến sĩ kiên trung trên không gian mạng.
Ba là, tôi luyện bản lĩnh, ý chí và tâm lý quân nhân thông qua các hoạt động thực tiễn xung kích thực hiện nhiệm vụ khó khăn, gian khổ.
Bản lĩnh chính trị không thể hình thành qua bài giảng lý thuyết đơn thuần mà phải được tôi rèn qua thực tiễn hoạt động quân sự. Chỉ huy các cấp cần chủ động giao các nhiệm vụ khó khăn, phức tạp cho lực lượng thanh niên đảm nhận, như huấn luyện dã ngoại dài ngày, diễn tập hiệp đồng quân binh chủng trong điều kiện chiến tranh công nghệ cao, xử lý sự cố rà phá bom mìn và bảo vệ môi trường biển đảo. Tích cực điều động, phát huy tinh thần xung kích của tuổi trẻ quân đội tham gia các đợt cứu hộ cứu nạn, ứng phó bão lũ, hạn hán, sạt lở đất, dập dịch và khắc phục thảm họa thiên tai. Sự gắn bó máu thịt, sát cánh cùng Nhân dân trong những thời điểm ngặt nghèo nhất chính là trường học thực tiễn lớn nhất giúp thanh niên quân đội thấm nhuần sâu sắc bản chất giai cấp công nhân của Quân đội, củng cố lẽ sống vì Nhân dân quên mình.
Bốn là, đẩy mạnh xây dựng môi trường văn hóa quân sự lành mạnh, nâng cao đời sống tinh thần và phát huy hiệu quả thiết chế văn hóa.
Môi trường văn hóa quân sự có tác động trực tiếp và sâu sắc đến quá trình hình thành nhận thức, bồi đắp tư tưởng, tình cảm và định hướng hành vi của tuổi trẻ quân đội. Một không gian văn hóa lành mạnh, dân chủ, kỷ cương, thắm tình đồng chí đồng đội chính là cái nôi nuôi dưỡng, củng cố bản lĩnh chính trị, ý thức tổ chức kỷ luật và trách nhiệm quân nhân cho đội ngũ học viên sĩ quan cùng cán bộ, đoàn viên thanh niên toàn quân. Quán triệt sâu sắc Nghị quyết số 1659-NQ/QUTW ngày 20/12/2022 của Quân ủy Trung ương về nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới, các cơ quan, đơn vị và nhà trường quân đội cần tập trung kiến tạo môi trường văn hóa sư phạm quân sự chính quy, mẫu mực, hiện đại. Để hiện thực hóa mục tiêu đó, cấp ủy và người chỉ huy các cấp phải duy trì nghiêm nền nếp chế độ sinh hoạt, thực hiện triệt để quy chế dân chủ ở cơ sở, đồng thời thường xuyên tổ chức các diễn đàn đối thoại trực tiếp giữa lãnh đạo, chỉ huy với đoàn viên thanh niên. Cơ chế trao đổi cởi mở này giúp thấu hiểu tâm tư, nguyện vọng chính đáng của thanh niên quân đội, từ đó kịp thời định hướng tư tưởng, hóa giải những băn khoăn, vướng mắc phát sinh ngay từ sớm, từ xa. Cùng với việc giữ vững kỷ cương và thắt chặt tình đoàn kết nội bộ, các đơn vị cần chú trọng đầu tư, nâng cấp đồng bộ hệ thống thiết chế văn hóa cơ sở như phòng Hồ Chí Minh, phòng đọc, thư viện số, cảnh quan môi trường và sân bãi rèn luyện thể dục thể thao, đặc biệt quan tâm tới các đơn vị đóng quân thực hiện nhiệm vụ nơi biên giới, hải đảo, vùng sâu, vùng xa. Việc đa dạng hóa các hoạt động giao lưu văn hóa nghệ thuật, hội thao thể thao quân sự lành mạnh trong giờ nghỉ, ngày nghỉ không chỉ tạo sân chơi bổ ích, nâng cao sức khỏe thể chất và đời sống tinh thần cho bộ đội, mà còn thiết lập hàng rào văn hóa vững chắc, ngăn chặn hiệu quả sự thẩm thấu của các tệ nạn xã hội và lối sống thực dụng vào đơn vị quân đội thời kỳ mới.
Năm là, kết hợp chặt chẽ giữa quản lý tư tưởng của đơn vị với gia đình và cấp ủy, chính quyền địa phương.
Để xây dựng một thế trận an ninh tư tưởng vững chắc, các đơn vị cần chủ động thiết lập kênh thông tin liên lạc thường xuyên, hai chiều với gia đình quân nhân và đoàn thể địa phương nơi đóng quân. Qua đó, kịp thời nắm bắt hoàn cảnh gia đình, diễn biến tâm lý, tình cảm cá nhân của từng thanh niên quân đội, phát hiện sớm các biểu hiện bất thường để phối hợp động viên, uốn nắn. Triển khai hiệu quả các chương trình kết nghĩa, phối hợp hoạt động thanh niên với các địa phương trên địa bàn đóng quân như xây dựng nông thôn mới, hỗ trợ gia đình chính sách, giữ gìn an ninh trật tự khu vực. Mối liên kết mật thiết giữa quân và dân không chỉ củng cố thế trận lòng dân mà còn tạo điểm tựa tinh thần vững chắc để người chiến sĩ yên tâm công tác, một lòng phụng sự Tổ quốc.
3. Kết luận
Rèn luyện bản lĩnh chính trị cho thanh niên quân đội trước các thách thức an ninh phi truyền thống là đòi hỏi tất yếu, mang ý nghĩa chiến lược đối với sự nghiệp xây dựng lực lượng vũ trang nhân dân vững mạnh toàn diện. Quá trình này đòi hỏi sự kiên trì, linh hoạt và sáng tạo trong công tác lãnh đạo, giáo dục chính trị tư tưởng, gắn chặt lý luận với thực tiễn tôi luyện trong môi trường quân sự. Khi thanh niên quân đội được trang bị thế giới quan khoa học, sức đề kháng tư tưởng vững vàng, văn hóa số chuẩn mực và ý chí quyết chiến quyết thắng, thanh niên quân đội sẽ thực sự trở thành bức tường thành kiên cố, sẵn sàng đập tan mọi âm mưu chống phá, bảo vệ vững chắc nền tảng tư tưởng của Đảng và sự bình yên của Tổ quốc trong kỷ nguyên mới.
Thượng tá Nguyễn Quốc Duy, Trung tá Đỗ Anh Kiên, Thiếu tá Hoàng Hải Dương
Hệ 5, Học viện Chính trị, Bộ Quốc phòng
Tài liệu tham khảo:
1. Đảng Cộng sản Việt Nam (2026), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, tập II, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, tr.80.
2. Viện Ngôn ngữ học (2018), Từ điển tiếng Việt, Nxb Đà Nẵng, tr.87.
3. Bộ Quốc phòng (2004), Từ điển Bách khoa Quân sự Việt Nam, Nxb Quân đội nhân dân, Hà Nội, tr.112.
4. Hồ Chí Minh (2011), toàn tập, tập 15, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, tr.622.
5. Đảng Cộng sản Việt Nam (2026), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, tập II, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, tr.22.
6. Đảng Cộng sản Việt Nam (2026), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, tập II, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, tr.21.