Hệ sinh thái khởi nghiệp: Khi nhà trường không còn là “tháp ngà”
Được tổ chức dưới sự chủ trì của Bộ Giáo dục và Đào tạo, Ngày hội Khởi nghiệp Quốc gia lần thứ VIII tiếp tục khẳng định vai trò là một diễn đàn chiến lược, nơi hội tụ chính sách, nguồn lực và các ý tưởng đổi mới sáng tạo từ khắp cả nước. Thông điệp xuyên suốt của sự kiện năm nay là: khởi nghiệp không thể dừng ở phong trào mà phải trở thành một hệ sinh thái thực chất, có chiều sâu và tính bền vững.
Trong nhiều năm, một trong những điểm nghẽn lớn nhất của khởi nghiệp sinh viên là khoảng cách giữa ý tưởng và thị trường. Không ít dự án dù đạt giải cao trong các cuộc thi nhưng lại thiếu cơ chế hỗ trợ để phát triển tiếp, dẫn đến tình trạng “đóng băng” sau khi cuộc thi kết thúc.
Nhận diện rõ thách thức này, ĐHQG-HCM đã chủ động xây dựng hệ sinh thái khởi nghiệp với định hướng xuyên suốt: thương mại hóa kết quả nghiên cứu và bảo hộ sở hữu trí tuệ. Theo TS Nguyễn Minh Huyền Trang – Phó Trưởng ban Công tác sinh viên ĐHQG-HCM, việc thiết lập quy chế minh bạch về quyền sở hữu trí tuệ và phân chia lợi ích là yếu tố then chốt để khuyến khích sinh viên và giảng viên đưa sản phẩm ra thị trường.
Song song đó, mô hình doanh nghiệp spin-off – các doanh nghiệp khởi nguồn từ trường đại học – đang được thúc đẩy như một “đòn bẩy” quan trọng. Sự phát triển của Trung tâm Khởi nghiệp Đổi mới sáng tạo ĐHQG-HCM (IEC) là minh chứng rõ nét cho cách tiếp cận bài bản, chuyên nghiệp trong việc ươm tạo và hỗ trợ các dự án tiềm năng.
Những “hạt giống” đổi mới sáng tạo
Tại Ngày hội, các dự án của sinh viên ĐHQG-HCM cho thấy sự chuyển dịch mạnh mẽ từ tư duy học thuật sang hành động thực tiễn. Các ý tưởng không còn dừng ở mô hình lý thuyết mà đã hướng tới giải quyết những vấn đề cụ thể của xã hội, đặc biệt trong lĩnh vực y tế và chăm sóc cộng đồng.
Đột phá y tế số với AI
Dự án ThalaScreen của sinh viên Trường Đại học Khoa học Sức khỏe tập trung vào căn bệnh Thalassemia – một trong những bệnh di truyền phổ biến tại Việt Nam. Ứng dụng công nghệ Trí tuệ nhân tạo (AI), phần mềm có khả năng phân tích các chỉ số xét nghiệm máu để đánh giá nguy cơ mắc bệnh, hỗ trợ tầm soát sớm với độ chính xác cao.
Dù chỉ đạt giải Khuyến khích, ThalaScreen được đánh giá có tiềm năng ứng dụng rộng rãi trong hệ thống y tế cơ sở. Dự án cho thấy sinh viên ngành y không chỉ làm chủ kiến thức chuyên môn mà còn biết khai thác công nghệ để mở rộng phạm vi chăm sóc sức khỏe cộng đồng.
Khai thác dược liệu bản địa
Một điểm sáng khác là dự án “SONGLY PLUS: Thuốc điều trị gút từ dược liệu dây mỏ quạ”, cũng đến từ Trường Đại học Khoa học Sức khỏe, đã giành giải Nhì. Dự án kết hợp giữa tri thức y học cổ truyền và công nghệ chiết xuất hiện đại, hướng tới tạo ra sản phẩm có khả năng thương mại hóa.
Trong bối cảnh bệnh gút ngày càng gia tăng và có xu hướng trẻ hóa, việc phát triển các sản phẩm điều trị từ nguồn dược liệu trong nước không chỉ mang ý nghĩa kinh tế mà còn góp phần bảo tồn và phát huy giá trị y học truyền thống.
Khởi nghiệp vì cộng đồng và phát triển bền vững
Không chỉ dừng lại ở mục tiêu kinh tế, nhiều dự án của sinh viên ĐHQG-HCM còn thể hiện rõ tinh thần trách nhiệm xã hội. Tiêu biểu là dự án E-Motion – sản phẩm liên ngành giữa sinh viên Trường Đại học Quốc tế, Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh và Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn.
E-Motion là bộ thiết bị tay lái trợ lực điện có thể lắp vào xe lăn truyền thống, giúp người khuyết tật di chuyển dễ dàng hơn với chi phí hợp lý. Sản phẩm thể hiện rõ tính đột phá khi có thể “nâng cấp” xe lăn cơ học thành xe điện chỉ trong vài thao tác đơn giản.
Không chỉ mang lại tiện ích thiết thực, dự án còn hướng tới mục tiêu phát triển bền vững khi sử dụng năng lượng sạch, phù hợp với các tiêu chí của Liên Hợp Quốc về phát triển bền vững (SDGs). Với những giá trị đó, E-Motion đã xuất sắc giành giải Nhì tại cuộc thi.
Dự án là minh chứng rõ ràng cho một thế hệ sinh viên mới: khởi nghiệp không chỉ để làm giàu mà còn để giải quyết các vấn đề xã hội, lan tỏa giá trị nhân văn và tạo ra tác động tích cực cho cộng đồng.
Tầm nhìn 2026–2035: Xây dựng thế hệ doanh nhân trí thức
Thành công tại Ngày hội Khởi nghiệp Quốc gia lần thứ VIII là kết quả của một quá trình đầu tư bài bản vào giáo dục khởi nghiệp tại ĐHQG-HCM. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, đây mới chỉ là bước khởi đầu trong hành trình dài hạn.
Trong giai đoạn 2026–2035, ĐHQG-HCM xác định mục tiêu không chỉ dừng lại ở việc hỗ trợ thành lập doanh nghiệp mà còn hướng tới xây dựng “tư duy khởi nghiệp” cho sinh viên. Đây là nền tảng quan trọng giúp người học có khả năng thích ứng, sáng tạo và giải quyết vấn đề trong mọi lĩnh vực.
Để hiện thực hóa mục tiêu này, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa ba trụ cột: Nhà nước – Nhà trường – Doanh nghiệp. Trong đó:
Nhà trường đóng vai trò vườn ươm, cung cấp tri thức, kỹ năng và cơ chế hỗ trợ như sở hữu trí tuệ, mô hình spin-off. Doanh nghiệp đóng vai trò “bà đỡ”, hỗ trợ nguồn vốn, kinh nghiệm và kết nối thị trường. Nhà nước giữ vai trò kiến tạo, xây dựng hành lang pháp lý thuận lợi để các sản phẩm khoa học công nghệ nhanh chóng được thương mại hóa.
Từ “ý tưởng” đến “giải pháp”
Ngày hội Khởi nghiệp Quốc gia lần thứ VIII đã khép lại, nhưng những gì sinh viên ĐHQG-HCM thể hiện đã để lại dấu ấn sâu đậm. Các dự án như ThalaScreen, SONGLY PLUS hay E-Motion không chỉ là thành quả của quá trình học tập mà còn là những viên gạch đầu tiên trong việc xây dựng nền kinh tế tri thức tại Việt Nam.
Sự chuyển dịch từ “ý tưởng” sang “giải pháp”, từ “sân chơi học thuật” ra “thị trường thực tế” đang trở thành xu hướng tất yếu. Đây cũng chính là con đường để các cơ sở giáo dục đại học, trong đó có ĐHQG-HCM, khẳng định vai trò dẫn dắt trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc gia.
Với nền tảng đã được xây dựng và những bước đi vững chắc, có thể kỳ vọng vào một thế hệ sinh viên Việt Nam không chỉ giỏi lý thuyết mà còn là những “chiến binh” trên mặt trận đổi mới sáng tạo – những người sẵn sàng đưa trí tuệ Việt vươn tầm khu vực và thế giới.
Tấn Tài