Trong bối cảnh nhiệm vụ xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại và yêu cầu xây dựng Sư đoàn 968, Quân khu 4 vững mạnh toàn diện "Mẫu mực, tiêu biểu", việc xác định nội dung phù hợp, vận dụng linh hoạt, sáng tạo các hình thức, biện pháp nâng cao chất lượng giáo dục pháp luật cho hạ sĩ quan, binh sĩ có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Bài viết làm rõ sự cần thiết đó trên cơ sở lý luận, quan điểm của Đảng, Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng và thực tiễn công tác giáo dục pháp luật ở Sư đoàn 968 hiện nay.
Đặt vấn đề
Hạ sĩ quan, binh sĩ là lực lượng đông đảo, trực tiếp thực hiện các nhiệm vụ huấn luyện, sẵn sàng chiến đấu và công tác thường xuyên ở Sư đoàn 968, Quân khu 4. Trình độ nhận thức, điều kiện xuất thân và môi trường xã hội của đối tượng này có sự khác biệt nhất định, trong khi yêu cầu về chấp hành pháp luật Nhà nước, kỷ luật Quân đội và quy định của đơn vị ngày càng cao. Vì vậy, giáo dục pháp luật cho hạ sĩ quan, binh sĩ có ý nghĩa quan trọng trong việc hình thành nhận thức đúng đắn, thái độ tích cực và hành vi tự giác chấp hành pháp luật, kỷ luật, góp phần xây dựng đơn vị ổn định, an toàn, hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao.
Nội dung nghiên cứu
Trong bối cảnh tác động ngày càng sâu rộng của mặt trái nền kinh tế thị trường, quá trình hội nhập quốc tế toàn diện, sự phát triển mạnh mẽ của khoa học và công nghệ, cùng với hoạt động chống phá ngày càng tinh vi của các thế lực thù địch, công tác giáo dục pháp luật trong Quân đội nhân dân Việt Nam nói chung, ở Sư đoàn 968, Quân khu 4 nói riêng đang đứng trước những yêu cầu mới, đòi hỏi ngày càng cao về nội dung, hình thức và phương pháp tiến hành. Thực tiễn đó đặt ra yêu cầu cấp thiết phải tiếp tục xác định nội dung giáo dục pháp luật phù hợp với đặc điểm đối tượng và nhiệm vụ của đơn vị, đồng thời vận dụng linh hoạt, sáng tạo các hình thức, biện pháp nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả giáo dục pháp luật cho hạ sĩ quan, binh sĩ trong giai đoạn hiện nay.
Thực tiễn thời gian qua cho thấy, mặc dù công tác giáo dục pháp luật cho hạ sĩ quan, binh sĩ ở Sư đoàn 968, Quân khu 4 đã được cấp ủy, chỉ huy các cấp quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo và đạt được nhiều kết quả tích cực, song vẫn còn bộc lộ một số hạn chế nhất định. Việc xác định nội dung giáo dục pháp luật có thời điểm chưa thật sự sát với đặc điểm nhận thức, tâm lý và nhu cầu của đối tượng; hình thức, biện pháp tiến hành ở một số đơn vị còn biểu hiện rập khuôn, thiếu tính linh hoạt, sáng tạo; hiệu quả tác động đến ý thức tự giác chấp hành pháp luật nhà nước, kỷ luật Quân đội của một bộ phận hạ sĩ quan, binh sĩ chưa thật sự bền vững, vẫn còn xảy ra hiện tượng vi phạm kỷ luật, ảnh hưởng đến chất lượng xây dựng đơn vị và khả năng sẵn sàng chiến đấu.
Trước yêu cầu nhiệm vụ xây dựng Sư đoàn 968, Quân khu 4 vững mạnh toàn diện "Mẫu mực, tiêu biểu" theo tinh thần Nghị quyết Đại hội Đảng bộ Sư đoàn nhiệm kỳ 2025 – 2030, việc xác định nội dung phù hợp, vận dụng linh hoạt, sáng tạo các hình thức, biện pháp nhằm nâng cao chất lượng giáo dục pháp luật cho hạ sĩ quan, binh sĩ là yêu cầu khách quan, có ý nghĩa cấp thiết cả về lý luận và thực tiễn, xuất phát từ những căn cứ chủ yếu sau:
Một là, xuất phát từ quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh về công tác chính trị, tư tưởng, nhân tố chính trị – tinh thần và giáo dục chính trị, giáo dục pháp luật.
Các nhà kinh điển của chủ nghĩa Mác – Lênin đã sớm khẳng định vai trò đặc biệt quan trọng của công tác chính trị, tư tưởng và nhân tố chính trị – tinh thần, nhất là trong hoạt động quân sự. Khi bàn về nhân tố chính trị – tinh thần của quân đội, V.I. Lênin khẳng định: "Trong mọi cuộc chiến tranh, rốt cuộc thắng lợi đều tùy thuộc vào tinh thần của quần chúng đang đổ máu trên chiến trường. Lòng tin vào cuộc chiến tranh chính nghĩa, sự giác ngộ rằng cần phải hy sinh đời mình cho hạnh phúc của những người anh em, là yếu tố nâng cao tinh thần của binh sĩ và làm cho họ chịu đựng được những khó khăn chưa từng thấy" (1). Đồng thời, Người nhấn mạnh sức mạnh, hiệu lực to lớn của công tác đảng, công tác chính trị trong xây dựng nhân tố chính trị - tinh thần: "Ở đâu mà công tác chính trị trong quân đội, công tác của các chính ủy làm được chu đáo nhất thì ở đấy không hề có tình trạng lỏng lẻo trong quân đội, quân đội giữ được trật tự tốt hơn và tinh thần của họ cũng cao hơn. Ở đấy thu được nhiều thắng lợi hơn" (2). Thực tiễn chiến tranh vệ quốc của Hồng quân Liên Xô và sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc, thống nhất đất nước, bảo vệ Tổ quốc của quân và dân ta đã khẳng định sâu sắc luận điểm đó. Trong các cuộc kháng chiến, dù vũ khí, trang bị kỹ thuật và cơ sở vật chất còn hạn chế so với đối phương, song nhờ sức mạnh chính trị - tinh thần to lớn, quân và dân ta đã vượt qua gian khổ, hy sinh, quyết chiến, quyết thắng trước giặc ngoại xâm.
Kế thừa và vận dụng sáng tạo quan điểm chủ nghĩa Mác - Lênin, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn nhấn mạnh vai trò của công tác chính trị, tư tưởng, nhân tố chính trị - tinh thần và giáo dục chính trị, giáo dục pháp luật nói riêng. Người chỉ rõ: "lý luận rất quan trọng cho sự thực hành cách mạng" (3); đồng thời yêu cầu: "Phải học tập tinh thần của chủ nghĩa Mác - Lênin, học tập lập trường quan điểm và phương pháp của chủ nghĩa Mác - Lênin để áp dụng, giải quyết tốt những vấn đề thực tế trong công tác cách mạng của chúng ta" (4). Khẳng định tầm quan trọng của công tác tuyên truyền, giáo dục pháp luật, Hồ Chí Minh chỉ rõ: "công bố đạo luật này chưa phải đã là mọi việc đều xong, mà còn phải tuyên truyền giáo dục lâu dài mới thực hiện được tốt" (5).
Vận dụng những quan điểm trên vào thực tiễn, giáo dục pháp luật cho hạ sĩ quan, binh sĩ ở Sư đoàn 968, Quân khu 4 là quá trình trang bị hệ thống kiến thức pháp luật của Nhà nước, kỷ luật Quân đội và các quy định của đơn vị, qua đó nâng cao nhận thức, trách nhiệm và ý thức tự giác chấp hành pháp luật, kỷ luật. Trong điều kiện hiện nay, khi tình hình thế giới, khu vực và trong nước tiếp tục diễn biến phức tạp, mặt trái của kinh tế thị trường tác động trực tiếp đến nhận thức và hành vi của cán bộ, chiến sĩ, nhất là hạ sĩ quan, binh sĩ, thì việc nâng cao chất lượng giáo dục pháp luật càng có ý nghĩa quan trọng, góp phần xây dựng nền tảng chính trị – tinh thần vững chắc cho Sư đoàn hoàn thành tốt mọi nhiệm vụ được giao.
Hai là, xuất phát từ quan điểm của Đảng về công tác phổ biến, giáo dục pháp luật.
Trong nhiều văn kiện quan trọng, Đảng ta luôn khẳng định vị trí, vai trò và ý nghĩa của công tác phổ biến, giáo dục pháp luật; đồng thời xác định rõ mục tiêu, yêu cầu, nhiệm vụ và giải pháp tăng cường công tác này trong toàn hệ thống chính trị. Các quan điểm đó được thể hiện nhất quán trong Chỉ thị số 32-CT/TW của Ban Bí thư Trung ương Đảng và các kết luận tiếp theo về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác phổ biến, giáo dục pháp luật, nâng cao ý thức chấp hành pháp luật của cán bộ, đảng viên và Nhân dân.
Theo đó, phổ biến, giáo dục pháp luật được xác định là một bộ phận quan trọng của công tác giáo dục chính trị, tư tưởng; là nhiệm vụ của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội; phải gắn chặt với tổ chức thi hành pháp luật, bảo đảm sự thống nhất, đồng bộ và hiệu quả giữa tuyên truyền, giáo dục và thực thi pháp luật. Đồng thời, nội dung và hình thức phổ biến, giáo dục pháp luật phải thường xuyên được đổi mới, bảo đảm phù hợp với từng đối tượng, từng địa bàn và yêu cầu thực tiễn.
Những quan điểm đó là cơ sở chính trị quan trọng đặt ra yêu cầu đối với Sư đoàn 968, Quân khu 4 trong việc tiếp tục xác định đúng, trúng nội dung giáo dục pháp luật, đồng thời vận dụng linh hoạt, sáng tạo các hình thức, biện pháp giáo dục pháp luật cho hạ sĩ quan, binh sĩ.
Ba là, xuất phát từ mục tiêu, quan điểm của Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng về nhiệm vụ xây dựng Quân đội trong tình hình mới và yêu cầu xây dựng Sư đoàn 968, Quân khu 4 vững mạnh toàn diện "Mẫu mực, tiêu biểu".
Trong bối cảnh tình hình thế giới, khu vực diễn biến phức tạp, nhiệm vụ xây dựng Quân đội, củng cố quốc phòng, bảo vệ Tổ quốc đặt ra những yêu cầu ngày càng cao. Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng đã lãnh đạo, chỉ đạo toàn quân quán triệt sâu sắc các nghị quyết của Đảng về xây dựng Quân đội cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại; trong đó đặc biệt nhấn mạnh yêu cầu xây dựng đơn vị vững mạnh về chính trị, tư tưởng, tổ chức và đạo đức.
Đối với Sư đoàn 968, Quân khu 4, Nghị quyết Đại hội Đảng bộ Sư đoàn nhiệm kỳ 2025 – 2030 xác định rõ nhiệm vụ tiếp tục đổi mới, nâng cao hiệu quả công tác giáo dục chính trị, quản lý tư tưởng, xây dựng bản lĩnh chính trị, ý chí quyết tâm và tăng cường xây dựng chính quy, quản lý kỷ luật. Để thực hiện thắng lợi mục tiêu đó, việc nâng cao chất lượng giáo dục pháp luật cho hạ sĩ quan, binh sĩ, thông qua xác định nội dung phù hợp và vận dụng linh hoạt, sáng tạo các hình thức, biện pháp giáo dục, có ý nghĩa hết sức quan trọng.
Bốn là, xuất phát từ yêu cầu nâng cao chất lượng giáo dục pháp luật cho hạ sĩ quan, binh sĩ ở Sư đoàn 968, Quân khu 4 hiện nay.
Thực tiễn cho thấy, nâng cao chất lượng giáo dục pháp luật cho hạ sĩ quan, binh sĩ phải được tiến hành thường xuyên, liên tục, với nội dung, hình thức, biện pháp đa dạng, phù hợp với từng đối tượng và điều kiện cụ thể của đơn vị. Đây không phải là hoạt động mang tính tình huống hay thời điểm, mà là một quá trình tự giác, lâu dài, gắn chặt với thực hiện nhiệm vụ huấn luyện, sẵn sàng chiến đấu và xây dựng chính quy.
Việc xác định nội dung phù hợp và vận dụng linh hoạt, sáng tạo các hình thức, biện pháp giáo dục pháp luật phải hướng vào việc hình thành và phát triển phẩm chất đạo đức, lối sống, ý thức chấp hành pháp luật, kỷ luật, điều lệnh, điều lệ của Quân đội; đồng thời gắn chặt với giáo dục truyền thống, giáo dục đạo đức, xây dựng môi trường văn hóa pháp luật lành mạnh trong đơn vị.
Năm là, xuất phát từ thực trạng xác định nội dung và vận dụng các hình thức, biện pháp nâng cao chất lượng giáo dục pháp luật cho hạ sĩ quan, binh sĩ ở Sư đoàn 968, Quân khu 4.
Những năm qua, nội dung và các hình thức, biện pháp nâng cao chất lượng giáo dục pháp luật cho hạ sĩ quan, binh sĩ ở Sư đoàn 968 đã từng bước được cụ thể hóa, gắn với kế hoạch giáo dục chính trị của Sư đoàn và phù hợp với nhận thức của đối tượng. Nhiều hình thức giáo dục pháp luật được triển khai tương đối phong phú, sinh động, góp phần nâng cao nhận thức và ý thức chấp hành pháp luật, kỷ luật của hạ sĩ quan, binh sĩ.
Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, việc xác định nội dung và vận dụng các hình thức, biện pháp giáo dục pháp luật ở một số thời điểm, một số đơn vị vẫn còn hạn chế; nội dung có lúc chưa thật sự phù hợp với đặc điểm văn hóa, vùng miền, tâm lý của đối tượng; hình thức, biện pháp chậm đổi mới, thiếu linh hoạt, sáng tạo; hiệu quả giáo dục chưa cao và chưa thật sự bền vững.
Từ thực tiễn đó cho thấy, việc tiếp tục xác định nội dung phù hợp và vận dụng linh hoạt, sáng tạo các hình thức, biện pháp nâng cao chất lượng giáo dục pháp luật cho hạ sĩ quan, binh sĩ ở Sư đoàn 968, Quân khu 4 là yêu cầu khách quan, có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, góp phần xây dựng Sư đoàn vững mạnh toàn diện, hoàn thành thắng lợi mọi nhiệm vụ được giao trong tình hình mới.
3. Kết luận
Thượng uý Trương Xuân Thiện, Hệ 2
Trường Sĩ quan Chính trị (Bộ Quốc Phòng)
Tài liệu tham khảo:
(1), (2) V.I.Lênin, Toàn tập, Tập 41, Nxb Tiến bộ, Mát-xcơ-va, 1977, tr. 147, 66.
(3) Hồ Chí Minh, Toàn tập, tập 7, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2011. tr. 120.
(4) Hồ Chí Minh, Toàn tập, tập 11, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2011, tr. 95.
(5) Hồ Chí Minh, Toàn tập, tập 12, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2011, tr. 301.