Sự chuyển mình từ Tết bao cấp tới văn hóa "alo là có ngay"

Đón chúng tôi tại nhà riêng, trong sắc Xuân của hoa đào, Đại sứ Palestine Saadi Salama, Trưởng Đoàn ngoại giao tại Việt Nam kể lại những kỷ niệm từ lần đầu tiên ăn Tết tại Hà Nội vào những năm 1980, khi đất nước còn trong thời bao cấp, cho đến những cảm nhận, trải nghiệm về Tết Việt hôm nay.

Sau hàng chục năm gắn bó với Việt Nam, mỗi dịp Tết đến Xuân về, với Đại sứ Saadi Salama không chỉ là ký ức, mà còn là cảm xúc của một người tự thấy mình "không khác gì một công dân Việt Nam".

Tôi không nhớ đã ăn Tết ở Việt Nam bao nhiêu lần, ông mở đầu câu chuyện, rồi sửa lại: "Đến giờ tôi đã từng ăn Tết ở Việt Nam rất nhiều lần".

Câu nói dường như đã gói gọn gần nửa thế kỷ gắn bó của ông với mảnh đất này. Lần đầu tiên đến Việt Nam vào năm 1980, giữa những năm tháng còn nhiều khó khăn của thời bao cấp, đối với Đại sứ Saadi Salama, những ngày Tết luôn mang một ý nghĩa rất đặc biệt. Có lẽ không chỉ bởi không khí đoàn viên, mà bởi cách người Việt, dù trong thiếu thốn, vẫn dành cho Tết một vị trí thiêng liêng trong đời sống.

Là người từng sinh sống, học tập tại Việt Nam, có những mối quan hệ rộng mở với bạn bè Việt Nam, ông thấy bản thân không khác gì một công dân Việt Nam. "Đúng như người Việt Nam nói 'nhập gia tùy tục', chính vì vậy, tôi phải chuẩn bị để đón Tết như một người Việt Nam".

Theo Đại sứ Saadi Salama, Tết là dịp để con người gắn bó, đoàn viên và trao cho nhau tinh thần đoàn kết của dân tộc Việt Nam. Nếu so sánh tinh thần Tết những năm 1980 thời bao cấp với Tết hôm nay, có thể thấy rất nhiều thay đổi.

Những ký ức về Tết thời bao cấp gắn với tem phiếu và sự thiếu thốn. Khi ấy, Tết là khoảng thời gian hiếm hoi trong năm để người Việt dồn tất cả những gì tốt nhất có thể cho gia đình, cho sự sum họp. Nhiều món ăn ngày thường không có, chỉ đến Tết mới xuất hiện, như món canh, gà luộc, nem, nộm…

Ngày nay, cùng với sự phát triển kinh tế và thu nhập của người dân tăng lên, cách đón Tết cũng thay đổi rõ rệt. Có thể nói "alo là có ngay". Nhiều việc từng rất vất vả trước đây nay đã trở nên thuận tiện hơn. Không ít gia đình không còn phải tất bật ra chợ hay tự tay chuẩn bị mọi thứ như trước.

Tuy nhiên, theo ông, điều đáng mừng là trong quá trình phát triển ấy, bản sắc Tết Việt không mất đi. Ngược lại, Việt Nam đã biết cách phát huy những giá trị văn hóa truyền thống để phù hợp với hội nhập. "Về cơ bản, những nét văn hóa Tết vẫn tồn tại, như chúc Tết, thăm hỏi nhau, những bữa tất niên, những chuyến du Xuân đầu năm", ông nói.

Từ góc nhìn của một người đã chứng kiến Việt Nam trong hơn 45 năm, Đại sứ Saadi Salama khẳng định rằng dù đất nước đã phát triển rất nhiều, người Việt vẫn gắn bó sâu sắc với nền văn hóa ông cha để lại. "Đó là điều tự hào của người Việt Nam".

Những ký ức Tết không quên

Trong những ký ức ấn tượng nhất, Đại sứ không bao giờ quên cái Tết đầu tiên năm 1981. "Tôi được mời tới ăn tất niên, một trong những món ăn là xôi gấc. Khi đó, tôi không biết họ dùng quả gấc làm gì, nên đã ăn cả hạt gấc. Đó là một kỷ niệm không thể quên", ông cười nói.

Ông đặc biệt ấn tượng với tinh thần kỷ cương của người Việt, thể hiện ngay trong cách giao tiếp đời thường. "Nhiều khi người nước ngoài coi việc hỏi tuổi là tò mò, nhưng với người Việt Nam, đó là cách mở đầu câu chuyện để biết xưng hô thế nào, thể hiện sự tôn trọng đối với bạn bè, xã hội", ông lý giải.

Sinh ra và lớn lên từ một nền văn hóa lâu đời của người Arab, ông nhận ra nhiều nét tương đồng giữa văn hóa Palestine và Việt Nam trong các dịp lễ lớn, như thăm hỏi nhau, mời ăn cơm, mừng tuổi, cùng nhau du Xuân. Chính sự tương đồng ấy giúp ông hòa nhập nhanh và hiểu văn hóa Việt Nam sâu sắc hơn.

Gần nửa thế kỷ chứng kiến Việt Nam đổi thay qua những mùa Tết

Với Đại sứ Saadi Salama, có lẽ những mùa Tết đã đi qua cũng là những mốc để nhìn lại hành trình phát triển và hội nhập của Việt Nam. Là người đã sống trong lòng Thủ đô Hà Nội từ năm 1980, nhiều lần rời đi rồi quay trở lại, ông cho rằng sự phát triển của Việt Nam không chỉ khiến người Việt tự hào mà còn khiến bạn bè quốc tế ngưỡng mộ.

Theo ông, sau khi Việt Nam quyết định hội nhập trên tất cả các lĩnh vực, từ kinh tế, chính trị tới văn hóa..., đất nước đã từng bước xác lập vị thế ngày càng quan trọng trên trường quốc tế, trở thành một thành viên tích cực trong thúc đẩy hợp tác và phát triển của khu vực cũng như thế giới.

Với người Palestine – là những người bạn của Việt Nam, những bước phát triển ấy cũng được nhìn nhận như thành tựu của chính mình. Ông cho biết Palestine đánh giá cao những đóng góp của Việt Nam trong các nỗ lực vì hòa bình, trong đó có khu vực Trung Đông.

Nhìn lại chặng đường từ những năm tháng rất khó khăn của thập niên 1980 đến hôm nay, ông bày tỏ sự ngưỡng mộ đối với những nỗ lực của lãnh đạo và nhân dân Việt Nam. "Nếu không có sự hỗ trợ, đồng hành của nhân dân với những chủ trương của Đảng và Nhà nước, chưa chắc Việt Nam có những ngày đẹp đẽ như hôm nay", ông nói.

Ông tin rằng, trong bối cảnh mới, đặc biệt sau Đại hội Đảng lần thứ XIV, Việt Nam sẽ có những đột phá mới trên con đường xây dựng một đất nước phồn vinh và phát triển.

Theo Đại sứ Saadi Salama, Tết là dịp để con người gặp gỡ, giao lưu, gắn kết và thể hiện lòng vị tha. Đó cũng là thời điểm để bỏ qua những điều chưa vui của năm cũ, bước vào năm mới với tinh thần lạc quan, củng cố những mối quan hệ tốt đẹp trong gia đình, cộng đồng và xã hội.

Với ông, hình ảnh Hà Nội và Việt Nam trong những ngày Tết là hình ảnh rất đặc biệt, khiến nhiều người nước ngoài đang sinh sống tại Việt Nam mong chờ được chứng kiến, tìm hiểu và khám phá những nét văn hóa mà người Việt coi là thiêng liêng.

Nhân dịp Xuân Bính Ngọ, Đại sứ Saadi Salama gửi gắm lời chúc tới nhân dân Việt Nam: "Tôi mong Việt Nam tiếp tục phồn vinh, phát triển và đóng góp tích cực vào sự hợp tác vì lợi ích chung của các dân tộc. Tôi tin chắc chắn rằng với tinh thần bất khuất của người Việt Nam, Việt Nam sẽ đạt những mục tiêu của mình. Những thành tựu Việt Nam đạt được luôn là niềm tự hào của tôi và dân tộc Palestine chúng tôi. Chúc nhân dân Việt Nam đón một năm mới an khang, thịnh vượng và vạn sự như ý!".

Tết năm nay với Đại sứ Saadi Salama mang ý nghĩa đặc biệt khi ông vừa được trao tặng danh hiệu Công dân danh dự Thủ đô Hà Nội. Với ông, đây không chỉ là niềm tự hào, mà còn là một thử thách để tiếp tục gắn bó và đóng góp trong việc lan tỏa hình ảnh Thủ đô.

Gần nửa thế kỷ đã trôi qua kể từ cái Tết đầu tiên của ông tại Hà Nội. Và sau chừng ấy mùa Xuân, có lẽ không cần thêm một lời giải thích nào khác, đúng như lời tựa trên bìa cuốn hồi ký "Câu chuyện Việt Nam của tôi" ra mắt năm 2023 của ông: "Tôi không phải là vị khách quá cảnh đến Việt Nam. Trong con người tôi, có một phần Việt Nam rất lớn" .

Diệu Hương