Trên môi trường internet, các thế lực thù địch, cơ hội chính trị, phản động ở nước ngoài đã và đang lợi dụng internet và các trang mạng xã hội như: Facebook, Tiktok, YouTube, WhatsApp, Instagram… để đăng tải các tin, bài, clip… có nội dung xuyên tạc, kích động chống phá Đảng, Nhà nước và chế độ với sự gia tăng cả về cường độ cũng như mật độ, tần suất và lưu lượng tin, bài. Bằng những thủ đoạn như: tung tin nóng, giật gân, thất thiệt, lừa bịp, mị dân, thật giả lẫn lộn,… làm cho một bộ phận thanh niên lầm tưởng, dao động, hoài nghi, mất niền tin vào Đảng, Nhà nước và chế độ; thậm chí, tiếp tay tung hô, cổ vũ cho các thế lực thù địch, phản động bằng cách chia sẻ, bình luận rộng rãi; kích động, gây rối, chống người thi hành công vụ, phá hoại tài sản của nhà nước và công dân; để lại hậu quả nguy hại cho tương lai, có thể kể đến một số hiện tượng nổi bật sau:
Một là, trực tiếp thực hiện livestream để kêu gọi cộng đồng mạng can thiệp vào nội bộ hoặc tham gia bình luận trái chiều trên mạng xã hội. Đây là thủ đoạn dùng tài khoản faceook với công cụ livestream để phát video trực tiếp về một sự việc do chúng dựng lên hoặc "lên sóng" trực tiếp trên mạng xã hội để tạo "diễn đàn" kêu gọi mọi người tham gia bình luận, chia sẻ về một vấn đề "nóng" được dư luận xã hội quan tâm. "Kịch bản" được xây dựng khá công phu, nội dung được quay và lời bình luận phát trực tiếp thường là các vụ việc liên quan đến các vụ tụ tập đông người, khiếu kiện tại trụ sở các cơ quan chính quyền hoặc các lực lượng chức năng thi hành nhiệm vụ như: cảnh sát giao thông, cưỡng chế đất đai, giải phóng mặt bằng, xét xử các tội phạm... Chủ đề chúng chọn để phát trực tiếp thường là các vấn đề nóng liên quan trực tiếp đến quyền lợi thiết thực, vấn đề bức xúc của người dân như: đất đai, môi trường, giải phóng mặt bằng, quan hệ ứng xử của cán bộ công chức, lực lượng vũ trang thực thi nhiệm vụ... Thường vào dịp có các sự kiện chính trị của Đảng, Nhà nước (Đại hội Đảng, Hội nghị Ban chấp hành Trung ương, Bầu cử Quốc hội, nguyên thủ các nước đến thăm Việt Nam,…), cố tình lồng ghép quan điểm cá nhân, bình luận xuyên tạc, phủ nhận, bôi đen, quy chụp… thu hút sự quan tâm của cộng đồng mạng và kêu gọi sự "phụ họa", tiếp sức của những phần tử bất mãn, cơ hội chính trị cùng tham gia, chia sẻ. Mục đích nhằm "vẽ ra" trong mắt công chúng và giới trẻ một Đảng Cộng sản Việt Nam chuyên quyền, độc đoán, bất ổn; một Nhà nước yếu kém trong quản lý, bị chia rẽ, bè phái cục bộ, lợi ích nhóm; một hình ảnh Quân đội yếu đuối, bất lực trước sự đe doạ trên biển; một hình ảnh Công an tham nhũng, thối nát... Từ đó, kêu gọi sự can thiệp của dư luận quốc tế và các tổ chức phản động vào chống phá Việt Nam.
Hai là, sử dụng "khoảng trống thông tin", sự thiếu hụt thông tin chính thống để tấn công vào sự hiếu kỳ của công chúng và giới trẻ. Đây là thủ đoạn lợi dụng việc báo chí chính thống trong nước khi đưa tin đều phải qua quá trình tiếp cận thực tế, kiểm định nguồn tin, biên tập, thông qua mới đăng tin, bài (thậm chí, để bảo đảm tính chính xác của thông tin, những tác động tiêu cực mang lại hoặc một số vấn đề nào đó có thể bị chậm trễ khi đưa tin hoặc đã đăng tải xong bị gỡ xuống). Lợi dụng "khoảng trống thông tin" này, chúng phát tán ồ ạt, trực tiếp những tin, bài xuyên tạc, bóp méo sự thật bằng những tiêu đề "giật gân", "câu khách" về những gì dư luận đang quan tâm, nhất là các vấn đề liên quan đến nhân sự nội bộ Đảng, Nhà nước, tham nhũng, tiêu cực dưới các dạng, như: thông tin sự việc, đặt câu hỏi, bỏ ngỏ vấn đề để bạn đọc suy ngẫm như: "Ai sẽ bị thanh trừng sau Đại hội XIV", "Lò lại nóng ở phía Nam", "Ai sẽ ngồi vào ghế Thủ tướng"… với những thông tin trộn lẫn thật giả, kích thích tính hiếu kỳ, tò mò của cộng đồng mạng và giới trẻ gây tâm lý hoang mang, bán tín, bán nghi,...
Ba là, biến thông tin cũ thành mới, bịa đặt những thông tin mới để chống phá Quân đội và Công an là thủ đoạn được chúng tiến hành khá "bài bản" và quy mô. Những vụ việc đã được xử lý, giải quyết, đã có kết luận của các cơ quan chức được lựa chọn để "chế biến", "làm mới" thường là những đoạn video hoặc hình ảnh có liên quan đến mối quan hệ giữa cán bộ với chiến sĩ, "cán bộ hành hung chiến sĩ", "chiến sĩ cũ đánh chiến sĩ mới", "các vụ tự tử, tự sát", các vấn đề liên quan đến dân chủ trong Quân đội, quan hệ quân dân,... chúng cố tình bịa đặt, xuyên tạc, vu khống, đưa ra những bình luận trái chiều làm sai lệch bản chất của vấn đề. Thời điểm tán phát để "làm mới" hoặc bịa đặt thường diễn ra trước mùa tuyển chọn, giao nhận quân, quá trình huấn luyện chiến sĩ mới, trước các sự kiện chính trị của đất nước, quân đội. Mục đích của việc tán phát các thông tin, hình ảnh, đoạn video không thuần túy chỉ là sự phản ánh một vụ việc, một con người cụ thể, mà đằng sau đó là âm mưu và sự toan tính hết sức thâm độc của các thế lực thù địch. Họ muốn đánh vào tâm lý lo lắng, sợ hãi trong thanh niên không muốn nhập ngũ vì sợ vào Quân đội sẽ bị "đánh đập tàn bạo", "hành hạ" bằng những cực hình... Từ đó, gây dư luận trái chiều trong xã hội về bản chất, truyền thống của Quân đội ta, kích động thanh niên trốn tránh nghĩa vụ quân sự, làm giảm sức mạnh chiến đấu, gây chia rẽ, mất đoàn kết trong Quân đội. Qua những thông tin, hình ảnh, video tán phát, sẽ gây nghi ngờ, làm phai nhạt mục tiêu, lý tưởng của cán bộ, chiến sĩ, làm mất đi hình ảnh cao đẹp "Bộ đội Cụ Hồ", gây tâm lý nghi ngờ trong cán bộ, chiến sĩ, làm giảm niềm tin của nhân dân vào Quân đội, cuối cùng là thực hiện mục tiêu "phi chính trị hóa" Quân đội. Bên cạnh chống phá quân đội, thời gian gần đây xuất hiện rất nhiều những video phần lớn là những video tiêu cực về lực lượng cảnh sát giao thông làm nhiệm vụ. Những video được quay trực tiếp giữa người dân với lực lượng cảnh sát giao thông như quá trình xử phạt các lỗi vi phạm giao thông, đo nồng độ cồn, lỗi tốc độ… Những hành vi cố tình bào chữa các lỗi vi phạm, "chây lỳ" không chấp hành tìm đủ cách để chống đối như: đòi kiểm tra chuyên đề, tem kiểm định thiết bị đo nồng độ cồn, phải chứng minh được lỗi vi phạm… được các "thánh mạng" livestream vu cáo, có những lời lẽ xúc phạm, miệt thị lực lượng cảnh sát giao thông là yếu kém về năng lực, không nắm được luật hoặc cố tình "gài bẫy" lực lượng cảnh sát giao thông thực hiện hối lộ, quay những hành vi tiêu cực của một vài cán bộ, chiến sĩ cảnh sát trong khi làm nhiệm vụ để thổi phồng thực trạng của lực lượng cảnh sát giao thông là tham nhũng, thối nát. Mục đích khoét sâu mâu thuẫn, làm mất niềm tin của nhân dân vào lực lượng thực thi pháp luật nói chung và cảnh sát giao thông nói riêng.
Trước những thực trạng này, cần tạo sức đề kháng, "hệ miễn dịch" trong thanh niên trước những âm mưu, thủ đoạn mới của các thế lực thù địch, góp phần tạo sự thống nhất về chính trị, tư tưởng trong thanh niên là vấn đề hết sức quan trọng. Bởi, thanh niên là lực lượng rất năng động, có trình độ, kiến thức, giàu hoài bão, thích tò mò, khám phá cái mới, dễ tiếp thu các luồng thông tin, nhất là thông tin trên internet và mạng xã hội. Tuy nhiên, khả năng phân tích, nhận định, sàng lọc, chọn lọc thông tin của thanh niên còn hạn chế, dễ bị lôi kéo, kích động, dao động, tin theo dẫn đến những quyết định thiếu chính xác, thậm chí sai lầm. Chính vì vậy, cần định hướng cho thanh niên khi tham gia mạng xã hội là vấn đề cấp thiết hiện nay, cần tập trung vào một số giải pháp sau:
Một là, tiếp tục giáo dục mục tiêu, lý tưởng, đạo đức cách mạng, tinh thần tự giác trong tu dưỡng, rèn luyện kỷ luật cho thanh niên. Là lứa tuổi năng động, sáng tạo, thích khám phá cái mới, mỗi thanh niên phải nỗ lực, tự giác tu dưỡng, rèn luyện, nâng cao tầm hiểu biết về kiến thức toàn diện; không ngừng trau dồi đạo đức, lối sống văn minh, giữ gìn truyền thống văn hóa dân tộc, ứng xử có văn hóa; xung kích, tích cực đấu tranh phê phán, loại bỏ những thói quen, hành vi thiếu văn hóa trong làm việc, học tập, sinh hoạt và công tác. Đồng thời, nêu cao cảnh giác cách mạng, biết phân biệt đúng - sai, ý thức tự phòng, chống các tác động xấu từ mặt trái kinh tế thị trường và âm mưu, thủ đoạn của các thế lực thù địch chống phá cách mạng nước ta thông qua không gian mạng.
Hai là, trang bị "vắc xin phòng vệ mạnh và phản công" cho thanh niên khi tham gia mạng xã hội. Các tổ chức Đoàn, nhà trường và các cấp, các ngành và địa phương đẩy mạnh công tác giáo dục, định hướng chính trị, nâng cao nhận thức chính trị, pháp luật cho thanh niên về mạng xã hội, cách sử dụng mạng xã hội hợp lý. Tăng cường các hoạt động tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật cho thanh niên. Thường xuyên cung cấp thông tin chính thống, kịp thời, cách nhận diện các trang mạng phản động, những tin bài sai trái. Từ đó giúp cho thanh niên hình thành tư duy tự nhận diện thông tin xấu độc, khả năng phân tích, nhận định trước các thông tin tràn lan trên mạng xã hội. Các cơ quan chức năng, nhất là các cơ quan an ninh mạng tăng cường kiểm soát thông tin, gỡ bỏ, ngăn chặn các nội dung xuyên tạc, xấu độc, phản động trên các trang mạng xã hội. Định kỳ tổ chức tập huấn, bồi dưỡng kỹ năng công tác Đoàn để cán bộ đoàn, đoàn viên, thanh niên tham gia đấu tranh chống "Diễn biến hoà bình" trên lĩnh vực tư tưởng, văn hóa, trên không gian mạng, bảo vệ nền tảng tư tưởng... từ đó tạo ra hệ "miễn dịch" đối với những thông tin sai trái, thù địch.
Ba là, tích cực tuyên truyền, giáo dục làm cho mọi đoàn viên thanh niên nhận diện được tính hai mặt của các trang mạng xã hội.
Lãnh đạo các ban, ngành, nhà trường, doanh nghiệp và địa phương thường xuyên quan tâm, chủ động trong việc giáo dục nâng cao nhận thức cho mọi đoàn viên, thanh niên nhất là các quy định trong việc sử dụng mạng xã hội. Tăng cường công tác quản lý, sử dụng, khai thác mạng xã hội trong việc học tập, nghiên cứu, sử dụng phải đúng mục đích; nghiêm cấm đăng tải các hình ảnh phản cảm lên các trang mạng xã hội để chia sẻ. Kịp thời chấn chỉnh, nhắc nhở, xử lý, ngăn chặn những hành vi tán phát các thông tin, hình ảnh có nội dung tiêu cực, phản cảm và các biểu hiện lơ là mất cảnh giác khi tham gia mạng xã hội, không để các thông tin tiêu cực trên mạng xã hội tác động xấu tới tư tưởng, nhận thức của đoàn viên, thanh niên.
Bốn là, tiếp tục đổi mới phương thức tuyên truyền để mang lại hiệu quả cao. Các cơ quan, ban ngành, nhà trường và địa phương tích cực, chủ động đổi mới hình thức, phương pháp tuyên truyền nhằm nâng cao nhận thức, ý thức chính trị, nhiệm vụ đấu tranh quan điểm sai trái cho mọi đoàn viên thanh niên. Khi định hướng cho đoàn viên, thanh niên tham gia đấu tranh trên mạng xã hội cần chú ý: không sử dụng ảnh đại diện của cá nhân, hình ảnh của đơn vị, nhà trường, cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp làm ảnh đại diện, cũng như không chia sẻ thông tin, hình ảnh trên, tránh bị các đối tượng lợi dụng làm ảnh hưởng xấu đến danh dự, uy tín của đơn vị, nhà trường, cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp. Xây dựng ý thức và phong cách ứng xử có văn hóa cho đoàn viên, thanh niên để khi tham gia mạng xã hội, không làm lộ, lọt thông tin nhất là thông tin liên quan đến bí quân sự, an ninh quốc gia trên các trang mạng xã hội.
ThS Nguyễn Xuân Cẩn – Đại học Nguyễn Huệ