Ảnh minh họa
Cơ sở lý luận và thực tiễn
Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã từng khẳng định: "Một năm khởi đầu từ mùa xuân. Một đời khởi đầu từ tuổi trẻ. Tuổi trẻ là mùa xuân của xã hội"[1] . Người cũng nhấn mạnh: "Non sông Việt Nam có trở nên tươi đẹp hay không, dân tộc Việt Nam có bước tới đài vinh quang để sánh vai với các cường quốc năm châu được hay không, chính là nhờ một phần lớn ở công học tập của các em"([2]). Thấm nhuần sâu sắc tư tưởng của Người, Đảng và Nhà nước ta luôn xác định công tác thanh niên và giáo dục thế hệ trẻ là nhiệm vụ chiến lược, sống còn, quyết định đến vận mệnh và sự phát triển trường tồn của quốc gia.
Trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế sâu rộng, cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư với sự phát triển bùng nổ của trí tuệ nhân tạo, công nghệ số và kinh tế xanh đang diễn ra mạnh mẽ, đất nước ta đứng trước những thời cơ và thách thức đan xen. Thế hệ trẻ Việt Nam, với đặc tính năng động, sáng tạo, nhạy bén, vừa là chủ thể tích cực trong quá trình hội nhập, vừa là đối tượng chịu tác động nhiều chiều từ cả những yếu tố tích cực và tiêu cực. Bên cạnh những thành tựu to lớn, đại bộ phận thanh niên có lý tưởng, hoài bão, có trách nhiệm với đất nước, vẫn còn một bộ phận thanh niên phai nhạt lý tưởng, sống thực dụng, thiếu ý thức cộng đồng, dễ bị lôi kéo bởi các thông tin xấu độc, sai trái trên không gian mạng. Thực trạng này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải tăng cường và đổi mới toàn diện công tác giáo dục thế hệ trẻ.
Nhận thức rõ tầm quan trọng đó, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng đã chỉ rõ nhiệm vụ trọng tâm: "Tăng cường giáo dục thế hệ trẻ về lý tưởng cách mạng, đạo đức, lối sống văn hóa, nâng cao lòng yêu nước, tự hào dân tộc, nuôi dưỡng ước mơ, hoài bão, khát vọng vươn lên; nêu cao tinh thần trách nhiệm đối với đất nước, với xã hội"([3]). Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng cũng đã tiếp tục khẳng định định hướng chiến lược: "Khơi dậy mạnh mẽ truyền thống yêu nước, khát vọng phát triển, tinh thần đoàn kết, ý chí tự chủ, tự tin, tự lực, tự cường, tự hào dân tộc; phát huy sức mạnh văn hóa, con người thành nguồn lực nội sinh và động lực mạnh mẽ cho sự phát triển, đưa đất nước tiến mạnh trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc" ([4]). Đồng thời, Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII Đoàn TNCS Hồ Chí Minh (nhiệm kỳ 2026 - 2031) đã cụ thể hóa mục tiêu: "Xây dựng thế hệ thanh niên thời kỳ mới có lý tưởng cách mạng; lòng yêu nước; có bản lĩnh, có hoài bão, đạo đức tốt; có tri thức sâu rộng, thể chất khỏe mạnh và tâm hồn giàu bản sắc văn hóa Việt Nam, trở thành những công dân toàn cầu mang hồn Việt, góp phần xây dựng và bảo vệ Tổ quốc" ([5]) với khẩu hiệu hành động: "Bản lĩnh tự cường - Tiên phong sáng tạo - Khát vọng cống hiến - Làm chủ tương lai". Đây không chỉ là một định hướng chiến lược mà còn là một lời hiệu triệu hành động cho cả hệ thống chính trị và toàn xã hội.
Chủ nghĩa Mác - Lênin luôn đánh giá cao vai trò, vị trí của thế hệ trẻ trong tiến trình phát triển lịch sử - xã hội. C.Mác và Ph. Ăng-ghen khẳng định thanh niên là bộ phận năng động nhất, nhạy bén nhất, gắn liền với tương lai và sự phát triển của giai cấp công nhân. Hai ông coi việc giáo dục thế hệ công nhân đang lớn lên là điều kiện tiên quyết cho tương lai của toàn bộ giai cấp và của cả loài người. Kế thừa và phát triển một cách thiên tài tư tưởng đó, V.I.Lênin đã dành sự quan tâm sâu sắc và toàn diện cho thanh niên. Người khẳng định: "Chúng ta mãi mãi sẽ là Đảng của thanh niên, của giai cấp tiên phong"([6]). Quan điểm này không chỉ thể hiện niềm tin sắt đá vào lực lượng trẻ tuổi mà còn là một định hướng chiến lược cho các Đảng Cộng sản. Lênin chỉ rõ, thanh niên chính là những người sẽ tiếp thu, bảo vệ và phát triển sự nghiệp cách mạng do các thế hệ đi trước để lại. Người nhấn mạnh, tương lai của xã hội cộng sản chủ nghĩa phụ thuộc hoàn toàn vào việc giáo dục, rèn luyện và tổ chức thế hệ trẻ. Trong tác phẩm "Nhiệm vụ của Đoàn thanh niên", Lênin đã giao phó sứ mệnh lịch sử vĩ đại - xây dựng xã hội cộng sản cho thế hệ thanh niên. Người coi Đoàn Thanh niên Cộng sản là "trường học của chủ nghĩa cộng sản", là nơi tôi luyện, bồi dưỡng những chiến sĩ cách mạng kiên trung, có đủ tri thức và phẩm chất để gánh vác trọng trách lịch sử.
Vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin vào điều kiện cụ thể của Việt Nam, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn dành tình cảm đặc biệt và sự quan tâm sâu sắc cho thế hệ trẻ. Bác khẳng định thanh niên là người chủ tương lai của nước nhà, sự thịnh suy, yếu mạnh của đất nước phần lớn phụ thuộc vào thế hệ trẻ. Thanh niên là lực lượng xung kích, rường cột của quốc gia. Người coi thanh niên là "lực lượng cơ bản trong bộ đội, công an và dân quân tự vệ", là "lực lượng hăng hái nhất, dồi dào nhất" trong lao động sản xuất và xây dựng đất nước. Người chỉ rõ: "Thanh niên là một bộ phận quan trọng của dân tộc. Dân tộc bị nô lệ thì thanh niên cũng bị nô lệ. Dân tộc được giải phóng, thanh niên mới được tự do"([7]). Tư tưởng này đã gắn kết chặt chẽ vận mệnh của thanh niên với vận mệnh của dân tộc, khơi dậy mạnh mẽ lòng yêu nước và ý thức trách nhiệm của tuổi trẻ. Chăm lo, bồi dưỡng thế hệ trẻ là nhiệm vụ chiến lược, sống còn của cách mạng. Đây là tư tưởng xuyên suốt và là nỗi trăn trở lớn nhất của Người. Trong Di chúc thiêng liêng để lại cho toàn Đảng, toàn dân, Người căn dặn: "Bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau là một việc rất quan trọng và rất cần thiết"([8]). "Trồng người" là công việc chiến lược, đòi hỏi sự đầu tư công phu, bền bỉ của cả hệ thống chính trị. Người yêu cầu phải đào tạo nên những thế hệ thanh niên kế tục sự nghiệp cách mạng "vừa hồng, vừa chuyên" - vừa có đạo đức cách mạng trong sáng, vừa có trình độ chuyên môn, khoa học kỹ thuật giỏi.
Thấm nhuần sâu sắc chủ nghĩa Mác - Lê-nin và tư tưởng Hồ Chí Minh, Đảng Cộng sản Việt Nam luôn xác định công tác thanh niên là vấn đề sống còn của dân tộc, là một trong những nhiệm vụ trọng yếu của Đảng. Qua các kỳ Đại hội Đảng, nhiều Nghị quyết, Chỉ thị chuyên đề quan trọng đã được ban hành, nổi bật là Nghị quyết số 25-NQ/TW, ngày 25-7-2008, của Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khóa X) về "Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác thanh niên thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa". Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng tiếp tục khẳng định và làm sâu sắc hơn nữa vai trò của thế hệ trẻ trong bối cảnh mới. Văn kiện nhấn mạnh yêu cầu phải "Phát huy vai trò, tiềm năng, sức sáng tạo và tinh thần xung kích của thanh niên" trong sự nghiệp xây dựng đất nước phồn vinh, hạnh phúc. Đảng ta chỉ rõ, cần phải "tạo động lực cho thanh niên xung kích trong học tập, lao động sáng tạo, khởi nghiệp, lập nghiệp; làm chủ các kiến thức khoa học, công nghệ hiện đại, phát huy vai trò quan trọng trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc"([9]). Đặc biệt, trong bài phát biểu quan trọng của Tổng Bí thư Tô Lâm, yêu cầu về việc xây dựng một "thế hệ vươn mình" - một thế hệ trẻ không chỉ xuất sắc về trí tuệ mà còn vượt trội về thể chất, giàu bản sắc văn hóa, đủ khả năng cạnh tranh quốc tế - đã trở thành một định hướng chiến lược, một yêu cầu cấp thiết của thời đại đối với công tác giáo dục và bồi dưỡng thanh niên.
Tại Đại hội XIV, Đảng tiếp tục nhấn mạnh yêu cầu: "Xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, đồng bộ trên nền tảng hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa, hệ giá trị gia đình và chuẩn mực con người Việt Nam. Phát triển toàn diện con người Việt Nam về đạo đức, trí tuệ, ý thức dân tộc, trách nhiệm công dân, thượng tôn pháp luật, năng lực sáng tạo, thẩm mỹ, thể lực, kỹ năng sống, kỹ năng nghề nghiệp, kỹ năng số" ([10]). Cụ thể hóa quan điểm của Đảng, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Đại hội XIII Đoàn TNCS Hồ Chí Minh đã chỉ rõ: "Giáo dục lý tưởng cho thanh niên không chỉ là truyền đạt nghị quyết, tổ chức sinh hoạt chính trị, càng không thể dừng ở khẩu hiệu. Điều quan trọng là làm cho thanh niên hiểu đúng, tin mãnh liệt, hành động tự giác" ([11]). Thanh niên phải là lực lượng tiên phong, xây dựng tinh thần "nghĩ rộng hơn, học nhanh hơn, làm tốt hơn, sống đẹp hơn, trách nhiệm hơn và cống hiến nhiều hơn" ([12]) để đưa đất nước phát triển phồn vinh, hạnh phúc.
Những kết quả đạt được
Trong những năm qua, đặc biệt là trong giai đoạn triển khai thực hiện Nghị quyết Đại hội XII và XIII của Đảng, công tác giáo dục thế hệ trẻ đã được Đảng, Nhà nước, cả hệ thống chính trị và toàn xã hội đặc biệt quan tâm, triển khai đồng bộ, sáng tạo và đạt được nhiều thành tựu quan trọng. Những thành tựu này đã tạo ra chuyển biến tích cực và sâu sắc trong nhận thức, tình cảm và hành động của thế hệ trẻ, góp phần củng cố vững chắc nền tảng tư tưởng của xã hội và sức mạnh của khối đại đoàn kết toàn dân tộc.
Một là, nhận thức và trách nhiệm của cả hệ thống chính trị đối với công tác giáo dục thế hệ trẻ được nâng lên một tầm cao mới, hệ thống chủ trương, chính sách ngày càng được hoàn thiện, đồng bộ. Đây là thành tựu mang tính nền tảng, tạo tiền đề cho mọi kết quả khác. Đảng ta đã ban hành nhiều nghị quyết, chỉ thị, kết luận quan trọng, thể hiện tầm nhìn chiến lược về công tác thanh niên, tiêu biểu như Chỉ thị số 42-CT/TW của Ban Bí thư về "Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác giáo dục lý tưởng cách mạng, đạo đức, lối sống văn hóa cho thế hệ trẻ, giai đoạn 2015 - 2030". Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ đã cụ thể hóa bằng các chương trình, đề án lớn, như Quyết định số 1895/QĐ-TTg phê duyệt Chương trình "Tăng cường giáo dục lý tưởng cách mạng, đạo đức, lối sống và khơi dậy khát vọng cống hiến cho thanh niên, thiếu niên, nhi đồng giai đoạn 2021 - 2030" và Quyết định số 311/QĐ-TTg phê duyệt Chương trình "Giáo dục lý tưởng cách mạng, đạo đức, lối sống văn hoá cho thanh niên, thiếu niên và nhi đồng trên không gian mạng giai đoạn 2022 - 2030". Việc ban hành đồng bộ các văn bản chỉ đạo đã tạo ra một hành lang pháp lý vững chắc, định hướng thống nhất và huy động được nguồn lực to lớn của toàn xã hội cho công tác quan trọng này. Sự vào cuộc của các cấp ủy đảng, chính quyền, Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể đã tạo nên một sức mạnh tổng hợp, thể hiện rõ quan điểm "chăm lo cho thế hệ trẻ là trách nhiệm của toàn xã hội".
Hai là, nội dung, phương thức giáo dục được đổi mới mạnh mẽ theo hướng hiện đại, thiết thực, sáng tạo, phù hợp với tâm lý và xu hướng tiếp cận thông tin của giới trẻ. Khắc phục lối mòn giáo điều, hình thức, công tác giáo dục đã có những bước chuyển biến vượt bậc, đặc biệt là trong việc ứng dụng công nghệ số và tận dụng không gian mạng. Tổ chức Đoàn đã đẩy mạnh chuyển đổi số, tận dụng trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data), ứng dụng "Thanh niên Việt Nam" và các nền tảng mạng xã hội để tổ chức học tập lý luận chính trị, kiểm tra Nghị quyết và định hướng dư luận xã hội. Nhiều đợt sinh hoạt chính trị rộng lớn, các chiến dịch truyền thông hiện đại như "Hòa bình đẹp lắm", "Phủ đỏ mạng xã hội", Đề án "Câu chuyện thời hoa lửa" thu hút hàng tỷ lượt tiếp cận, lan tỏa mạnh mẽ các giá trị sống đẹp và góp phần xây dựng "hệ miễn dịch" chính trị vững chắc cho thanh niên trên không gian mạng.
Ba là, các phong trào hành động cách mạng do Đoàn, Hội, Đội phát động đã thực sự trở thành "trường học thực tiễn" sinh động, tạo môi trường để thế hệ trẻ rèn luyện, cống hiến và trưởng thành. Lý luận đã được gắn kết chặt chẽ với thực tiễn thông qua các phong trào sâu rộng, thiết thực. Thông qua các phong trào trọng tâm của nhiệm kỳ Đại hội XIII Đoàn TNCS Hồ Chí Minh, thế hệ trẻ đã thể hiện rõ tinh thần tiên phong, xung kích tham gia các dự án hạ tầng trọng điểm quốc gia (như đường dây 500kV mạch 3, đường bộ cao tốc), chung tay xóa nhà tạm, nhà dột nát, hỗ trợ vận hành chính quyền địa phương hai cấp và đi đầu trong phong trào "Bình dân học vụ số", chuyển đổi số cộng đồng.
Bốn là, đại bộ phận thế hệ trẻ Việt Nam ngày nay có lòng yêu nước nồng nàn, tự hào dân tộc, có niềm tin vào sự lãnh đạo của Đảng và con đường phát triển của đất nước; có lối sống văn hóa, trách nhiệm, năng động, sáng tạo, có khát vọng vươn lên mạnh mẽ. Kết quả tổng quát được khẳng định tại Đại hội XIII Đoàn TNCS Hồ Chí Minh cho thấy công tác Đoàn và phong trào thanh thiếu nhi đã hoàn thành và vượt 12/12 chỉ tiêu nhiệm kỳ.
Đây là kết quả tổng hợp quan trọng nhất, là minh chứng sống động cho hiệu quả của công tác giáo dục. Thế hệ trẻ Việt Nam đang ngày càng khẳng định được vai trò, vị thế của mình trong mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, tích cực tham gia vào các hoạt động chính trị, đóng góp ý kiến xây dựng chính sách; là lực lượng nòng cốt trong chuyển đổi số quốc gia; là những đại sứ văn hóa quảng bá hình ảnh đất nước ra thế giới; và luôn sẵn sàng có mặt ở những nơi khó khăn, gian khổ nhất khi Tổ quốc cần.
Những thành tựu trên đã khẳng định đường lối, chủ trương của Đảng về công tác giáo dục thế hệ trẻ là hoàn toàn đúng đắn, sáng tạo, đồng thời thể hiện sự nỗ lực, quyết tâm của cả hệ thống chính trị, trong đó Đoàn TNCS Hồ Chí Minh đã và đang phát huy xuất sắc vai trò nòng cốt của mình.
Bên cạnh những thành tựu đáng ghi nhận, công tác giáo dục thế hệ trẻ vẫn còn tồn tại nhiều hạn chế, yếu kém. Việc nhìn nhận thẳng thắn, khách quan những vấn đề này không chỉ thể hiện tinh thần tự phê bình và phê bình nghiêm túc mà còn là yêu cầu cấp thiết để tìm ra các giải pháp khắc phục hiệu quả, đáp ứng yêu cầu của giai đoạn phát triển mới: i- Một bộ phận thanh niên, thiếu niên có biểu hiện suy thoái về tư tưởng chính trị, phai nhạt lý tưởng, giảm sút niềm tin, sống thực dụng, thiếu trách nhiệm.; ii- Hình thức và phương thức giáo dục lý tưởng, đạo đức ở một số cơ sở chậm đổi mới, còn theo lối mòn, chưa bắt nhịp với đặc điểm tâm lý, xu hướng của thanh niên; iii- Sự phối hợp giữa ba môi trường giáo dục: gia đình - nhà trường - xã hội có lúc, có nơi còn lỏng lẻo, thiếu đồng bộ; iv- Nguồn lực đầu tư cho công tác thanh niên và giáo dục thế hệ trẻ còn hạn chế, chưa tương xứng với yêu cầu, nhiệm vụ.
Nguyên nhân của những hạn chế, yếu kém: 1- Tác động tiêu cực từ mặt trái của kinh tế thị trường và toàn cầu hóa. Lối sống thực dụng, chủ nghĩa cá nhân, văn hóa ngoại lai không phù hợp đã len lỏi, tác động mạnh mẽ đến nhận thức và lối sống của thế hệ trẻ. 2- Sự chống phá quyết liệt của các thế lực thù địch; lợi dụng không gian mạng, các phương tiện truyền thông hiện đại để đăng tải thông tin xấu độc, xuyên tạc lịch sử, bôi nhọ lãnh đạo, gây hoang mang, chia rẽ, làm suy giảm niềm tin của thanh niên đối với Đảng và chế độ. 3- Sự phát triển bùng nổ của công nghệ bên cạnh việc mang lại nhiều tiện ích, công nghệ cũng tạo ra những thách thức mới như nghiện mạng xã hội, game online, tiếp xúc với các nội dung độc hại, thiếu kiểm soát…
Phương hướng, giải pháp trong thời gian tới
Về phương hướng
Một là, tiếp tục khẳng định và quán triệt sâu sắc trong toàn bộ hệ thống chính trị và xã hội rằng: Công tác giáo dục thế hệ trẻ là nhiệm vụ chiến lược, là trách nhiệm của toàn Đảng, toàn dân, của các cấp, các ngành, trong đó Đoàn TNCS Hồ Chí Minh giữ vai trò nòng cốt. Đây là phương hướng mang tính nguyên tắc, quyết định sự thành công của toàn bộ công tác.
Hai là, đổi mới toàn diện, nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác giáo dục thế hệ trẻ về lý tưởng cách mạng, đạo đức, lối sống văn hóa, lòng yêu nước, tự hào dân tộc và khát vọng cống hiến; lấy thanh niên làm trung tâm, lấy chuyển đổi số và không gian mạng làm môi trường giáo dục chủ đạo; quán triệt phương châm làm cho thanh niên "hiểu đúng, tin mãnh liệt, hành động tự giác".
Ba là, kết hợp chặt chẽ giữa "xây" và "chống", trong đó lấy "xây" làm cơ bản, chiến lược, lâu dài, và "chống" phải quyết liệt, chủ động, kịp thời; chú trọng nâng cao "sức đề kháng", "hệ miễn dịch" chính trị cho thanh thiếu nhi, tăng cường tạo dựng các trào lưu, xu hướng tích cực trên không gian mạng để định hướng và thu hút giới trẻ.
Bốn là, phát huy sức mạnh tổng hợp và tăng cường sự phối hợp đồng bộ, chặt chẽ giữa ba môi trường giáo dục cốt lõi: gia đình - nhà trường - xã hội; gắn việc giáo dục lý tưởng, đạo đức với xây dựng hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa, hệ giá trị gia đình và chuẩn mực con người Việt Nam thời đại mới, hướng tới đào tạo thế hệ "công dân toàn cầu mang hồn Việt".
Năm là, xây dựng đội ngũ cán bộ làm công tác giáo dục thế hệ trẻ có đủ phẩm chất, năng lực, uy tín, thực sự là những tấm gương sáng, có khả năng truyền cảm hứng; giữ vững phương châm "3 gần" (gần thanh niên - gần cơ sở - gần không gian số); nâng cao tư duy, năng lực ứng dụng công nghệ số và kỹ năng làm việc với lứa tuổi Gen Z để nâng cao tính thuyết phục, dẫn dắt thế hệ trẻ.
Về giải pháp
Trước tiên, tăng cường sự lãnh đạo của Đảng, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước đối với công tác giáo dục thế hệ trẻ.
Sự lãnh đạo của Đảng và quản lý của Nhà nước là nhân tố quyết định bảo đảm công tác giáo dục thế hệ trẻ luôn đi đúng định hướng chính trị và được bổ trợ đầy đủ các nguồn lực phát triển. Để phát huy tối đa vai trò này, cần tập trung thực hiện đồng bộ các yêu cầu sau: 1- Tạo chuyển biến từ nhận thức đến hành động trong toàn hệ thống chính trị: Đây là giải pháp gốc rễ, đòi hỏi cấp ủy, tổ chức đảng các cấp phải quán triệt sâu sắc vị trí chiến lược của công tác thanh niên; đồng thời tăng cường kiểm tra, giám sát việc cụ thể hóa, thực hiện các chủ trương, đường lối của Đảng trong thực tiễn. 2- Nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước: Tập trung hoàn thiện thể chế, chính sách, bảo đảm nguồn lực tài chính, cơ sở vật chất và kiến tạo môi trường pháp lý thuận lợi cho sự phát triển toàn diện của thế hệ trẻ. 3- Phát huy trách nhiệm nêu gương và mở rộng tính dân chủ: Đề cao vai trò tiên phong, gương mẫu của đội ngũ cán bộ, đảng viên; củng cố các cơ chế đối thoại định kỳ để lắng nghe, tiếp thu tâm tư, nguyện vọng chính đáng của thanh niên, qua đó xây dựng và củng cố vững chắc niềm tin của tuổi trẻ đối với Đảng và Nhà nước.
Thứ hai, đổi mới nội dung, phương thức giáo dục; lấy chuyển đổi số và phong trào hành động thực tiễn làm đột phá.
Đây là giải pháp trung tâm, có ý nghĩa quyết định trong việc hiện thực hóa các chủ trương, đường lối của Đảng thành nhận thức, niềm tin và hành động tự giác của thế hệ trẻ. Trọng tâm của nhóm giải pháp này bao gồm: i- Đổi mới sâu sắc nội dung giáo dục lý tưởng, đạo đức, lối sống: Xây dựng nội dung giáo dục sinh động, hiện đại, phù hợp với đặc điểm tâm lý và phương thức tiếp nhận thông tin của thế hệ trẻ (Gen Z). Đặt giáo dục lý tưởng cách mạng trong mối quan hệ gắn kết chặt chẽ với việc thực hành hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa, hệ giá trị gia đình và chuẩn mực con người Việt Nam theo tinh thần Đại hội XIV của Đảng. ii- Đột phá về phương thức giáo dục thông qua chuyển đổi số: Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số và các nền tảng truyền thông hiện đại; kiên quyết chuyển đổi từ mô hình truyền tải thông tin một chiều sang các phương pháp tương tác đa chiều, lấy thanh thiếu nhi làm trung tâm, qua đó khơi dậy tính chủ động và vai trò chủ thể của người học. iii- Tôi luyện, trưởng thành qua các phong trào hành động thực tiễn: Nâng tầm chất lượng các phong trào hành động cách mạng thành những "giảng đường mở" sinh động để thanh niên rèn luyện bản lĩnh. Nội dung phong trào cần liên tục đổi mới, bắt kịp thị hiếu, nhu cầu chính đáng của tuổi trẻ - nhất là tại các địa bàn dân cư, khu công nghiệp, doanh nghiệp ngoài nhà nước và đối với nhóm thanh niên yếu thế. Trọng tâm là cụ thể hóa hiệu quả Phong trào "Tuổi trẻ Việt Nam tiên phong trong kỷ nguyên mới" với "5 Tiên phong" do Đại hội XIII của Đoàn phát động (về khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số; khởi nghiệp, lập nghiệp; hội nhập quốc tế; tình nguyện vì cộng đồng; bảo vệ Tổ quốc và giữ gìn an ninh trật tự).
Thứ ba, phát huy sức mạnh tổng hợp của Đoàn TNCS Hồ Chí Minh, gia đình và nhà trường.
Thực tiễn cho thấy, công tác giáo dục thế hệ trẻ là một quá trình tổng thể, phức tạp, không một lực lượng đơn lẻ nào có thể hoàn thành xuất sắc nếu thiếu đi sự phối hợp đồng bộ, chặt chẽ giữa các chủ thể nền tảng. Nhóm giải pháp này đòi hỏi phải phát huy tối đa sức mạnh hợp lực từ ba trụ cột:
Nâng cao vai trò nòng cốt, định hướng của Đoàn TNCS Hồ Chí Minh: Tăng cường vị thế dẫn dắt và sức thu hút của tổ chức Đoàn, để Đoàn thực sự là "trường học xã hội chủ nghĩa của thanh niên", là môi trường rèn luyện lý tưởng và người bạn đồng hành tin cậy, gắn bó của tuổi trẻ trên con đường lập thân, lập nghiệp.
Đề cao vai trò nền tảng, xuất phát điểm của Gia đình: Phát huy giá trị của gia đình - tế bào của xã hội - trong việc uốn nắn, bồi đắp nhân cách, hình thành nền tảng đạo đức, lối sống lành mạnh và tạo dựng "sức đề kháng" tinh thần ban đầu nhưng có tính chất lâu dài, bền vững cho thế hệ trẻ.
Khẳng định vai trò trung tâm của Nhà trường: Nâng cao chất lượng toàn diện của hệ thống giáo dục nhà trường trong việc trang bị tri thức hiện đại, rèn luyện kỹ năng, định hình phẩm chất, năng lực công dân và chuẩn bị bản lĩnh hội nhập quốc tế cho học sinh, sinh viên.
Thứ tư, chủ động kiến tạo môi trường văn hóa - xã hội lành mạnh, an toàn và tiến bộ.
Môi trường văn hóa - xã hội là không gian trực tiếp dung dưỡng, kiểm chứng và phát huy các giá trị nhân cách của tuổi trẻ. Do đó, việc chủ động kiến tạo một môi trường văn hóa - xã hội lành mạnh, an toàn và tiến bộ là giải pháp mang tính chiến lược, cần tập trung vào các định hướng trọng tâm: 1- Chủ động làm trong sạch môi trường thông tin, nhất là trên không gian mạng: Tăng cường hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước kết hợp với phát huy sức mạnh của cộng đồng để chủ động thanh lọc, đấu tranh triệt phá các thông tin xấu, độc, quan điểm sai trái, thù nghịch; qua đó bảo vệ vững chắc nền tảng tư tưởng của Đảng trong thế hệ trẻ trên không gian mạng. 2- Xây dựng và định hình các hệ giá trị chuẩn mực: Đẩy mạnh tuyên truyền, tôn vinh các tấm gương "người tốt, việc tốt", các điển hình tiên tiến với phương châm "lấy cái đẹp dẹp cái xấu", "lấy tích cực đẩy lùi tiêu cực", góp phần định hướng giá trị sống nhân văn, hoài bão lớn và lý tưởng cống hiến cho thanh thiếu nhi. 3- Chú trọng phát triển đời sống văn hóa cơ sở: Tăng cường nguồn lực đầu tư, mở rộng và nâng cao chất lượng các không gian sinh hoạt văn hóa, thể thao lành mạnh tại cộng đồng; đáp ứng kịp thời nhu cầu phát triển toàn diện cả về trí tuệ, tinh thần và thể chất cho thế hệ trẻ./.
([1]) Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2011, t. 4, tr. 167
([2]) Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t.4, tr. 35
([3]) Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2021, t. I, tr. 167
([4]) Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2026, t. II, tr. 373
([5]) Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII Đoàn TNCS Hồ Chí Minh (2026 - 2031), Nxb. Kim Đồng, Hà Nội, 2026, tr. 129
([6]) V.I. Lê-nin: Toàn tập, Nxb. Tiến bộ, Mátxcơva, 1971, t. 14, tr. 162 - 163
([7]) Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t. 9, tr. 178
([8]) Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t. 15, tr. 622
([9]) Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, Sđd, t. I, tr. 167
([10]) Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2026, t. II, tr. 378
([11]) Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII Đoàn TNCS Hồ Chí Minh (2026 - 2031), Nxb. Kim Đồng, Hà Nội, 2026, tr. 19
([12]) Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII Đoàn TNCS Hồ Chí Minh (2026 - 2031), Nxb. Kim Đồng, Hà Nội, 2026, tr. 24
ĐỖ CÔNG TUÂN*
* Phó Trưởng ban, Ban Tuyên giáo, Cơ quan Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam