1. Mở đầu
Chuyển đổi số (CĐS) trong công tác GD, ĐT ở các HV, TSQ quân đội là yêu cầu khách quan, nhiệm vụ quan trọng nhằm đổi mới nội dung, phương pháp, hình thức tổ chức giáo dục, đào tạo, góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực quân sự trong tình hình mới. Trong quá trình đó, thanh niên là lực lượng trẻ, năng động, có khả năng tiếp cận nhanh với khoa học, công nghệ và giữ vai trò quan trọng trong ứng dụng, khai thác, phát triển các nền tảng số. Vì vậy, tăng cường sự lãnh đạo, chỉ đạo của các chủ thể, lực lượng góp phần phát huy vai trò của thanh niên trong CĐS công tác GD, ĐT ở các HV, TSQ quân đội hiện nay.
2. Nội dung
Trong hệ thống tổ chức và hoạt động của các HV, TSQ quân đội, sự lãnh đạo tuyệt đối, trực tiếp về mọi mặt của các cấp ủy, tổ chức đảng, hiệu lực quản lý, điều hành của người chỉ huy và vai trò tham mưu, hướng dẫn của hệ thống cơ quan chức năng các cấp luôn đóng vai trò nhân tố quyết định mọi thắng lợi. Chuyển đổi số là một quá trình biến đổi sâu sắc, toàn diện, tác động trực tiếp đến phương thức quản lý truyền thống, lề lối làm việc, hệ thống hạ tầng kỹ thuật và đòi hỏi nguồn lực lớn cùng tư duy quản trị hiện đại. Do đó, nếu thiếu đi sự lãnh đạo sắc sảo, tập trung, thống nhất của cấp ủy đảng và sự chỉ đạo quyết liệt, bài bản của người chỉ huy, thì mọi nỗ lực tự phát của lực lượng thanh niên sẽ dễ rơi vào tản mạn, thiếu định hướng và khó tạo ra bước đột phá mang tính chiến lược.
2.1. Nâng cao năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu của các cấp ủy, tổ chức đảng trong định hướng chiến lược chuyển đổi số
Cấp ủy, tổ chức đảng các cấp trong các HV, TSQ là hạt nhân chính trị, trực tiếp xác định chủ trương và quyết định các mục tiêu trọng tâm trong từng giai đoạn. Để phát huy hiệu quả vai trò của thanh niên trong CĐS, trước hết phải đặc biệt coi trọng việc nâng cao năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của các tổ chức đảng này. Cụ thể hoá các chủ trương về CĐS vào nghị quyết lãnh đạo chuyên đề, các cấp ủy đảng cần quán triệt sâu sắc các nghị quyết, chỉ thị của Đảng, Quân ủy Trung ương, BQP về CĐS và xây dựng quân đội cách mạng, chính quy, hiện đại; từ đó, cụ thể hóa thành các nghị quyết lãnh đạo năm, tháng hoặc nghị quyết chuyên đề về công tác CĐS và phát huy vai trò của tuổi trẻ. Nghị quyết của cấp ủy phải xác định rõ các chỉ tiêu định lượng và định tính cụ thể (ví dụ: tỷ lệ giáo án điện tử được chuẩn hóa, mức độ số hóa kho dữ liệu khoa học, tỷ lệ học viên tham gia các mô hình học tập số,...) để có cơ sở lãnh đạo, kiểm tra, đôn đốc thực hiện.
Phát huy vai trò định hướng chính trị, bảo đảm đúng định hướng quân sự trong mọi sáng kiến công nghệ, quá trình chuyển đổi số do thanh niên xung kích thực hiện đôi khi dễ rơi vào tình trạng chạy theo công nghệ thuần túy mà xem nhẹ các yếu tố đặc thù về bảo mật, an ninh thông tin quân sự và kỷ luật quân đội. Do đó, cấp ủy, tổ chức đảng phải nắm chắc, định hướng chặt chẽ để mọi hoạt động sáng tạo, nghiên cứu giải pháp số của thanh niên luôn bám sát nhiệm vụ chính trị trung tâm của HV, TSQ, tuân thủ nghiêm ngặt các quy định về bảo vệ bí mật nhà nước, bí mật quân sự. Tăng cường công tác kiểm tra, giám sát của cấp ủy đối với các tổ chức đảng trực thuộc và các tổ chức quần chúng, cấp ủy các cấp phải thường xuyên tiến hành kiểm tra, đánh giá việc quán triệt và triển khai các chỉ thị, kế hoạch về chuyển đổi số; kịp thời phát hiện những cấp ủy cơ sở buông lỏng lãnh đạo, thiếu quan tâm tạo điều kiện cho tuổi trẻ, đồng thời biểu dương, nhân rộng những mô hình hay, cách làm sáng tạo của các tổ chức đoàn thanh niên dưới sự lãnh đạo trực tiếp của chi bộ, đảng bộ.
2.2. Đề cao trách nhiệm, tính quyết liệt và phương pháp quản lý, điều hành của người chỉ huy các cấp trong kiến tạo môi trường số
Nếu cấp ủy đảng vạch ra nghị quyết và định hướng chiến lược, thì người giám đốc, hiệu trưởng, chủ nhiệm chính trị, chủ nhiệm các khoa, hệ trưởng, tiểu đoàn trưởng quản lý học viên là người trực tiếp tổ chức thực hiện, điều hành và phân bổ nguồn lực. Hiệu quả CĐS phụ thuộc trực tiếp vào tư duy quản trị và sự quyết liệt trong hành động của đội ngũ cán bộ chủ trì. Đổi mới tư duy quản lý từ phương thức truyền thống sang quản trị điều hành dựa trên dữ liệu số, người chỉ huy các cấp phải đi đầu trong việc sử dụng hệ thống văn phòng điện tử, hệ thống quản lý học vụ số, phần mềm theo dõi tiến trình biểu huấn luyện và các cơ sở dữ liệu chuyên ngành. Thay vì phương thức điều hành hành chính khép kín, thủ công bằng giấy tờ truyền thống, người chỉ huy phải tận dụng tối đa các tiện ích của hạ tầng số để ra quyết định nhanh chóng, chính xác, minh bạch và khoa học. Sự gương mẫu điều hành trên không gian số của người chỉ huy chính là "mệnh lệnh không lời" buộc toàn thể đơn vị, đặc biệt là lực lượng thanh niên phải chủ động thích ứng và nâng cao trình độ. Mạnh dạn giao việc, đặt hàng nhiệm vụ công nghệ cho lực lượng thanh niên, người chỉ huy các cấp cần khắc phục triệt để biểu hiện tư tưởng "bao biện, làm thay" hoặc hoài nghi năng lực của người trẻ. Cần chủ động "đặt hàng" các tổ chức đoàn thanh niên, các câu lạc bộ nghiên cứu khoa học trẻ của HV, TSQ giải quyết những khâu yếu, mặt yếu, những "điểm nghẽn" trong công tác quản lý, giảng dạy, huấn luyện (như xây dựng phần mềm quản lý điểm rèn luyện học viên, số hóa giáo trình, thiết kế mô phỏng bài giảng 3D). Việc giao nhiệm vụ phải đi đôi với việc giao quyền hạn, tạo hành lang pháp lý và cung cấp điều kiện vật chất, trang thiết bị cần thiết để thanh niên phát huy tối đa tư duy sáng tạo. Đổi mới phương thức kiểm tra, đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ của cấp dưới và thanh niên, người chỉ huy cần thiết lập các tiêu chí đánh giá hiệu quả công việc gắn liền với sản phẩm chuyển đổi số thực tế. Quá trình kiểm tra phải kết hợp chặt chẽ giữa kiểm tra thường xuyên và kiểm tra đột xuất thông qua hệ thống giám sát số; qua đó vừa siết chặt kỷ luật, kỷ cương quân sự, vừa kịp thời tháo gỡ những vướng mắc, khó khăn về cơ chế, hạ tầng kỹ thuật cho các lực lượng trẻ.
2.3. Nâng cao hiệu lực tham mưu, hướng dẫn và tổ chức thực hiện của hệ thống cơ quan chức năng các cấp
Các cơ quan chức năng trong CĐS là những "cánh tay nối dài" giúp cấp ủy, chỉ huy triển khai toàn diện công tác chuyển đổi số. Chất lượng tham mưu của các cơ quan này quyết định tính đồng bộ, khả thi của các giải pháp phát huy vai trò thanh niên. Nâng cao chất lượng tham mưu chiến lược về quy hoạch hạ tầng số và cơ chế chính sách, cơ quan chức năng phải chủ động bám sát sự phát triển của công nghệ và thực tiễn nhà trường để tham mưu cho đảng uỷ, ban giám đốc (ban giám hiệu) xây dựng chiến lược phát triển hạ tầng công nghệ thông tin, mua sắm trang thiết bị, xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung và ban hành các quy chế phối hợp, quy chế bảo mật. Đặc biệt, cần tham mưu xây dựng các cơ chế tài chính linh hoạt, quỹ hỗ trợ sáng tạo trẻ, tạo môi trường thử nghiệm công nghệ (sandbox) thuận lợi cho các đề tài nghiên cứu của thanh niên.
Tăng cường công tác phối hợp liên ngành, tháo gỡ "nút thắt" kỹ thuật và hành chính, trong quá trình triển khai các mô hình CĐS do thanh niên làm chủ công, thường xuất hiện sự chồng chéo hoặc vướng mắc giữa các bộ phận (giữa yêu cầu bảo mật của cơ quan kỹ thuật với nhu cầu thực nghiệm của giảng viên, học viên trẻ). Các cơ quan chức năng phải đóng vai trò điều phối nhịp nhàng, chủ động hướng dẫn, tháo gỡ kịp thời các rào cản về thủ tục hành chính, cung cấp tài liệu kỹ thuật, hỗ trợ chuyên môn để đoàn viên, thanh niên yên tâm sáng tạo. Cơ quan chính trị phát huy vai trò nòng cốt trong công tác thi đua, khen thưởng và lan tỏa phong trào, cơ quan chính trị các HV, TSQ làm tốt công tác tham mưu tổ chức các phong trào thi đua đột kích, phong trào "Tuổi trẻ sáng tạo trong chuyển đổi số"; chủ trì thẩm định, xét duyệt các sáng kiến, mô hình hay; đồng thời làm tốt công tác tuyên truyền, tôn vinh, nhân rộng các điển hình tiên tiến. Qua đó, tạo ra khí thế thi đua sôi nổi, biến sự lãnh đạo của Đảng thành động lực hành động tự giác của hàng loạt tập thể, cá nhân thanh niên.
2.4. Hoàn thiện cơ chế phối hợp giữa cấp ủy, chỉ huy với tổ chức Đoàn Thanh niên trong triển khai thực hiện nhiệm vụ chuyển đổi số ngành giáo dục đào tạo ở các học viện, trường sĩ quan quân đội
Sự thành công trong phát huy vai trò của thanh niên không thể tách rời sự đồng hành, dẫn dắt của tổ chức Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh ở các cấp trong HV, TSQ. Do đó, cần tăng cường cơ chế lãnh đạo toàn diện của cấp ủy đối với Đoàn Thanh niên, đồng thời phát huy tính chủ động, xung kích của tổ chức đoàn trong cụ thể hóa các nghị quyết thành chương trình hành động thiết thực. Phát huy vai trò cầu nối của tổ chức Đoàn trong truyền đạt và tổ chức thực hiện, ban chấp hành đoàn các cấp phải là lực lượng tiên phong nắm bắt kịp thời các chủ trương, định hướng chuyển đổi số của cấp ủy, chỉ huy để cụ thể hóa thành các chương trình hành động, phong trào thi đua phù hợp với đặc thù của từng đối tượng thanh niên (đối tượng là giảng viên trẻ, sĩ quan trẻ khác với đối tượng là học viên các khóa). Duy trì nền nếp chế độ đối thoại, lắng nghe và giải quyết kịp thời kiến nghị của tuổi trẻ, cấp ủy, người chỉ huy các cấp cần thường xuyên duy trì các buổi đối thoại dân chủ với đội ngũ cán bộ, đoàn viên thanh niên. Qua đó, lắng nghe những hiến kế, những khó khăn, vướng mắc từ thực tiễn quá trình học tập, huấn luyện và chuyển đổi số; từ đó có những điều chỉnh kịp thời về chủ trương, chính sách lãnh đạo, tạo sự đồng thuận cao trong toàn đơn vị.
Tăng cường sự lãnh đạo, chỉ đạo của các cấp ủy, tổ chức đảng, sự quản lý, điều hành của người chỉ huy và cơ quan chức năng các cấp là nhân tố then chốt, bảo đảm cho quá trình phát huy vai trò của thanh niên trong chuyển đổi số diễn ra đúng hướng, bài bản, đồng bộ và đạt hiệu quả cao nhất. Khi các cấp ủy đảng định hướng đúng đắn, người chỉ huy quyết liệt kiến tạo môi trường, cơ quan chức năng tham mưu trúng, đúng và tổ chức Đoàn năng động, sáng tạo, thì tiềm năng trí tuệ, nhiệt huyết của tuổi trẻ các học viện, trường sĩ quan quân đội sẽ được khơi thông tối đa. Đây chính là bệ phóng vững chắc để xây dựng thành công các HV, TSQ thông minh, hiện đại, nâng cao chất lượng giáo dục - đào tạo, nghiên cứu khoa học, đáp ứng xuất sắc yêu cầu xây dựng quân đội trong tình hình mới.
3. Kết luận
Tăng cường sự lãnh đạo, chỉ đạo của các chủ thể, lực lượng là điều kiện quan trọng bảo đảm phát huy vai trò của thanh niên trong CĐS công tác GD, ĐT ở các HV, TSQ quân đội hiện nay. Thực hiện tốt giải pháp này sẽ tạo sự thống nhất về nhận thức và hành động, phát huy trách nhiệm của các tổ chức, lực lượng, đồng thời khơi dậy tính chủ động, sáng tạo của thanh niên trong ứng dụng và làm chủ công nghệ số. Qua đó, góp phần nâng cao chất lượng, hiệu quả CĐS, đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục, đào tạo trong tình hình mới.
Trung tá Vũ Đức Long
Hệ 5, Học viện Chính trị
Tài liệu tham khảo
1. Bộ Tổng Tham mưu (2022), Kế hoạch số 588/KH-BTTM ngày 04/3/2022 về chuyển đổi số trong giáo dục, đào tạo ở các nhà trường Quân đội giai đoạn 2022-2025, định hướng đến năm 2030.
2. Quân ủy Trung ương (2022), Nghị quyết số 1657-NQ/QUTW ngày 20/12/2022 về đổi mới công tác giáo dục và đào tạo đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ xây dựng Quân đội trong tình hình mới.
3. Quân ủy Trung ương (2025), Nghị quyết số 3488-NQ/QUTW ngày 29/01/2025 về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong Quân đội.