Người lao động thực hiện thủ tục hưởng chế độ bảo hiểm thất nghiệp tại Trung tâm Dịch vụ việc làm. (Ảnh: Nhật Dương)
Doanh nghiệp chậm đóng, người lao động đối mặt nguy cơ mất quyền lợi
Thực tế thời gian qua cho thấy tình trạng doanh nghiệp chậm đóng, trốn đóng bảo hiểm xã hội, trong đó có bảo hiểm thất nghiệp (BHTN), vẫn còn diễn ra ở nhiều nơi, gây ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của người lao động khi không may mất việc làm.
Theo TS Phạm Ngọc Toàn, Giám đốc Trung tâm Thông tin phân tích, dự báo chiến lược và dịch vụ công thuộc Bộ Nội vụ, mặc dù hành vi vi phạm xuất phát từ phía doanh nghiệp, nhưng người lao động lại là đối tượng chịu tác động trực tiếp nhất.
Ông cho biết, khi doanh nghiệp không thực hiện đầy đủ nghĩa vụ đóng BHTN, thời gian tham gia bảo hiểm của người lao động có thể không được ghi nhận đầy đủ hoặc không phản ánh đúng quá trình làm việc thực tế. Trong khi đó, thời gian đóng bảo hiểm là căn cứ quan trọng để xác định điều kiện và mức hưởng các chế độ bảo hiểm thất nghiệp.
Theo phân tích của TS Phạm Ngọc Toàn, nếu doanh nghiệp thực hiện đầy đủ trách nhiệm đóng bảo hiểm, toàn bộ quá trình tham gia của người lao động sẽ được cập nhật chính xác trên hệ thống. Ngược lại, việc trốn đóng hoặc chậm đóng có thể khiến thời gian tham gia bảo hiểm bị thiếu hụt, ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình giải quyết quyền lợi khi người lao động rơi vào tình trạng thất nghiệp.
Không chỉ gây thiệt hại về quyền lợi trước mắt, tình trạng này còn tác động đến niềm tin của người lao động đối với hệ thống an sinh xã hội. Nhiều người lao động cho rằng họ đã bị khấu trừ tiền lương để tham gia bảo hiểm thì khi gặp rủi ro phải được hưởng đầy đủ chế độ. Khi phát hiện quyền lợi bị ảnh hưởng do doanh nghiệp vi phạm, họ dễ rơi vào tâm lý hoài nghi và mất niềm tin vào chính sách.
Theo TS Phạm Ngọc Toàn, nếu tình trạng này kéo dài sẽ không chỉ ảnh hưởng đến từng cá nhân mà còn tác động tiêu cực đến niềm tin chung của xã hội đối với hệ thống bảo hiểm và chính sách an sinh.
Chuyển trách nhiệm bồi hoàn từ người lao động sang doanh nghiệp
Để khắc phục những bất cập nêu trên, Luật Việc làm 2025 đã bổ sung quy định yêu cầu người sử dụng lao động phải chi trả khoản tiền tương ứng với các chế độ bảo hiểm thất nghiệp mà người lao động đáng lẽ được hưởng trong trường hợp doanh nghiệp không thực hiện nghĩa vụ đóng bảo hiểm theo quy định.
TS Phạm Ngọc Toàn đánh giá đây là một thay đổi quan trọng, góp phần chuyển rủi ro từ phía người lao động sang trách nhiệm của doanh nghiệp.
Trước đây, khi doanh nghiệp chậm đóng hoặc trốn đóng bảo hiểm thất nghiệp, người lao động thường là bên phải gánh chịu hậu quả và gặp nhiều khó khăn trong việc yêu cầu bồi thường. Tuy nhiên, với quy định mới, nếu quyền lợi của người lao động bị ảnh hưởng do hành vi vi phạm của doanh nghiệp, đơn vị sử dụng lao động sẽ phải bồi hoàn đầy đủ số tiền tương ứng với chế độ mà người lao động bị mất.
Theo ông Toàn, quy định này không chỉ bảo vệ trực tiếp người lao động khi mất việc làm mà còn tạo ra cơ chế ràng buộc trách nhiệm rõ ràng đối với doanh nghiệp. Bên cạnh nghĩa vụ bồi hoàn, doanh nghiệp vi phạm còn có thể phải đối mặt với các hình thức xử lý theo quy định của pháp luật, bao gồm xử phạt hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự trong những trường hợp đủ căn cứ.
Để chủ động bảo vệ quyền lợi của mình, bà Vũ Thị Thanh Liễu, Phó Giám đốc Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội, khuyến nghị người lao động thường xuyên theo dõi quá trình tham gia bảo hiểm thông qua ứng dụng VssID - Bảo hiểm xã hội số.
Theo bà Liễu, khi phát hiện doanh nghiệp chậm đóng hoặc đóng thiếu bảo hiểm, người lao động cần kịp thời phản ánh với tổ chức công đoàn cơ sở hoặc lãnh đạo doanh nghiệp để yêu cầu giải quyết. Trường hợp doanh nghiệp không khắc phục, người lao động nên chủ động kiến nghị đến cơ quan Bảo hiểm xã hội, Sở Nội vụ hoặc các cơ quan chức năng có thẩm quyền để được hỗ trợ.
Bà Liễu cho rằng việc phát hiện sớm các vi phạm sẽ giúp tăng khả năng khắc phục hậu quả, bảo vệ quyền lợi của người lao động và tránh tình trạng đến khi nghỉ việc mới phát hiện doanh nghiệp còn nợ bảo hiểm kéo dài, ảnh hưởng đến việc chốt sổ và giải quyết trợ cấp thất nghiệp.
Việc bổ sung quy định buộc doanh nghiệp bồi hoàn quyền lợi bảo hiểm thất nghiệp cho người lao động khi xảy ra hành vi trốn đóng hoặc chậm đóng được đánh giá là bước tiến quan trọng trong hoàn thiện chính sách an sinh xã hội. Không chỉ góp phần bảo vệ tốt hơn quyền lợi của người lao động, quy định mới còn tăng cường trách nhiệm của doanh nghiệp, tạo cơ sở để xây dựng một hệ thống bảo hiểm thất nghiệp công bằng, minh bạch và bền vững hơn.