Trên cơ sở phân tích các quy định của pháp luật hiện hành và thực tiễn thực hiện tại địa phương, bài viết làm rõ phạm vi thẩm quyền của Sở Xây dựng trong quản lý vận tải hành khách tuyến cố định, chỉ ra những bất cập trong việc phân định thẩm quyền, cơ chế phối hợp và tổ chức thực hiện. Từ đó, bài viết đề xuất một số kiến nghị nhằm hoàn thiện pháp luật về phân cấp, phân quyền, xác định rõ trách nhiệm của các chủ thể quản lý và nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước đối với hoạt động vận tải hành khách tuyến cố định trong bối cảnh đổi mới tổ chức bộ máy hành chính hiện nay.
1. Đặt vấn đề
Cải cách tổ chức bộ máy hành chính nhà nước theo hướng tinh gọn, phân định rõ chức năng, nhiệm vụ của các cơ quan quản lý đã tạo ra những thay đổi đáng kể trong lĩnh vực giao thông vận tải ở địa phương. Việc giao Sở Xây dựng thực hiện chức năng quản lý nhà nước về giao thông vận tải không chỉ thay đổi chủ thể thực hiện nhiệm vụ mà còn đặt ra yêu cầu hoàn thiện cơ sở pháp lý về thẩm quyền nhằm bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ và hiệu quả trong hoạt động quản lý.
Vận tải hành khách tuyến cố định là loại hình kinh doanh vận tải có phạm vi quản lý rộng, gắn với nhiều hoạt động quản lý nhà nước như quy hoạch và tổ chức mạng lưới tuyến, quản lý bến xe khách, cấp và thu hồi giấy phép kinh doanh vận tải, công bố tuyến khai thác, kiểm tra việc duy trì điều kiện kinh doanh và xử lý vi phạm. Chất lượng quản lý đối với lĩnh vực này tác động trực tiếp đến trật tự vận tải, an toàn giao thông, chất lượng dịch vụ, quyền lợi của hành khách cũng như môi trường cạnh tranh giữa các đơn vị kinh doanh vận tải. Vì vậy, việc xác định rõ phạm vi thẩm quyền của Sở Xây dựng có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo đảm tính minh bạch, thống nhất và trách nhiệm trong thực thi công vụ.
Hệ thống pháp luật hiện hành đã quy định tương đối đầy đủ về nhiệm vụ, quyền hạn của Sở Xây dựng trong quản lý vận tải hành khách tuyến cố định. Tuy nhiên, quá trình áp dụng vẫn bộc lộ nhiều hạn chế. Một số quy định về phân cấp, phân quyền chưa thật sự rõ ràng; phạm vi trách nhiệm giữa Sở Xây dựng với các cơ quan quản lý chuyên ngành còn có điểm giao thoa; cơ chế phối hợp trong quản lý tuyến liên tỉnh, quản lý bến xe, chia sẻ dữ liệu và thanh tra, kiểm tra chưa đáp ứng yêu cầu thực tiễn. Bên cạnh đó, yêu cầu chuyển đổi số, cải cách thủ tục hành chính và sự phát triển của thị trường vận tải cũng đang đặt ra nhiều vấn đề mới đối với hoạt động quản lý nhà nước.
Bài viết tập trung phân tích các quy định pháp luật về thẩm quyền của Sở Xây dựng trong quản lý vận tải hành khách tuyến cố định, đánh giá những bất cập trong quá trình tổ chức thực hiện và đề xuất các kiến nghị hoàn thiện pháp luật nhằm phân định rõ thẩm quyền, tăng cường hiệu quả phối hợp giữa các cơ quan quản lý và nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước đối với hoạt động vận tải hành khách tuyến cố định.
2. Thực trạng thẩm quyền của sở xây dựng trong quản lý vận tải hành khách tuyến cố định
Hệ thống các quy định hiện hành đã từng bước phân định nhiệm vụ, quyền hạn của cơ quan quản lý ở địa phương, tạo cơ sở pháp lý cho việc tổ chức, điều hành và kiểm soát hoạt động vận tải hành khách tuyến cố định. Tuy nhiên, thực tiễn áp dụng vẫn bộc lộ những khoảng trống và bất cập cả về quy định pháp luật lẫn quá trình tổ chức thực hiện, ảnh hưởng đến hiệu quả quản lý nhà nước trong lĩnh vực này. Từ đó, có thể xem xét thực trạng thẩm quyền của Sở Xây dựng trong quản lý vận tải hành khách tuyến cố định thông qua các nội dung sau:
Một là, pháp luật đã từng bước xác lập rõ thẩm quyền quản lý vận tải hành khách tuyến cố định của Sở Xây dựng
Các quy định trên đã xác định tương đối cụ thể chủ thể, phạm vi và nội dung thẩm quyền của Sở Xây dựng trong quản lý vận tải hành khách tuyến cố định. Đây là cơ sở pháp lý để địa phương chủ động tổ chức mạng lưới tuyến, giải quyết đăng ký khai thác, quản lý bến xe, kiểm tra điều kiện kinh doanh và phối hợp xử lý vi phạm.
Hai là, việc thực hiện thẩm quyền của Sở Xây dựng trong quản lý vận tải hành khách tuyến cố định ngày càng được tăng cường
Ngoài việc thực hiện các thủ tục hành chính, Sở Xây dựng còn có trách nhiệm quản lý hoạt động của bến xe khách, khai thác dữ liệu từ thiết bị giám sát hành trình và phối hợp với các cơ quan có liên quan trong công tác thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm. Việc ứng dụng cơ sở dữ liệu điện tử và hệ thống dịch vụ công trực tuyến trong tiếp nhận, giải quyết hồ sơ đã góp phần giảm thời gian xử lý thủ tục, nâng cao tính công khai, minh bạch và hiệu quả quản lý nhà nước đối với hoạt động vận tải hành khách tuyến cố định.
Ba là, việc thực hiện thẩm quyền của Sở Xây dựng trong quản lý vận tải hành khách tuyến cố định vẫn còn nhiều hạn chế
Mặc dù hệ thống pháp luật đã từng bước hoàn thiện theo hướng tăng cường phân cấp cho địa phương, việc thực hiện thẩm quyền của Sở Xây dựng vẫn còn bộc lộ một số hạn chế. Trước hết, một số quy định về quản lý vận tải hành khách tuyến cố định còn được quy định phân tán ở Luật Đường bộ năm 2024, Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ năm 2024 và các văn bản hướng dẫn thi hành, dẫn đến việc xác định phạm vi trách nhiệm giữa các cơ quan quản lý trong một số trường hợp chưa thật sự thống nhất. Điều này gây khó khăn trong quá trình áp dụng pháp luật, nhất là đối với hoạt động quản lý tuyến liên tỉnh, xử lý vi phạm và chia sẻ thông tin quản lý.
Ngoài ra, thẩm quyền được giao cho Sở Xây dựng chưa thực sự tương xứng với trách nhiệm quản lý. Đối với một số nội dung chuyên môn, cơ quan quản lý địa phương vẫn phải thực hiện theo cơ chế phối hợp hoặc xin ý kiến cơ quan có thẩm quyền ở trung ương, làm giảm tính chủ động trong giải quyết các vấn đề phát sinh trên thực tế. Trong khi đó, hoạt động vận tải hành khách tuyến cố định ngày càng phát triển với quy mô và phương thức khai thác đa dạng, đòi hỏi cơ quan quản lý địa phương phải có thẩm quyền linh hoạt và kịp thời hơn trong tổ chức thực hiện.
Cơ chế phối hợp giữa Sở Xây dựng với Công an, chính quyền địa phương, đơn vị quản lý bến xe và doanh nghiệp kinh doanh vận tải ở một số địa phương vẫn chưa đạt hiệu quả như mong muốn. Việc chia sẻ dữ liệu từ thiết bị giám sát hành trình, camera lắp trên xe và cơ sở dữ liệu quản lý vận tải chưa được kết nối đồng bộ, ảnh hưởng đến công tác thanh tra, kiểm tra và xử lý các hành vi như xe hợp đồng hoạt động trá hình, đón trả khách không đúng nơi quy định hoặc khai thác tuyến không đúng phương án đã đăng ký. Hạn chế này cho thấy yêu cầu tiếp tục hoàn thiện quy định pháp luật về phân cấp, phân quyền và cơ chế phối hợp là cần thiết nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước đối với hoạt động vận tải hành khách tuyến cố định.
Bốn là, công tác thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm trong hoạt động vận tải hành khách tuyến cố định vẫn còn gặp nhiều khó khăn
Thanh tra, kiểm tra là một trong những nội dung quan trọng để bảo đảm việc thực hiện đầy đủ thẩm quyền quản lý nhà nước của Sở Xây dựng đối với hoạt động vận tải hành khách tuyến cố định. Tuy nhiên, trên thực tế, việc phát hiện và xử lý vi phạm vẫn chưa đạt hiệu quả như mong muốn. Tình trạng xe hợp đồng hoạt động trá hình theo tuyến cố định, đón trả khách không đúng nơi quy định, "xe dù, bến cóc" và cạnh tranh không lành mạnh vẫn diễn ra tại nhiều địa phương, gây ảnh hưởng đến trật tự hoạt động vận tải và quyền, lợi ích hợp pháp của các đơn vị kinh doanh vận tải tuyến cố định.
Một trong những nguyên nhân là hoạt động thanh tra, kiểm tra đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa Sở Xây dựng, lực lượng Công an, chính quyền địa phương và các cơ quan có liên quan. Việc phối hợp, chia sẻ thông tin và tổ chức kiểm tra liên ngành ở một số địa phương chưa thật sự đồng bộ, dẫn đến việc xử lý vi phạm còn thiếu tính kịp thời và chưa bảo đảm tính răn đe. Các hành vi vi phạm ngày càng tinh vi, lợi dụng các nền tảng công nghệ để tổ chức đón, trả khách ngoài bến hoặc thay đổi phương thức hoạt động nhằm né tránh sự kiểm tra của cơ quan chức năng.
Thực trạng trên cho thấy, thẩm quyền của Sở Xây dựng đã được pháp luật quy định tương đối đầy đủ nhưng hiệu quả thực thi trên thực tế vẫn chịu tác động bởi nhiều yếu tố khách quan và chủ quan. Điều này đặt ra yêu cầu tiếp tục hoàn thiện cơ chế phối hợp giữa các cơ quan có thẩm quyền, đồng thời nâng cao hiệu quả thanh tra, kiểm tra nhằm bảo đảm tính nghiêm minh của pháp luật trong lĩnh vực vận tải hành khách tuyến cố định.
3. Kiến nghị hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực hiện
Quá trình triển khai các quy định về quản lý vận tải hành khách tuyến cố định cho thấy vẫn còn tồn tại khoảng cách giữa quy định của pháp luật và yêu cầu quản lý trên thực tế. Một số quy định chưa theo kịp sự thay đổi của mô hình quản lý sau khi sắp xếp tổ chức bộ máy, trong khi một số nội dung còn thiếu tính thống nhất giữa luật và văn bản hướng dẫn thi hành, làm ảnh hưởng đến việc thực hiện thẩm quyền của Sở Xây dựng. Điều này đặt ra yêu cầu tiếp tục rà soát, sửa đổi và hoàn thiện các quy định pháp luật có liên quan theo các định hướng sau:
Một là, sửa đổi, bổ sung quy định về trách nhiệm quản lý nhà nước của địa phương theo Điều 82 Luật Đường bộ năm 2024
Điều 82 Luật Đường bộ năm 2024 mới quy định trách nhiệm quản lý nhà nước của Ủy ban nhân dân các cấp theo hướng khái quát, chưa xác định rõ phạm vi nhiệm vụ của cơ quan chuyên môn thuộc UBND cấp tỉnh trong quản lý vận tải hành khách tuyến cố định. Trong khi đó, phần lớn các hoạt động như đăng ký khai thác tuyến, quản lý bến xe, chấp thuận điều chỉnh hoạt động trên tuyến, kiểm tra việc duy trì điều kiện kinh doanh và xử lý các vấn đề phát sinh đều do Sở Xây dựng trực tiếp thực hiện theo quy định của Nghị định số 158/2024/NĐ-CP. Vì vậy, cần nghiên cứu sửa đổi Điều 82 theo hướng bổ sung nguyên tắc phân định rõ trách nhiệm của cơ quan chuyên môn thuộc UBND cấp tỉnh trong quản lý vận tải đường bộ, đồng thời giao Chính phủ quy định chi tiết phạm vi nhiệm vụ, quyền hạn của Sở Xây dựng nhằm bảo đảm tính thống nhất giữa luật và văn bản hướng dẫn thi hành.
Hai là, sửa đổi, bổ sung các quy định về quản lý và khai thác tuyến vận tải hành khách cố định trong Nghị định số 158/2024/NĐ-CP
Các quy định về đăng ký khai thác tuyến, điều chỉnh phương án khai thác và chấm dứt khai thác tuyến trong Nghị định số 158/2024/NĐ-CP đã tạo cơ sở pháp lý cho hoạt động quản lý vận tải hành khách tuyến cố định. Tuy nhiên, một số quy định vẫn thiên về trình tự, thủ tục hành chính mà chưa thiết lập cơ chế quản lý dựa trên dữ liệu điện tử. Vì vậy, cần nghiên cứu sửa đổi các quy định này theo hướng bổ sung trách nhiệm của đơn vị kinh doanh vận tải trong việc cập nhật thường xuyên tình trạng khai thác tuyến trên hệ thống quản lý điện tử; quy định trách nhiệm của Sở Xây dựng trong việc công khai, cập nhật và chia sẻ dữ liệu về tuyến vận tải, biểu đồ chạy xe, tần suất khai thác và tình trạng còn hoặc hết tài nguyên tuyến. Việc hoàn thiện các quy định này không chỉ nâng cao tính minh bạch trong hoạt động quản lý mà còn hạn chế tình trạng đăng ký tuyến nhưng không khai thác hoặc khai thác không đúng nội dung đã được chấp thuận.
Ba là, bổ sung quy định về cơ chế phối hợp trong quản lý vận tải hành khách tuyến cố định
Hiện nay, trách nhiệm của từng cơ quan trong quản lý vận tải đường bộ đã được xác định ở nhiều văn bản khác nhau nhưng chưa có quy định thống nhất về cơ chế phối hợp giữa Sở Xây dựng với Công an, cơ quan đăng kiểm, đơn vị quản lý bến xe và chính quyền địa phương trong quản lý vận tải hành khách tuyến cố định. Cần nghiên cứu bổ sung vào Nghị định số 158/2024/NĐ-CP một điều riêng quy định về nguyên tắc phối hợp, phạm vi trao đổi thông tin, trách nhiệm cung cấp dữ liệu và cơ chế xử lý đối với các vụ việc liên quan đến nhiều cơ quan. Đây sẽ là cơ sở pháp lý để khắc phục tình trạng chồng chéo trong thực thi nhiệm vụ, đồng thời nâng cao trách nhiệm của từng cơ quan trong quá trình tổ chức thực hiện.
Bốn là, hoàn thiện các quy định về cải cách thủ tục hành chính trong lĩnh vực vận tải hành khách tuyến cố định
Xu hướng quản lý nhà nước hiện nay đòi hỏi việc giải quyết thủ tục hành chính phải được thực hiện theo hướng đơn giản, minh bạch và lấy người dân, doanh nghiệp làm trung tâm. Vì vậy, cần tiếp tục rà soát các quy định của Nghị định số 158/2024/NĐ-CP liên quan đến hồ sơ, trình tự và thời hạn giải quyết thủ tục về đăng ký khai thác tuyến, điều chỉnh tuyến và cấp lại các loại văn bản quản lý theo hướng cắt giảm thành phần hồ sơ đã có trong cơ sở dữ liệu của cơ quan nhà nước, mở rộng việc sử dụng hồ sơ điện tử và kết quả điện tử, đồng thời quy định thống nhất phương thức tiếp nhận, giải quyết và trả kết quả trên môi trường số. Việc hoàn thiện các quy định này sẽ góp phần giảm chi phí tuân thủ pháp luật cho doanh nghiệp, nâng cao chất lượng cung cấp dịch vụ công và đáp ứng yêu cầu cải cách hành chính trong lĩnh vực giao thông đường bộ.
4. Kết luận
Thẩm quyền của Sở Xây dựng trong quản lý vận tải hành khách tuyến cố định là một bộ phận quan trọng của cơ chế quản lý nhà nước về giao thông đường bộ, có tác động trực tiếp đến tính ổn định của mạng lưới vận tải, chất lượng dịch vụ và trật tự, an toàn giao thông. Sự ra đời của Luật Đường bộ năm 2024 cùng các văn bản hướng dẫn thi hành đã tạo nền tảng pháp lý cho quá trình phân định nhiệm vụ, quyền hạn của cơ quan quản lý ở địa phương. Tuy nhiên, quá trình áp dụng vẫn đặt ra những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu và hoàn thiện nhằm bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật, sự rõ ràng trong phân định thẩm quyền và tính khả thi của các quy định khi triển khai trên thực tế.
Các kiến nghị được đề xuất trong bài viết hướng đến mục tiêu hoàn thiện cơ sở pháp lý về thẩm quyền của Sở Xây dựng trên cơ sở đồng bộ giữa luật và văn bản hướng dẫn thi hành, đồng thời đáp ứng yêu cầu đổi mới tổ chức quản lý nhà nước trong lĩnh vực vận tải đường bộ. Đây cũng là tiền đề quan trọng để xây dựng cơ chế quản lý minh bạch, ổn định và phù hợp với yêu cầu phát triển của hoạt động vận tải hành khách tuyến cố định trong thời gian tới.
Lê Đức Anh Tuấn
Sở Xây dựng tỉnh Quảng Trị
TÀI LIỆU THAM KHẢO:
- 1. Ban Chấp hành Trung ương Đảng (2022), Nghị quyết số 27-NQ/TW ngày 09/11/2022 về tiếp tục xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong giai đoạn mới.
- 2. Chính phủ (2024), Nghị định số 158/2024/NĐ-CP ngày 18/12/2024 quy định về hoạt động vận tải đường bộ.
- 3. Chính phủ (2026), Nghị định số 218/2026/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 158/2024/NĐ-CP quy định về hoạt động vận tải đường bộ.
- 4. Quốc hội (2015), Luật Tổ chức chính quyền địa phương (đã được sửa đổi, bổ sung năm 2019 và năm 2025).
- 5. Quốc hội (2024), Luật Đường bộ năm 2024. Quốc hội (2024), Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ năm 2024.
- 6. Thủ tướng Chính phủ (2025), Quyết định số 12/2025/QĐ-TTg quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Bộ Xây dựng.
- 7. Bộ Giao thông vận tải (2024), Thông tư số 36/2024/TT-BGTVT ban hành Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về bến xe khách.
- 8. Bộ Xây dựng (2025), Thông tư quy định về phân cấp, phân quyền và phân định thẩm quyền trong lĩnh vực xây dựng và giao thông vận tải.
- 9. Bộ Xây dựng (2025), Thông tư quy định chi tiết một số nội dung về tổ chức và quản lý hoạt động vận tải đường bộ theo thẩm quyền được giao.
- 10. Quốc hội (2024), Luật Đường bộ năm 2024, khoản 5 Điều 81. ↑Chính phủ (2024), Nghị định số 158/2024/NĐ-CP quy định về hoạt động vận tải đường bộ, khoản 3 Điều 4.
- 11.↑Chính phủ (2026), Nghị định số 218/2026/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 158/2024/NĐ-CP, khoản 1 Điều 1.
- 12. ↑Chính phủ (2024), Văn bản hợp nhất số 21/VBHN-BGTVT hợp nhất Nghị định về kinh doanh và điều kiện kinh doanh vận tải bằng xe ô tô, điểm a khoản 3 Điều 4.
- 13. ↑Chính phủ (2024), Văn bản hợp nhất số 21/VBHN-BGTVT hợp nhất Nghị định về kinh doanh và điều kiện kinh doanh vận tải bằng xe ô tô, Điều 20. ↑