Bài viết làm rõ vị trí, vai trò của thanh niên Quân đội; phân tích những yêu cầu mới đặt ra đối với công tác rèn luyện phẩm chất đạo đức, bản lĩnh chính trị và nâng cao trình độ, năng lực chuyên môn của tuổi trẻ Quân đội; đồng thời đề xuất một số giải pháp nhằm phát huy vai trò xung kích, sáng tạo của thanh niên Quân đội trong thực hiện nhiệm vụ quân sự, quốc phòng, góp phần xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong kỷ nguyên phát triển mới của dân tộc.
Từ khóa: Thanh niên Quân đội; rèn đức, luyện tài; kỷ nguyên phát triển mới
1. Đặt vấn đề
Đại hội XIV của Đảng đánh dấu bước phát triển mới trong tư duy chiến lược về nhiệm vụ xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, mở ra thời kỳ phát triển với khát vọng đưa Việt Nam trở thành quốc gia phát triển hùng cường theo định hướng xã hội chủ nghĩa, có thu nhập cao vào giữa thế kỷ XXI. Đây là giai đoạn đất nước đứng trước những thời cơ, vận hội lớn chưa từng có, đồng thời cũng đối mặt với nhiều khó khăn, thách thức mới từ sự cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn, các vấn đề an ninh phi truyền thống, tác động mạnh mẽ của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư và quá trình chuyển đổi số toàn diện trên mọi lĩnh vực của đời sống xã hội.
Trong bối cảnh đó, sự nghiệp xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại và nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với chất lượng nguồn nhân lực quân sự, đặc biệt là lực lượng thanh niên Quân đội. Với vai trò là lực lượng đông đảo, trực tiếp thực hiện nhiệm vụ ở cơ sở, thanh niên Quân đội không chỉ là chủ nhân tương lai của Quân đội mà còn là lực lượng xung kích trong tiếp cận và làm chủ khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, góp phần nâng cao chất lượng tổng hợp, sức mạnh chiến đấu của Quân đội.
Để đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới, thanh niên Quân đội cần không ngừng rèn luyện phẩm chất đạo đức cách mạng, nâng cao bản lĩnh chính trị, trình độ chuyên môn, năng lực công tác, làm chủ vũ khí, trang bị kỹ thuật hiện đại. Đây vừa là yêu cầu khách quan của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, vừa là trách nhiệm, danh dự và khát vọng cống hiến của tuổi trẻ Quân đội trong kỷ nguyên phát triển mới của dân tộc.
2. Kỷ nguyên phát triển mới của dân tộc và những yêu cầu đặt ra đối với thanh niên Quân đội
Đại hội XIV của Đảng đã xác định đất nước bước vào kỷ nguyên phát triển mới với mục tiêu xây dựng Việt Nam phát triển nhanh, bền vững, giàu mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh; phát huy mạnh mẽ vai trò của khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong quá trình phát triển đất nước. Đây là giai đoạn mà tăng trưởng kinh tế không chỉ dựa vào nguồn lực truyền thống mà ngày càng phụ thuộc vào chất lượng nguồn nhân lực, trình độ khoa học công nghệ, năng lực đổi mới sáng tạo và khả năng hội nhập quốc tế của quốc gia. Văn kiện Đại hội XIV nhấn mạnh yêu cầu phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, đẩy mạnh chuyển đổi số toàn diện và tạo đột phá về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, tạo nền tảng để đất nước vững bước trong kỷ nguyên phát triển mới.
Trước đó, Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Nghị quyết khẳng định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là "đột phá quan trọng hàng đầu", là động lực chính để phát triển lực lượng sản xuất hiện đại, hoàn thiện quan hệ sản xuất và đổi mới phương thức quản trị quốc gia, tạo điều kiện để đất nước phát triển nhanh và bền vững trong thời kỳ mới. Điều đó cho thấy, trong kỷ nguyên hiện nay, sức mạnh quốc gia không chỉ được đo bằng tiềm lực kinh tế hay sức mạnh quân sự truyền thống mà còn được quyết định bởi năng lực sáng tạo, khả năng làm chủ công nghệ lõi, trình độ chuyển đổi số và chất lượng nguồn nhân lực.
Đối với lĩnh vực quân sự, quốc phòng, sự phát triển mạnh mẽ của khoa học công nghệ đang làm thay đổi sâu sắc hình thái, phương thức và nghệ thuật tiến hành chiến tranh. Những thành tựu mới về trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data), điện toán đám mây, công nghệ không người lái, công nghệ vũ trụ và an ninh mạng đang được ứng dụng rộng rãi trong các hoạt động quân sự trên thế giới. Chiến tranh công nghệ cao, tác chiến điện tử, tác chiến không gian mạng, tác chiến thông tin và các hình thức chiến tranh phi truyền thống ngày càng trở thành những nhân tố tác động trực tiếp đến môi trường an ninh quốc gia. Thực tiễn đó đòi hỏi Quân đội nhân dân Việt Nam phải tiếp tục đổi mới, hiện đại hóa, xây dựng nguồn nhân lực quân sự có chất lượng cao, đủ khả năng tiếp cận, làm chủ và phát triển các công nghệ quân sự tiên tiến.
Trong quá trình đó, thanh niên Quân đội là lực lượng có nhiều lợi thế về sức trẻ, trình độ học vấn, khả năng tiếp cận tri thức mới và thích ứng nhanh với sự phát triển của khoa học công nghệ. Tuy nhiên, đây cũng là lực lượng chịu tác động trực tiếp từ mặt trái của kinh tế thị trường, sự bùng nổ thông tin trên không gian mạng, những biểu hiện cá nhân chủ nghĩa, thực dụng và các hoạt động chống phá của các thế lực thù địch. Vì vậy, yêu cầu đặt ra đối với thanh niên Quân đội hiện nay là phải kết hợp chặt chẽ giữa rèn luyện phẩm chất đạo đức cách mạng với nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ; giữa xây dựng bản lĩnh chính trị vững vàng với phát triển năng lực số, tư duy đổi mới sáng tạo và khả năng hội nhập quốc tế. Đây chính là cơ sở để xây dựng đội ngũ thanh niên Quân đội vừa "hồng", vừa "chuyên", đáp ứng yêu cầu xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại trong kỷ nguyên phát triển mới của dân tộc.
3. Nội dung cơ bản của việc rèn đức, luyện tài đối với thanh niên Quân đội hiện nay
Trong kỷ nguyên phát triển mới của dân tộc, yêu cầu xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại đòi hỏi thanh niên Quân đội không chỉ có bản lĩnh chính trị vững vàng mà còn phải có trình độ, năng lực đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong điều kiện tác chiến hiện đại. Vì vậy, rèn đức và luyện tài trở thành hai nội dung cơ bản, thống nhất biện chứng, quyết định chất lượng, hiệu quả thực hiện nhiệm vụ của tuổi trẻ Quân đội.
Trước hết, rèn đức là quá trình xây dựng, bồi dưỡng và hoàn thiện phẩm chất chính trị, đạo đức cách mạng, lối sống, ý thức tổ chức kỷ luật và trách nhiệm đối với Tổ quốc, Nhân dân và Quân đội. Đối với thanh niên Quân đội, rèn đức trước hết là tuyệt đối trung thành với Đảng, với Tổ quốc và Nhân dân; kiên định mục tiêu độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội; giữ vững niềm tin vào sự lãnh đạo của Đảng và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam. Đây là yêu cầu có tính nguyên tắc, là cơ sở để mỗi cán bộ, đoàn viên, thanh niên xác định đúng động cơ phấn đấu và hành động đúng đắn trong mọi hoàn cảnh.
Rèn đức còn được thể hiện ở việc giữ gìn và phát huy phẩm chất cao đẹp "Bộ đội Cụ Hồ", tinh thần tận tụy phục vụ Nhân dân, đoàn kết đồng chí, đồng đội, sẵn sàng nhận và hoàn thành mọi nhiệm vụ được giao. Trong những năm gần đây, hình ảnh cán bộ, chiến sĩ trẻ xung kích trên tuyến đầu phòng, chống đại dịch Covid-19; tham gia cứu hộ, cứu nạn, khắc phục hậu quả thiên tai tại các tỉnh miền Trung; hay thực hiện nhiệm vụ gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc tại Nam Sudan và Abyei đã trở thành minh chứng sinh động cho phẩm chất, trách nhiệm và tinh thần cống hiến của tuổi trẻ Quân đội. Những hành động đó không chỉ góp phần tô thắm truyền thống vẻ vang của Quân đội nhân dân Việt Nam mà còn khẳng định giá trị bền vững của phẩm chất "Bộ đội Cụ Hồ" trong thời kỳ mới. Việc rèn luyện đạo đức cách mạng hiện nay cần gắn chặt với thực hiện Nghị quyết số 847-NQ/QUTW ngày 28/12/2021 của Quân ủy Trung ương về phát huy phẩm chất "Bộ đội Cụ Hồ", kiên quyết chống chủ nghĩa cá nhân trong tình hình mới.
Song song với rèn đức, luyện tài là yêu cầu cấp thiết đối với thanh niên Quân đội trong bối cảnh khoa học công nghệ phát triển mạnh mẽ và cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư đang tác động sâu sắc đến lĩnh vực quân sự, quốc phòng. Luyện tài không chỉ là nâng cao trình độ học vấn, chuyên môn nghiệp vụ mà còn là quá trình phát triển tư duy đổi mới sáng tạo, năng lực nghiên cứu khoa học, khả năng ứng dụng công nghệ số và làm chủ vũ khí, trang bị kỹ thuật hiện đại. Trong thực tiễn, nhiều đoàn viên, thanh niên trong các học viện, nhà trường và đơn vị kỹ thuật toàn quân đã có các công trình nghiên cứu, sáng kiến cải tiến kỹ thuật được ứng dụng hiệu quả vào huấn luyện, quản lý bộ đội và bảo đảm kỹ thuật, góp phần nâng cao chất lượng tổng hợp và sức mạnh chiến đấu của Quân đội.
Đặc biệt, trong tiến trình chuyển đổi số quốc gia và xây dựng Quân đội hiện đại, thanh niên Quân đội cần phát huy vai trò tiên phong trong nghiên cứu, ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data), mô phỏng chiến trường số, công nghệ không người lái và các thành tựu khoa học công nghệ tiên tiến vào hoạt động quân sự, quốc phòng. Đây là điều kiện quan trọng để nâng cao chất lượng huấn luyện, khả năng sẵn sàng chiến đấu và hiệu quả thực hiện nhiệm vụ trong môi trường tác chiến công nghệ cao.
Đức và tài có mối quan hệ biện chứng, gắn bó chặt chẽ với nhau. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chỉ rõ: "Có tài mà không có đức là người vô dụng, có đức mà không có tài thì làm việc gì cũng khó"[1]. Theo đó, đức là nền tảng định hướng cho việc sử dụng tài năng đúng mục đích, còn tài là điều kiện để hiện thực hóa những giá trị đạo đức trong hoạt động thực tiễn. Vì vậy, việc rèn đức, luyện tài phải được tiến hành đồng bộ, thường xuyên, liên tục trong suốt quá trình học tập, công tác và rèn luyện của mỗi cán bộ, đoàn viên, thanh niên Quân đội, góp phần xây dựng nguồn nhân lực quân sự chất lượng cao đáp ứng yêu cầu bảo vệ Tổ quốc trong kỷ nguyên phát triển mới của dân tộc.
4. Một số giải pháp phát huy vai trò thanh niên Quân đội trong kỷ nguyên phát triển mới của dân tộc
Một là, tăng cường giáo dục chính trị, tư tưởng, bồi dưỡng lý tưởng cách mạng, xây dựng bản lĩnh chính trị vững vàng cho thanh niên Quân đội.
Đây là giải pháp có ý nghĩa quan trọng hàng đầu, tạo nền tảng để thanh niên Quân đội giữ vững bản chất cách mạng, kiên định mục tiêu, lý tưởng chiến đấu của Đảng, của Quân đội. Trong bối cảnh các thế lực thù địch đẩy mạnh chiến lược "diễn biến hòa bình", thúc đẩy "tự diễn biến", "tự chuyển hóa" trên không gian mạng, việc nâng cao nhận thức chính trị, củng cố niềm tin vào sự lãnh đạo của Đảng càng trở nên cấp thiết. Các cấp cần tiếp tục đổi mới nội dung, hình thức giáo dục chính trị theo hướng thiết thực, sinh động, gắn lý luận với thực tiễn; phát huy hiệu quả các diễn đàn thanh niên, câu lạc bộ lý luận trẻ, các hoạt động giáo dục truyền thống, qua đó bồi dưỡng lý tưởng cách mạng, khơi dậy khát vọng cống hiến và ý thức trách nhiệm của tuổi trẻ đối với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
Hai là, đẩy mạnh phong trào thi đua "Thanh niên Quân đội rèn đức, luyện tài, xung kích, sáng tạo", gắn với thực hiện thắng lợi nhiệm vụ chính trị của cơ quan, đơn vị.
Thực tiễn cho thấy, phong trào thi đua là môi trường thuận lợi để đoàn viên, thanh niên rèn luyện, cống hiến và trưởng thành. Vì vậy, các tổ chức đoàn cần cụ thể hóa nội dung phong trào bằng những chỉ tiêu, nhiệm vụ phù hợp với đặc điểm của từng cơ quan, đơn vị; gắn với phong trào Thi đua Quyết thắng và các cuộc vận động lớn của Quân đội. Thông qua các hoạt động thực tiễn, khuyến khích thanh niên phát huy tinh thần xung kích, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm; tích cực nghiên cứu, đề xuất sáng kiến, cải tiến kỹ thuật, ứng dụng khoa học công nghệ nhằm nâng cao chất lượng huấn luyện, sẵn sàng chiến đấu và xây dựng chính quy.
Ba là, xây dựng môi trường văn hóa quân sự lành mạnh, tạo điều kiện thuận lợi để thanh niên học tập, nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo và phát triển toàn diện.
Môi trường văn hóa tốt đẹp có vai trò quan trọng trong việc hình thành nhân cách, lối sống và phẩm chất của người quân nhân cách mạng. Do đó, các cơ quan, đơn vị cần chú trọng xây dựng môi trường văn hóa dân chủ, đoàn kết, kỷ cương; phát huy các thiết chế văn hóa, đẩy mạnh phong trào đọc sách, nghiên cứu khoa học, học tập ngoại ngữ, tin học và chuyển đổi số. Đồng thời, tạo điều kiện để thanh niên tiếp cận những thành tựu mới của khoa học công nghệ, nâng cao năng lực làm chủ vũ khí, trang bị kỹ thuật hiện đại, đáp ứng yêu cầu xây dựng Quân đội hiện đại trong tình hình mới.
Bốn là, phát huy vai trò của tổ chức Đoàn Thanh niên trong phát hiện, bồi dưỡng và nhân rộng các điển hình tiên tiến.
Tổ chức đoàn cần thực sự là trường học xã hội chủ nghĩa của thanh niên, là môi trường để giáo dục, rèn luyện và phát huy tài năng của tuổi trẻ. Các cấp bộ đoàn cần chủ động tham mưu cho cấp ủy, chỉ huy đơn vị xây dựng cơ chế khuyến khích nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo; kịp thời phát hiện, biểu dương những tập thể, cá nhân tiêu biểu trong học tập, huấn luyện, công tác và nghiên cứu khoa học. Qua đó tạo động lực thi đua, lan tỏa những giá trị tốt đẹp và cổ vũ tinh thần cống hiến trong thanh niên Quân đội.
Năm là, nâng cao ý thức tự học tập, tự rèn luyện, tự soi, tự sửa của mỗi cán bộ, đoàn viên, thanh niên.
Đây là yếu tố có ý nghĩa quyết định đến kết quả rèn đức, luyện tài của mỗi cá nhân. Trong điều kiện khoa học công nghệ phát triển nhanh chóng và yêu cầu nhiệm vụ ngày càng cao, mỗi thanh niên Quân đội cần xây dựng động cơ phấn đấu đúng đắn, tinh thần cầu thị, ý chí vươn lên trong học tập và công tác. Thường xuyên tự đánh giá bản thân, nhận diện những hạn chế, khuyết điểm để kịp thời khắc phục; kiên quyết đấu tranh với chủ nghĩa cá nhân, lối sống thực dụng, ngại khó, ngại khổ. Đồng thời, tích cực học tập, nghiên cứu, nâng cao trình độ chuyên môn, năng lực số, khả năng ngoại ngữ và phương pháp làm việc khoa học, góp phần xây dựng nguồn nhân lực quân sự chất lượng cao, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc trong kỷ nguyên phát triển mới của dân tộc.
5. Kết luận
Kỷ nguyên phát triển mới của dân tộc đang mở ra những thời cơ lớn để đất nước bứt phá vươn lên, đồng thời đặt ra những yêu cầu mới đối với sự nghiệp xây dựng Quân đội và bảo vệ Tổ quốc. Trong bối cảnh đó, thanh niên Quân đội cần phát huy truyền thống vẻ vang của Quân đội nhân dân Việt Nam anh hùng, không ngừng rèn đức, luyện tài, nâng cao bản lĩnh chính trị, trình độ chuyên môn và năng lực đổi mới sáng tạo. Đây vừa là yêu cầu khách quan của nhiệm vụ xây dựng Quân đội hiện đại, vừa là con đường để tuổi trẻ Quân đội khẳng định vai trò, trách nhiệm và khát vọng cống hiến trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa.
Thượng úy Phạm Doãn Mạnh
Trường Sĩ quan Lục quân 1
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Ban Chấp hành Trung ương Đảng (2021), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, Tập I, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.
2. Bộ Chính trị (2024), Kết luận về tiếp tục đẩy mạnh thực hiện Nghị quyết số 29-NQ/TW về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới.
3. Đảng Cộng sản Việt Nam (2025), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.
4. Quân ủy Trung ương (2021), Nghị quyết số 847-NQ/QUTW ngày 28/12/2021 về phát huy phẩm chất "Bộ đội Cụ Hồ", kiên quyết chống chủ nghĩa cá nhân trong tình hình mới.
5. Quân ủy Trung ương (2023), Nghị quyết về xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới.
6. Tổng cục Chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam (2021), Chương trình phối hợp số 159/CTr-CT-TWĐ ngày 20/01/2021 giữa Tổng cục Chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam và Trung ương Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh về phát huy vai trò xung kích của tuổi trẻ tham gia xây dựng và bảo vệ Tổ quốc giai đoạn 2021 - 2025.
7. Thường vụ Quân ủy Trung ương (2019), Chỉ thị số 855-CT/QUTW ngày 12/8/2019 về đẩy mạnh thực hiện Cuộc vận động "Phát huy truyền thống, cống hiến tài năng, xứng danh Bộ đội Cụ Hồ" thời kỳ mới.
8. Hồ Chí Minh (2011), Toàn tập, Tập 11, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.
9. Trung ương Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh (2022), Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh lần thứ XII, nhiệm kỳ 2022 - 2027.
Hồ Chí Minh Toàn tập, Tập 11, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2011, tr.612 ↑