Mở rộng không gian, kiến tạo động lực tăng trưởng mới
Ngày 26-10-2026, tại Thành phố Hồ Chí Minh, Trung tâm Đổi mới sáng tạo mở SoiHub phối hợp với Viện Đổi mới sáng tạo Quốc gia (NACENTECH) thuộc Bộ Khoa học và Công nghệ, Công ty Cổ phần Công nghệ Viễn thông Sài Gòn (SAIGONTEL) và Trung tâm Cách mạng công nghiệp lần thứ tư tại Thành phố Hồ Chí Minh (HCMC C4IR) tổ chức Ngày Đổi mới sáng tạo mở 2026 (Open Innovation Day 2026), với chủ đề "Kiến tạo thành phố công nghiệp thế hệ mới". Đây là hoạt động mở đầu quan trọng trong chuỗi sự kiện của Diễn đàn Kinh tế Mùa thu 2026.
Phát biểu chỉ đạo tại sự kiện, đồng chí Trương Minh Huy Vũ, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh, nhấn mạnh vai trò quyết định của khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo đối với quá trình chuyển đổi mô hình tăng trưởng. Trong bối cảnh thành phố vừa tái cấu trúc, mở rộng địa giới hành chính, việc tổ chức lại không gian phát triển không đơn thuần là mở rộng quỹ đất, mà còn đòi hỏi tư duy quy hoạch mới, có khả năng kết nối các nguồn lực công nghiệp, tài chính, nhân lực và công nghệ thành một hệ sinh thái thống nhất.
Thành phố đang hoàn thiện quy hoạch tổng thể và dự kiến trình, ban hành trong tháng 11-2026. Trong định hướng quy hoạch này, công nghiệp công nghệ cao, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo được xác định là những trụ cột quan trọng, góp phần tạo động lực tăng trưởng dài hạn, nâng cao năng suất lao động và gia tăng giá trị trong các ngành kinh tế.
Thực tế, Thành phố Hồ Chí Minh đã tích lũy nền tảng đáng kể cho quá trình chuyển đổi. Khu Công nghệ cao Thành phố Hồ Chí Minh, Công viên phần mềm Quang Trung cùng mạng lưới hơn 80 trường đại học và trên 40 vườn ươm, trung tâm đổi mới sáng tạo, ươm tạo công nghệ đã tạo nên hệ sinh thái nghiên cứu, đào tạo và phát triển công nghệ có chiều sâu.
Những nền tảng này là điều kiện thuận lợi để thành phố chuyển từ mô hình phát triển công nghiệp dựa chủ yếu vào đất đai, lao động và vốn đầu tư sang mô hình chú trọng hàm lượng công nghệ, năng lực nghiên cứu, tự động hóa và chất lượng nguồn nhân lực.
Đặc biệt, việc mở rộng không gian phát triển sau sắp xếp địa giới hành chính, gắn kết Thành phố Hồ Chí Minh với Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu, tạo ra lợi thế về quy mô, quỹ đất và khả năng kết nối các trung tâm sản xuất với hệ thống logistics, cảng biển và các đầu mối giao thương quốc tế.
Nếu khu vực đô thị trung tâm tiếp tục phát huy thế mạnh về tài chính, thương mại, dịch vụ, nghiên cứu và đổi mới sáng tạo, các khu vực công nghiệp mới có thể đảm nhận vai trò phát triển những tổ hợp sản xuất quy mô lớn, ứng dụng công nghệ tiên tiến. Sự phân công này vừa góp phần giảm áp lực về đất đai và chi phí đầu tư tại khu vực trung tâm, vừa tạo điều kiện hình thành mạng lưới sản xuất liên kết trên quy mô toàn vùng.
Theo định hướng được chia sẻ tại sự kiện, Bắc Tân Uyên và Châu Đức sẽ là những địa bàn quan trọng để phát triển quỹ đất công nghiệp quy mô lớn. Thành phố ưu tiên công nghiệp công nghệ cao, nông nghiệp công nghệ cao và định hướng hình thành 11 khu công nghệ số hiện đại.
Đây không chỉ là sự gia tăng về số lượng khu công nghiệp hay khu công nghệ, mà còn hướng đến thay đổi chất lượng không gian sản xuất. Các khu công nghệ số được kỳ vọng trở thành nơi hội tụ doanh nghiệp công nghệ, trung tâm nghiên cứu, cơ sở đào tạo, hoạt động khởi nghiệp và các dịch vụ hỗ trợ, tạo điều kiện để ý tưởng sáng tạo nhanh chóng chuyển thành sản phẩm thương mại.
Hạ tầng năng lượng và cơ chế đầu tư cho công nghiệp tương lai
Cùng với quy hoạch đất đai, năng lượng được xác định là một trong những yếu tố quyết định khả năng phát triển bền vững của các trung tâm công nghiệp thế hệ mới.
Theo định hướng được đề cập tại Ngày Đổi mới sáng tạo mở 2026, Thành phố Hồ Chí Minh nghiên cứu phát triển nguồn năng lượng mặt trời tại Bắc Tân Uyên, đồng thời định hướng hình thành trung tâm năng lượng tại Châu Đức gắn với các dự án điện gió ngoài khơi.
Việc chủ động tính toán nguồn cung năng lượng ngay từ giai đoạn quy hoạch có ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh các ngành công nghiệp công nghệ cao, trung tâm dữ liệu và sản xuất bán dẫn ngày càng đòi hỏi nguồn điện ổn định, chất lượng cao. Đồng thời, phát triển năng lượng sạch còn giúp doanh nghiệp đáp ứng các tiêu chuẩn môi trường, giảm phát thải và nâng cao khả năng tham gia chuỗi cung ứng quốc tế.
Tuy nhiên, để những định hướng này trở thành hiện thực, thành phố cần nguồn lực đầu tư lớn, cơ chế triển khai linh hoạt và sự phối hợp chặt chẽ giữa các khu vực kinh tế. Bên cạnh ngân sách nhà nước, các mô hình hợp tác công tư (PPP) và nguồn vốn tư nhân sẽ đóng vai trò quan trọng trong phát triển hạ tầng giao thông, năng lượng, viễn thông, logistics và các công trình kỹ thuật phục vụ sản xuất.
Cách tiếp cận này cũng đặt ra yêu cầu đồng bộ giữa quy hoạch công nghiệp với quy hoạch đô thị, giao thông và nguồn nhân lực. Một khu công nghiệp hiện đại không thể chỉ có nhà xưởng và hạ tầng kỹ thuật, mà còn cần hệ thống dịch vụ hỗ trợ, môi trường sống phù hợp cho người lao động, cơ sở đào tạo và khả năng kết nối thuận lợi với các trung tâm kinh tế.
Vì vậy, mở rộng không gian công nghiệp cần được nhìn nhận như quá trình kiến tạo các cực tăng trưởng mới, trong đó hạ tầng vật chất, năng lượng, công nghệ và nguồn nhân lực được phát triển đồng bộ.
Thu hẹp khoảng cách từ nghiên cứu đến thương mại hóa
Bên cạnh hạ tầng cứng, một trong những thách thức lớn của hệ sinh thái công nghiệp công nghệ cao là khoảng cách giữa kết quả nghiên cứu và khả năng ứng dụng vào thực tiễn sản xuất.
Nhiều công nghệ có tiềm năng nhưng khó tiếp cận doanh nghiệp; trong khi đó, doanh nghiệp có nhu cầu đổi mới dây chuyền, nâng cao năng suất và giảm chi phí nhưng chưa dễ tìm được giải pháp phù hợp. Nếu thiếu cơ chế kết nối hiệu quả, nguồn lực nghiên cứu có thể chưa được khai thác tương xứng, còn doanh nghiệp tiếp tục phụ thuộc vào công nghệ nhập khẩu.
Tại sự kiện, đồng chí Trương Minh Huy Vũ cho biết Hội đồng nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh đã ban hành 6 nghị quyết chuyên đề nhằm tháo gỡ các điểm nghẽn về cơ chế, thúc đẩy liên kết giữa nhà trường, nhà khoa học và doanh nghiệp. Thành phố cũng thành lập quỹ đầu tư mạo hiểm với nguồn vốn ban đầu 500 tỷ đồng, đồng thời nghiên cứu nâng quy mô vốn để tăng khả năng hỗ trợ các hoạt động ươm tạo, phát triển và chuyển giao công nghệ.
Những cơ chế này hướng đến giải quyết một trong những khâu khó nhất của đổi mới sáng tạo: huy động nguồn lực cho các công nghệ có tiềm năng nhưng chưa đủ điều kiện thương mại hóa hoặc chưa chứng minh được hiệu quả trên thị trường.
Đối với doanh nghiệp công nghệ, nguồn vốn đầu tư mạo hiểm có thể tạo điều kiện phát triển sản phẩm, thử nghiệm giải pháp và mở rộng quy mô. Đối với các cơ sở nghiên cứu, cơ chế hỗ trợ phù hợp sẽ thúc đẩy quá trình chuyển giao kết quả nghiên cứu, tăng cơ hội hình thành doanh nghiệp khoa học và công nghệ.
Quan trọng hơn, việc kết nối cung - cầu công nghệ cần xuất phát từ những bài toán thực tế của thị trường. Thay vì chỉ phát triển công nghệ theo khả năng nghiên cứu sẵn có, các đơn vị cần xác định rõ nhu cầu của doanh nghiệp, tiêu chuẩn kỹ thuật, hiệu quả kinh tế và khả năng mở rộng ứng dụng.
Ở góc độ đơn vị kết nối, bà Bùi Thanh Hằng, Giám đốc Trung tâm Đổi mới sáng tạo mở SoiHub, cho biết trung tâm lựa chọn phương châm lấy nhu cầu thực tế của doanh nghiệp và thị trường làm trọng tâm, đóng vai trò cầu nối đưa kết quả nghiên cứu từ phòng thí nghiệm vào dây chuyền sản xuất.
Đến nay, SoiHub đã kết nối và hợp tác phát triển 50 công nghệ trong và ngoài nước, tiếp nhận 15 đơn đặt hàng giải pháp từ thị trường và thiết lập 20 thỏa thuận hợp tác chiến lược. Những kết quả này cho thấy nhu cầu kết nối giữa doanh nghiệp, tổ chức nghiên cứu và các đơn vị cung cấp công nghệ đang mở ra cơ hội phát triển những mô hình hợp tác thiết thực hơn.
Theo bà Bùi Thanh Hằng, xây dựng không gian công nghiệp thế hệ mới không chỉ dừng lại ở nhà xưởng hay đất đai, mà cốt lõi nằm ở năng lực làm chủ công nghệ, chất lượng nguồn nhân lực và tính linh hoạt của thị trường công nghệ.
Hiện SoiHub tập trung thúc đẩy hợp tác trong các lĩnh vực tiên phong như trí tuệ nhân tạo (AI), công nghệ bán dẫn, kinh tế tầm thấp, công nghiệp chế tạo tiên tiến và vật liệu mới. Đây đều là những lĩnh vực có khả năng tạo ra giá trị gia tăng cao, đồng thời tác động sâu rộng đến phương thức sản xuất và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.
Để phát huy hiệu quả, thành phố cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế thử nghiệm, chuyển giao công nghệ, bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ và hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận nguồn vốn. Khi các mắt xích này được kết nối, hệ sinh thái đổi mới sáng tạo mới có thể vận hành hiệu quả, đưa công nghệ trở thành động lực trực tiếp của tăng trưởng.
Diễn đàn Kinh tế Mùa thu 2026: Kết nối nguồn lực toàn cầu
Định hướng mở rộng không gian công nghiệp thế hệ mới cũng gắn với yêu cầu tăng cường hợp tác quốc tế, thu hút công nghệ và nâng cao vị thế của Thành phố Hồ Chí Minh trong mạng lưới kinh tế toàn cầu.
Diễn ra từ ngày 26 đến 29-10 tại Thành phố Hồ Chí Minh, Diễn đàn Kinh tế Mùa thu 2026 được kỳ vọng tạo không gian kết nối giữa các nhà hoạch định chính sách, chuyên gia, doanh nghiệp và nhà đầu tư trong bối cảnh kinh tế thế giới đang chứng kiến những thay đổi mạnh mẽ về dòng vốn, công nghệ và chuỗi cung ứng.
Với định vị "Sự hội tụ của các cực tăng trưởng mới toàn cầu" và chủ đề "Tinh thần hợp tác trong kỷ nguyên mới", diễn đàn hướng đến thúc đẩy hợp tác thực chất, tăng cường liên kết giữa các trung tâm kinh tế và mở rộng cơ hội tham gia chuỗi giá trị toàn cầu. Đặc biệt, hai ngày họp chính được tổ chức đồng thương hiệu cùng Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF), tạo điều kiện kết nối trực tiếp với mạng lưới chuyên gia, nhà hoạch định chính sách và các tập đoàn quốc tế.
Đối với Việt Nam, yêu cầu nâng cao năng lực cạnh tranh càng trở nên cấp thiết trong bối cảnh đặt mục tiêu tăng trưởng GDP trên 10% mỗi năm và đưa kinh tế số đóng góp 30% GDP vào năm 2030. Để hiện thực hóa các mục tiêu này, tăng trưởng không thể chỉ dựa vào mở rộng quy mô đầu tư, mà cần được thúc đẩy bởi năng suất lao động, đổi mới công nghệ, chất lượng nhân lực và năng lực tham gia những công đoạn có giá trị gia tăng cao.
Với vai trò là một đầu tàu kinh tế, Thành phố Hồ Chí Minh có lợi thế tổng hợp về công nghiệp, thương mại, tài chính, công nghệ cao, logistics và hệ thống cảng biển. Theo thông tin được nêu trong nội dung diễn đàn, thành phố đóng góp khoảng 23,4% GDP cả nước.
Việc kết nối các lợi thế này thành chuỗi liên kết hiệu quả có thể tạo ra sức bật mới, giúp doanh nghiệp tiếp cận thị trường, công nghệ và nguồn vốn quốc tế thuận lợi hơn. Thành phố cũng đứng trước yêu cầu chuyển từ tư duy thu hút từng nguồn lực riêng lẻ sang chủ động kết nối, điều phối và tối ưu hóa các nguồn lực trong cùng một hệ sinh thái phát triển.
Diễn đàn tập trung vào 4 trụ cột gồm vai trò của các siêu đô thị trong liên kết vùng và kết nối quốc tế; công nghệ đột phá và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo; các mô hình hợp tác mới nhằm mở rộng nguồn lực đầu tư; vai trò tiên phong của khu vực tư nhân trong đưa sáng kiến công nghệ vào thực tiễn.
Các nội dung này được cụ thể hóa thông qua chương trình CEO 500, 16 phiên thảo luận chuyên đề về thể chế, trí tuệ nhân tạo, sản xuất tiên tiến, chuyển đổi xanh và phát triển nhân lực. Phiên toàn thể cấp cao cùng chương trình đối thoại với Thủ tướng Chính phủ Việt Nam được kỳ vọng tạo điều kiện để các vấn đề từ thực tiễn doanh nghiệp được trao đổi trực tiếp, góp phần hoàn thiện chính sách phát triển.
Dù vậy, hiệu quả của diễn đàn không chỉ được đánh giá qua số lượng đại biểu hay những thỏa thuận ban đầu, mà còn phụ thuộc vào khả năng chuyển hóa các cam kết thành dự án cụ thể, duy trì hợp tác lâu dài và tạo ra giá trị kinh tế thực chất.
Từ mở rộng quy mô đến nâng cao chất lượng tăng trưởng
Việc định hướng phát triển 11 khu công nghệ số, mở rộng quỹ đất công nghiệp tại Bắc Tân Uyên và Châu Đức, đồng thời thúc đẩy thương mại hóa công nghệ cho thấy Thành phố Hồ Chí Minh đang hướng đến một mô hình phát triển có tính liên kết cao hơn.
Trong mô hình đó, quy hoạch không gian tạo nền tảng cho sản xuất; hạ tầng năng lượng và logistics bảo đảm điều kiện vận hành; hệ sinh thái đổi mới sáng tạo cung cấp công nghệ; còn nguồn nhân lực và các cơ chế tài chính đóng vai trò thúc đẩy doanh nghiệp phát triển.
Thách thức đặt ra là phải bảo đảm các định hướng quy hoạch được triển khai đồng bộ, tránh tình trạng phát triển khu công nghiệp nhưng thiếu nhân lực, thu hút dự án công nghệ nhưng hạn chế khả năng chuyển giao hoặc đầu tư hạ tầng mà chưa tạo được liên kết với doanh nghiệp trong nước.
Về lâu dài, thành phố cần chú trọng nâng cao tỷ lệ nội địa hóa, phát triển doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ, thúc đẩy nghiên cứu và phát triển trong khu vực tư nhân, đồng thời tạo điều kiện để các doanh nghiệp vừa và nhỏ tiếp cận công nghệ mới. Đây là những yếu tố quan trọng giúp tăng khả năng lan tỏa của dòng vốn đầu tư, thay vì chỉ tạo ra tăng trưởng trong phạm vi từng dự án riêng lẻ.
Mặt khác, phát triển công nghiệp thế hệ mới cần gắn với chuyển đổi xanh, sử dụng hiệu quả tài nguyên và kiểm soát tác động môi trường. Những yêu cầu về năng lượng sạch, sản xuất thông minh và tiêu chuẩn phát thải ngày càng trở thành điều kiện quan trọng để doanh nghiệp duy trì khả năng cạnh tranh trên thị trường quốc tế.
Thành phố Hồ Chí Minh đang đứng trước cơ hội chuyển đổi từ một trung tâm kinh tế lớn thành đầu mối tổ chức và kết nối các nguồn lực phát triển trên quy mô vùng. Nếu khai thác hiệu quả lợi thế về không gian, công nghệ, nhân lực và hợp tác quốc tế, thành phố có thể hình thành những cực công nghiệp mới, bổ trợ cho khu vực đô thị trung tâm và thúc đẩy tăng trưởng toàn vùng.
Từ định hướng quy hoạch đến cơ chế đầu tư, từ kết nối nghiên cứu đến thương mại hóa công nghệ, mục tiêu xuyên suốt là chuyển lợi thế về quy mô thành năng lực cạnh tranh thực chất. Đây sẽ là nền tảng để Thành phố Hồ Chí Minh xây dựng không gian công nghiệp thế hệ mới, nâng cao vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu và tạo động lực cho phát triển bền vững trong giai đoạn tiếp theo.
Tấn Tài