logo
ISSN 2734-9020

Theo bước di sản cộng đồng 2026: Từ làng nghề đến những sản phẩm của đời sống đương đại

Thứ ba, 17/11/2026 - 08:35

Chiều 16/11,tại Hội quán Phúc Kiến (Hà Nội), Hội đồng Anh và TUVA Communication tổ chức Lễ trao giải và khai mạc triển lãm Cuộc thi “Theo bước di sản cộng đồng 2026”, giới thiệu 9 thiết kế lấy cảm hứng từ ba vùng di sản: sơn mài Hạ Thái, gốm Bát Tràng và nghề thủ công người Mông ở Chế Cu Nha. Từ một chiếc đèn sơn mài có thể thay đổi diện mạo đến những mô-đun gốm đa công năng, các thiết kế cho thấy di sản có thể bước vào đời sống đương đại bằng những cách mới – nơi sáng tạo không chỉ làm mới sản phẩm mà còn mở ra cơ hội phát triển sinh kế cho cộng đồng làng nghề.

 Đưa di sản vào đời sống bằng sáng tạo và thiết kế

Làm thế nào để một kỹ thuật thủ công truyền thống tiếp tục được thực hành trong đời sống hôm nay?Làm sao để những giá trị văn hóa được chuyển hóa thành sản phẩm phù hợp với nhu cầu thị trường, đồng thời bảo đảm người thợ và cộng đồng làng nghề được hưởng lợi từ chính di sản mình gìn giữ?Đây là những câu hỏi đặt ra cho hành trình "Theo bước di sản cộng đồng 2026".

Theo bước di sản cộng đồng 2026: Từ làng nghề đến những sản phẩm của đời sống đương đại - Ảnh 1.

Chương trình tiếp cận di sản như một nguồn lực sáng tạo cho công nghiệp văn hóa. Thay vì chỉ khai thác hoa văn, hình ảnh hay chất liệu truyền thống để trang trí sản phẩm, các thí sinh được khuyến khích tìm hiểu sâu hơn về kỹ thuật, tư duy tạo tác và tri thức bản địa, từ đó phát triển những ứng dụng mới trong thiết kế sản phẩm đương đại.

Mùa giải 2026 tập trung vào ba vùng di sản với những đặc trưng riêng: kỹ thuật sơn mài Hạ Thái, nghề gốm Bát Tràng và nghề thủ công truyền thống của đồng bào Mông tại Chế Cu Nha. Mỗi vùng nghề mở ra một không gian khám phá, nơi người trẻ có cơ hội tiếp cận trực tiếp với nghệ nhân, tìm hiểu câu chuyện phía sau mỗi kỹ thuật và thử nghiệm cách đưa những giá trị ấy vào đời sống hiện đại.

Từ trải nghiệm tại làng nghề đến sản phẩm có khả năng thương mại hóa

Một điểm đáng chú ý của chương trình là quá trình phát triển thiết kế bắt đầu từ chính không gian làng nghề. Sau vòng Sơ khảo, các thí sinh làm việc cùng nghệ nhân, trực tiếp tìm hiểu chất liệu, thực hành kỹ thuật thủ công và lắng nghe những câu chuyện về nghề, từ quy trình sản xuất đến những thách thức trong việc tìm kiếm thị trường.

Từ trải nghiệm thực tế ấy, các ý tưởng được tiếp tục phát triển dưới sự đồng hành của nghệ nhân và chuyên gia. Thí sinh cũng nhận hỗ trợ kinh phí và chuyên môn để hoàn thiện mẫu sản phẩm, thử nghiệm tính ứng dụng và xây dựng phương án đưa sản phẩm ra thị trường.

Một trong những tiêu chí quan trọng của chương trình là khả năng tạo ra giá trị thiết thực cho cộng đồng làng nghề. Sản phẩm cần có tính khả thi trong sản xuất, đáp ứng nhu cầu sử dụng và mở ra cơ hội để người thợ tham gia vào quá trình tạo tác, cung ứng sản phẩm, qua đó có thêm việc làm và thu nhập từ chính kỹ năng truyền thống.

Một số thiết kế tiêu biểu cho thấy tư duy thiết kế có thể góp phần kéo dài vòng đời và mở rộng khả năng ứng dụng của sản phẩm thủ công. Chẳng hạn, Sonmai Lamp sử dụng các tấm ốp sơn mài có thể tháo lắp, thay thế linh hoạt trên cùng một khung đèn; trong khi Nhất Tâm phát triển các mô-đun gốm có thể kết hợp để tạo nên nhiều sản phẩm với công năng khác nhau. Cách tiếp cận này giúp sản phẩm linh hoạt hơn trong sử dụng, đồng thời mở ra khả năng phát triển nhiều phiên bản, duy trì nhu cầu đối với các chi tiết thủ công và tạo thêm cơ hội sản xuất cho nghệ nhân.

Theo bước di sản cộng đồng 2026: Từ làng nghề đến những sản phẩm của đời sống đương đại - Ảnh 2.

Đây cũng là một hướng tiếp cận đáng chú ý trong phát triển công nghiệp văn hóa: giá trị di sản không chỉ nằm ở câu chuyện hay vẻ đẹp của sản phẩm, mà còn ở khả năng tham gia vào một chuỗi giá trị mới, từ sáng tạo, thiết kế, sản xuất đến phân phối và tiêu dùng. Khi kỹ thuật truyền thống được ứng dụng trong những sản phẩm có khả năng tiếp cận thị trường, người thợ có thêm cơ hội việc làm, còn tri thức làng nghề có điều kiện tiếp tục được thực hành và trao truyền.

Những thiết kế đưa chất liệu truyền thống vào đời sống mới

09 sản phẩm được lựa chọn giới thiệu tại triển lãm thể hiện những cách tiếp cận đa dạng trong việc ứng dụng di sản vào thiết kế đương đại. Ba giải Nhất ở ba bảng thi là những ví dụ tiêu biểu:

Nhất Tâm (Lương Minh Thư) – Giải Nhất bảng Gốm Bát Tràng: Lấy cảm hứng từ nguyên lý "tâm xoay" trên bàn chuốt gốm, thiết kế phát triển một điểm tựa trung tâm cùng các mô-đun gốm có thể tách, ghép linh hoạt. Từ một cấu trúc, sản phẩm có thể đảm nhiệm nhiều chức năng như đĩa cắm hoa ikebana, đôn cắm trầm hay đĩa trang trí.

Sonmai Lamp (Đào Sơn Lâm) – Giải Nhất bảng Sơn mài Hạ Thái: Thiết kế kết hợp khung đèn cố định với các tấm ốp sơn mài độc bản, có thể tháo lắp và thay thế bằng nam châm chỉ trong vài giây. Cách tiếp cận này mở ra khả năng phát triển nhiều phiên bản trên cùng một cấu trúc đèn, giúp người dùng có thể thay đổi diện mạo sản phẩm, đồng thời tạo thêm không gian sáng tạo cho nghệ nhân sơn mài.

Nếp Ruộng (Hoàng Hải Triều) – Giải Nhất bảng Thủ công người Mông Chế Cu Nha: Lấy cảm hứng từ những đường cong của ruộng bậc thang, thiết kế chiếc ghế sử dụng các dải vải dệt thủ công làm phần tựa lưng. Sản phẩm gợi nhắc cảnh quan và nhịp sống vùng cao, đồng thời đưa kỹ thuật dệt truyền thống vào một vật dụng quen thuộc của đời sống đương đại.

Giải Bình chọn thuộc về Ghế đôn Hợp (Hoàng Phương Nga). Bên cạnh bốn sản phẩm đoạt giải, triển lãm còn giới thiệu năm thiết kế: Ánh mài Hạ Thái (Nguyễn Khánh Linh), Giọt gốm (Đào Sơn Tùng), Sắc Mạch (Nguyễn Tấn Lộc), Lớp áo di sản (Nguyễn Thị Thùy Linh) và MONGEAR (Trần Thị Tố Uyên).

Mỗi thiết kế là một thử nghiệm về cách chuyển hóa chất liệu, kỹ thuật và cảm hứng văn hóa thành sản phẩm mới. Qua đó, triển lãm cho thấy tiềm năng của sự kết hợp giữa tri thức bản địa, tư duy thiết kế và nhu cầu sử dụng đương đại trong việc phát triển các sản phẩm công nghiệp văn hóa.

Đối thoại về ứng dụng di sản trong công nghiệp văn hóa

Trong khuôn khổ sự kiện, tọa đàm "Ứng dụng di sản trong công nghiệp văn hóa" sẽ là dịp để các nghệ nhân, chuyên gia và nhà thiết kế cùng nhìn lại quá trình đưa chất liệu truyền thống vào sản phẩm đương đại: từ những thử nghiệm ban đầu, những lần điều chỉnh thiết kế đến bài toán sản xuất và tiếp cận thị trường.

Tọa đàm có sự tham gia của ThS. Trần Tuyết Lan - Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Doanh nghiệp Xã hội CRAFT LINK. Với 30 năm đồng hành cùng nghệ nhân và cộng đồng dân tộc thiểu số, chị có nhiều kinh nghiệm trong việc xây dựng các mô hình kết nối giữa di sản, sáng tạo và thị trường theo hướng công bằng, bền vững.

Theo bước di sản cộng đồng 2026: Từ làng nghề đến những sản phẩm của đời sống đương đại - Ảnh 3.

Nghệ nhân Lã Văn Hùng, người có hơn 20 năm gắn bó với nghề sơn mài Hạ Thái, trực tiếp đồng hành cùng các nhà thiết kế trẻ trong quá trình tìm hiểu và khai thác chất liệu truyền thống.

Nghệ nhân Trần Tuấn, xuất thân từ gia đình nhiều đời làm gốm Bát Tràng, với kinh nghiệm phát triển các sản phẩm gốm đáp ứng tiêu chuẩn xuất khẩu sang thị trường chất lượng cao như Mỹ và châu Âu.

Cùng các tác giả Top 9, các diễn giả sẽ chia sẻ những trải nghiệm thực tế trong quá trình hợp tác giữa nghệ nhân và nhà thiết kế, từ cách dung hòa yêu cầu thẩm mỹ với kỹ thuật thủ công đến việc điều chỉnh sản phẩm để phù hợp hơn với công năng, quy trình sản xuất và thị hiếu người dùng.

Đại diện Ban tổ chức, bà Phạm Minh Hồng - Quản lý Nghệ thuật tại Hội đồng Anh Việt Nam chia sẻ: "Điểm chúng tôi mong muốn tạo ra qua "Theo bước di sản cộng đồng 2026" là một không gian để người trẻ tiếp cận di sản sâu hơn, không chỉ dừng lại ở việc tìm cảm hứng từ những hoa văn, chất liệu hay hình ảnh truyền thống, mà thực sự tìm hiểu kỹ thuật, tư duy và tri thức nằm phía sau mỗi nghề thủ công.

So với những mùa trước, cuộc thi năm nay nhấn mạnh hơn vào vai trò của thiết kế trong việc chuyển hóa các giá trị di sản thành những sản phẩm có công năng, phù hợp với đời sống đương đại và có tiềm năng phát triển trên thị trường. Chúng tôi tin rằng khi người trẻ nhìn thấy tiềm năng sáng tạo trong di sản, còn nghệ nhân có thêm cơ hội đưa kỹ thuật của mình vào những sản phẩm mới, di sản sẽ có thêm con đường để tiếp tục hiện diện trong đời sống và tạo ra giá trị cho các thế hệ tiếp theo".

Đại diện Ban giám khảo, bà Trần Tuyết Lan - Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Doanh nghiệp Xã hội CRAFT LINK chia sẻ: "Điều đáng quý trong hành trình này là sự học hỏi hai chiều giữa người trẻ và nghệ nhân. Các bạn trẻ mang đến những ý tưởng mới, còn nghệ nhân giúp các bạn hiểu sâu hơn về chất liệu, kỹ thuật và những giá trị nằm sau mỗi sản phẩm. Khi hai bên thực sự cùng sáng tạo, chúng ta không chỉ có những thiết kế mới mà còn mở ra cơ hội để nghề truyền thống tiếp tục phát triển và tạo sinh kế cho cộng đồng".

Ghé thăm triển lãm, khám phá những cách mới để di sản hiện diện trong đời sống

Triển lãm mở cửa tại Hội quán Phúc Kiến từ ngày 16/11/2026 đến ngày 28/11/2026, từ 09:00 - 17:00. Tại đây, công chúng có thể trực tiếp tìm hiểu chín thiết kế được phát triển từ ba vùng di sản, khám phá cách những kỹ thuật và chất liệu thủ công quen thuộc được ứng dụng trong các sản phẩm mới.

Với Hội đồng Anh và TUVA Communication, "Theo bước di sản cộng đồng 2026" hướng tới việc xây dựng những kết nối lâu dài giữa người làm sáng tạo và cộng đồng nắm giữ di sản. Chương trình khuyến khích một cách tiếp cận trong đó nhà thiết kế không chỉ tìm đến làng nghề để khai thác cảm hứng, mà cùng nghệ nhân tham gia vào quá trình phát triển sản phẩm, chia sẻ cơ hội và tạo ra giá trị.

Bởi để di sản tiếp tục hiện diện trong đời sống, bên cạnh sự trân trọng và gìn giữ, cần có những cách ứng dụng phù hợp, những sản phẩm được thị trường đón nhận và những cơ hội sinh kế đủ bền vững để người làm nghề tiếp tục gắn bó với nghề.

PV